ATOMOTIK GIZAKIRA

ATOMOTIK GIZAKIRA

LABURPENA

Gai honetan giza gorputzaren antolakuntza aztertuko dugu. Gorputza osatzen dutena atomoetatik abiatuta, gizakia osatzen duten aparatu edo sistemetara.

giza gorputzaren antolakuntza

Maila ABIOTIKOA

Maila BIOTIKOA

ATOMOTIK GIZAKIRA

Zelula bakar batetik sortzen dira zelula guztiak: zigotoa. Zigotoaren bikoizketatik sortzen dira lehen zelulak (guztiz berdinak)

ATOMOTIK GIZAKIRA

Nola deritzogu lehen zelula hauei?

ATOMOTIK GIZAKIRA

Zelula ama izena dute eta ez daude espezializatuta, baina haietatik osatzen da gorputz osoa. Zientzilariak zelula amak ikertzen ari dira, haietatik zelula, ehun eta organoak lortu ahal izateko eta, horrela, gaixotasunak sendatzeko.

IKAS EGOERA

Ikas-egoeran planteatutako arazoari irtenbidea emateko, hainbat jarduera egingo dituzu, eta galdera hauei erantzuteko aukera izango duzu:

• Nondik lortzen dira zelula amak?
• Zer zelula lor daitezke zelula amen garapenetik?
• Nola erabiltzen dira zelula amak minbiziak tratatzeko?

ZELULA AMA

ATOMOTIK GIZAKIRA

Zer ikasiko dugu gai honetan?

1. Nork proposatu zuen teoria zelularra? Zer dio? Zertan oinarritzen da?
2. Zer da zelula? Zer ezaugarri ditu?
3. Giza goprutza milioika zelulaz osatuta dago. Nola antolatzen dira?
4. Zein dira giza organo eta aparatuak? Zer funtzio betetzen dituzte?
5. Zer dira zelula amak? Zer ezaugarri dituzte?
6. Nola erabiltzen da mikroskopio?

ATOMOTIK GIZAKIRA

Zer dakizu gai honi buruz?

giza gorputzaren antolakuntza

ATOMOTIK GIZAKIRA

Gorputza aztertzean, medikuek antolakuntza-mailak bereizten dituzte, eta, horretarako egiturak ordenatzen dituzte, sinpleenetatik konplexuenera. Zehaztu zer maila dagokion zenbaki bakoitzari: Zelulak, organoa, bioelementua, sistema edo aparatua, izakia, biomolekula, ehuna, organulua eta makromolekula.

giza gorputzaren OSAGAI MOLEKULARRAK

URA

• Oinarrizko osagaia
• Bi hidrogeno atomoz eta oxigeno átomo bat osatutako molekula inorganikoa.
• Zelula eta ehun guztien osagaia
• Gorputz barneko garraioan parte hartzen du
• Erreakzio kimikoak ingurune urtsuan gertatzen dira.
• Giza gorputza %60-70 urez osatuta dago

giza gorputzaren OSAGAI MOLEKULARRAK

GATZ MINERALAK

• Gorputzeko funtzio askotan parte hartzen dute.
• Kaltzioa eta kloroa.
• Giza gorputzaren %6 gatzez osatuta dago.
• Beste batzuk, portzentai txikian daude %0,5 baino gutxiago eta oligoelementu esaten zaie. Adibidez, kobrea eta iodoa.

giza gorputzaren OSAGAI MOLEKULARRAK

KARBOHIDRATOAK (C,H,O)

• Molekula organikoak dira.
• Energia-iturri moduan erabiltzen ditu zelulak.
• Batzuk sinpleak dira, adibidez, glukosa.
• Karbohidrato konplexuak glukosa askoren elkarketaz osatzen dira.
• Giza gorputzean glukogenoa, glukosa askoz osatua dago.

giza gorputzaren OSAGAI MOLEKULARRAK

LIPIDOAK (C,H,O)

• Energia-erreserbarako gehien erabiltzen diren molekulak dira.
• Zelula mintza guztien egitura osatzen du, adibidez, kolesterola.
• Gorputzeko beste egitura askotan erabiltzen dira: azpiko gantzetan eta nerbioen babesan: mielina.

giza gorputzaren OSAGAI MOLEKULARRAK

PROTEINAK (C,H,N,O)

• Molekula organikoak dira, C,H,N eta O-z osatuta daude.
• Oinarrizko molekula aminoazidoa da.
• 22 aminoazido daude proteinak osatzen.
• Proteinak oso egitura konplexua daukate. Adibidez, hemoglobina
• Zelularen barnean, funtzio ugari betetzen dituzte: egiturak osatu, erregulatzailea, hormonala eta garraiatzailea

giza gorputzaren OSAGAI MOLEKULARRAK

AZIDO NUKLEIKOAK (C,H,N,P,O)

• Azido nukleikoak informazio genetikoa gordetzen duten molekula organikoak dira.
• Bi bereizten dira: DNA eta RNA.
• Oso molekula konplexuak dira, eta beste molekula sinpleagoz osatuta daude.

ZELULA

Zelula izaki bizidun guztien egitura-unitate eta funtzional garrantzitsuena da.

