Ekosistemak 2022-2023

EKOSISTEMAK

HASI

AURKIBIDEA

ekosistema

EKOSISTEMA MOTAK

bizidunen arteko harremanak

elika- katea

birpasatzeko ariketak

elika- katearen maila trofikoak

Ekosistema

Ekosistema naturaren zati txiki bat da, bertan bizi diren izaki bizidunek, haien ingurune fisikoak, eta izaki bizidunek elkarren artean eta ingurunearekin dituzten elkarreraginek osatzen dutena. Bizigabeak eta bizidunak elkarreraginean.

EKOSISTEMA Toki bakoitzeko inguruak eta han bizi diren bizidunek osatzen duten sistema da. Ekosistema bateko bizidunak sistema horretako beste bizidun nahiz bizigabeekin harremanetan eta elkarreraginean daude.

Biosfera: Lurran bizi diren bizidunen multzoa

1. tenperatura
2. gatz- kantitatea
3. argia
4. korrontea
5. hondo- mota

faktoreak

urtarrak

1. itsasoa
2. ozeano
3. ibaia
4. lakua

motak

1. tenperatura
2. hezetasuna
3. erliebea
4. lurzoru mota

faktoreak

ekosistemak

lehortarrak

1. basoa
2. oihana
3. basamortua
4. sastraka

motak

1. kostaldea
2. hezegunea

mistoak

motak

BIZIDUNEN ARTEKO HARREMANAK

Espezie bereko bizidunen arteko harremanak

• Gregarismoa: Hainbat bizidunek espezie bereko kideekin taldean bizitzeko, ugaltzeko eta espeziearen biziraupena ziurtatzeko duten joera da.

1. Familia: sexu desberdinetako izakiak ugaltzeko eta kumeak izateko elkartzen direnean. Batzuetan, bizitza osorako (kastoreak) eta beste batzuetan bikotez aldatzen dute umealdi bakoitzean (txakurrak)
2. Kolonia: espezie bereko izaki bizidunen multzoa elkarrekin bizi direnean (koralak)
3. Sozietateak: talde bateko kideen artean funtzio edo eginkizunak argi eta garbi banatuta daudenean (erleak, inurriak)

Espezie desberdinetako bizidunen arteko harremanak

1. Harraparitza eta parasitismoa: Espezie desberdinetako kideen arteko harremanak askotan lehian oinarrituta daude. Espezie horietako bat kaltetuta ateratzen da harreman horretatik. Harrapariak: lehoia, arranoa, hontza... Parasitoak: tenia zizarea, zorriak, arkakusoak...

2. Komentsalismoa:Harreman batzuetan espezie batek onura hartzen du eta besteari ez dio kalterik egiten.Erromero izeneko arrain bat marrazoari itsasten zaio eta marroazoak utzitako hondakinez elikatzen da.

3. Mutualismoa: Partaideen onura ekartzen duen harremana da. Gainera, inori ez dio kalterik sortzen.(Landareak eta intsektuak) Bi espezieen arteko harremana estua eta iraunkorra denean sinbiosia deitzen da. (Likena: alga + onddoa)

BIZIDUNEN ARTEKO HARREMANAK

ERLAZIO-FUNTZIOA (harreman funtzioa)

ESPEZIE DESBERDINEKOEN ARTEAN Harraparitza: harrapariak harrapakinak hil eta jaten ditu (arranoa, tigrea...) Parasitismoa: bizkarroia ostalariaren kontura bizi, hari kaltea eraginez (zorria, arkakusoa...) Komentsalismoa: batek onura lortu, bestea kaltetu gabe (marrazoa- erromeroa) Mutualismoa: biak mesedetuak, onuradunak (intsektuak- loredunak) Sinbiosia: mutualismoa iraunkorra denean, harreman estua (likenak: alga + onddoa)

ESPEZIE BEREKOEN ARTEAN GREGARISMOA: taldean bizi, iraupena ziurtatzeko (arrainak, hegaztiak...) Familiak: sexu desberdinekoak elkartu kumea hazteko (gizakia) Koloniak: beti elkarrekin bizi dira (koralak, belakiak...) Sozietateak: Taldeko kideek funtzio berezi batzuk bete (inurriak, termitak...)

Bizidunen arteko harremanak

Elika-katea

Ekosistema bateko bizidunen artean sortzen diren harreman artean garrantzitsuena elikadura-harremana da. Landareak izan ezik, gainerako bizidun guztiok beste zenbait bizidun janez elikatzen gara. Elikatzeko moduaren arabera, hainbat mailatan banatzen dira: maila trofikoetan. Bizidunen arteko elikadura-harremanari elika-katea esaten zaio.

Elika-katea

Elika-katearen maila trofikoak

Maila trofikoak kate baten antzera lotuta daude: maila bateko bizidunek beste maila bateko bizidunak jaten dituzte elikatzeko.

Ekoizleak: Elika-katearen oinarrizko mailetan daude. Lurreko ur eta gatz mineralez eta eguzkiaren energiaz baliatzen dira bizitzeko.Landareak eta belarrak.

Lehen mailako kontsumitzaileak, belarjaleak.Ekoileez elikatzen dira, belarrez eta landarez.

Bigarren mailako kontsumitzaileak, haragijaleak Animalia belarjaleez elikatzen dira, lehen mailako kontsumitzaileak jaten dituzte

Hirugarren mailako kontsumitzaileak, haragijaleak Hauek ere haragijaleak dira, baina haragiaz elikatzen diren animaliak jaten dituzte, bigarren mailako kontsumitzaileak.

Deskonposatzaileak Usteltzen edo deskonposatzen ari den materia jaten dute (hildako landareak eta animaliak). Mantenugaiak lurrera itzultzen laguntzen dute, landareak elika daitezen. Deskonposatzaileak dira, adibidez, zizareak, bakterioak eta onddoak.

praktikatzeko ariketak

mila esker!