ZELULA

TEORIA ZELULARRAREN HISTORIAZelularen aurkikuntza zuzenki lotuta dago garapen teknologikoarekin, eta bereziki, mikroskopioaren garapenarekin

• XVII.MENDEAN

• LEEWENHOek lehen mikroskopioa asmatu zuen

Objetuen tamaina 300 aldiz handitzen hainbat mikroorganismo behatu zituen

• ROBERT HOOKEek ZELULA IZENDATU zuen (kortxozko lamina baten zelula)

ZELULA

• TEORIA ZELULARRAREN HISTORIA

1839an sortu zuten Matthias Jakob SCHLEIDENek eta Theodor SCHWANNek.

• Teoria honen arabera izaki bizidun guztiak gutxienez zelulaz osaturik daude

VIRCHOWek funtzionamenduari buruzko zelula bakoitzak ikerketak hiru bizi-funtzioak

• Zelulak dira izaki bizidun guztien egitura eta funtzio unitate oinarrizkoa.
• Zelula guztiak aurreko zelula batetik eratortzen dira
• Zelula guztiek haren ezaugarriak dituen material genetiko dute, eta hori, zelula amatik kumeetara igarotzen da

MIKROSKOPIOAK

Organismoak osatzen dituzten zelulak ezin dira begi hutsez ikusi. Zelula horiek aztertu ahal izateko, irudiak handitzeko tresnak behar dira MIKROSKOPIOAK

MIKROSKOPIO ELEKTRONIKOA MIKROSKOPIO OPTIKOA

MIKROSKOPIO OPTIKOA

• Lente sistema batez dago osatuta, eta argia erabiltzen du argiztatzeko.
• Irudiak 1000 aldiz handi ditzake.
• Eramangarria da
• Zelula biziak eta beren ingurunean haiek egiten dituzten mugimenduak beha daitezke.
• Laginak hobeto ikusteko, koloratzaile espezifikoekin tindatu behar dira, eta zenbait egitura (nukleoa, kloroplastoak, eta horma zelularra soilik) nabarmendu
• Gainontzeko organuluak ez dira ikusiko, mikroskopio hauekin puntuak baino ez dira izango.

MIKROSKOPIO ELEKTRONIKOA

• Mikroskopio mota hau ere lente-sistema konplexu batez dago osatuta, eta argiztatzeko elektroi sorta bat erabiltzen du argiaren ordez.
• Irudiak milioi bat handi ditzake.
• Oso tamaina handia du eta ez da eramangarria.
• Mikroskopio mota honen bidez, zelula hilak soilik beha daitezke:
• Laginak oso meheak izan behar dira, elektroiek zeharkatu ahal izateko
• Deshidratatuta egon behar dira.
• Organulu zelularren azpiegitura azter daitekeela.

Poster interactivo

célula

¿Sabías que además de aprovechar nuestros recursos, puedes agregar los elementos visuales que tú quieras para complementar la información? ¡Inténtalo desde los menús de Imagen o Recursos!

MAILA MOLEKULARRA

Atomoak elkartzean sortzen diren egitura unitateak. Makromolekulak: masa molekular handiko egiturak. Adb.: proteinak, DNA, ...

MAILA ZELULARRA

Izaki bizidunen oinarrizko unitate anatomiko, funtzional eta genetikoa.

• Gizakion zelula guztiak animalia zelula eukariotoak dira.
• Hiru oinarrizko egitura bereiz daitezke:

• Mintz plasmatikoa
• Zitoplasma
• Nukleoa

MAILA MOLEKULARRA

Atomoak elkartzean sortzen diren egitura unitateak. Biomolekulak: bizitzaren oinarrizko osagaiak diren molekulak dira

MAILA ATOMIKOA

Partikula subatomikoak (protoiak, neutroiak eta elektroiak) elkartzean sortzen dira. Taula periodikoan agertzen den elementuetako bakoitza.

EHUNAK

Zelulak funtzio komunak betetzeko elkartzen dira ehunak osatuz.

Ehun berbereko zelulek antzeko forma eta tamaina izan ohi dute. Ehunak lau talde nagusitan sailka daitezke:

• Ehun epiteliala
• Ehun konektiboa
• Muskulu ehuna
• Nerbio ehuna

¡Dale caña a lo multimedia!

Si quieres incluir un vídeo copia la URL y pégala en la pestaña Insertar en el Editor. Puedes activar opciones como “Autoplay”, “Loop” y “Mute” dependiendo de tus preferencias.

ORGANOAK

Antzeko funtzioa betetzeko espezializatutako zelulen elkarketatik sortzen dira. Adb.: bihotza, timoa, birikak,...

Minbizia tratatzeko zelula amak nola lortzen diren eta nola erabili

TALDEKO LANA

Txosten bat egingo duzu jasotako informazio guztiarekin. Eta bertan, zer adieraziko duzu?

Txosten horren informazioarekin aurkezpen digitala egin behar duzue

APARATUAK ETA SISTEMAK

Organoz osatuta daude eta funtzio jakin batean dihardute. Zortzi aparatu eta sistema handi daude: zirkulazio-aparatua, digestio-aparatua, arnas-aparatua, lokomozio-aparatua, iraitz-aparatua, nerbio-sistema, sistema endokrinoa eta ugal-aparatua.

Aparatu edo sistema? Aparatuen kasuan, organo taldea leku konkretu batean dago. Sistemen kasuan, organoak edo ehunak organismo osoan barreiaturik daude.