Izarren bizitza zikloa eta zulo beltzak
DBH4.A
IORITZ.MAESO
Izarren bizitza zikloa
Masiboak (oso masa handikoak)
Masa txikikoak
Nola dakigu izar baten bizitza zikloa zein izango den
Izarren bizitza zikloa, hauen masa kantitarearen bidez jakingo da. Gure izarra, adibidez, masa ertaineko izar bat da, izar masibo bat izateko ez duelako masa nahikorik (Izar masibo bat izateko 20 bider masiboago izan beharko litzateke). Masa ertaineko bat, Eguzkiaren antzekoa, milioika urtetan sortzen da, eta izar masiboak askoz azkarrago sortzen dira, 100.000 urte inguruan.
- Estrella promedio/izar ertaina
Azken izar mota (Nano gorriak)
Eguzkiak edozein nano gorrik baino masa gehiago du, bere nukleoa tenperatura eta dentsitate handiagoan dago eta hidrogenoa azkarrago kontsumitzen du, honek bere distira askoz handiagoa egiten du, baita azaleko tenperatura eta bizitza laburragoa ere. Eguzkiaren eta hauen bizitza zikloaren desberdintasuna da, nano gorrien masa txikiagatik, hidrogeno gutxiago kontsumitzen dutela eta ondorioz, denbora gehiago bizitzen direla. Baina, azkenean, biak izar nano zuriak bukatzen dira izaten, prozesua aldatzen den arren (lehenengoz izar nano urdinak bihurtzen dira). Izar nano gorri hauek gure galaxiako izarren 75% hartzen dute.
Nola eratzen dira izarrak
Izarrak eratzen diren eremua beti berdina da, nebulosetatik ateratzen baitira. Nebulosa espazioan dagoen hauts eta gas hodei erraldoi bat da. Nebulosa batzuk hiltzeko dagoen izar baten eztandaren ondorioz kanporatutako gas eta hautsetik datoz, supernoba batetik adibidez. Beste nebulosa batzuk izar berriak sortzen hasten diren eremuak dira, eta hauetatik ateratzen dira bi motatako izarrak (Masa gutxikoak, ertainekoak eta handikoak). Nebulosa hauetan, hidrogeno hodeiak kontraitzen eta kontraitzen joaten dira, eta masa nahikoa izatera heltzen direnean, hidrogeno hau erretzen hasten dira. Beste posibilitate bat dago, hidrogeno hodeia masa nahikoa ez lortzea eta nano marroi bat bihurtzea.
Masa ertaineko izarren bizitza zikloa
Lehenik eta behin, masa ertaineko izarrak deitzen ditut horrela desberdintzeko nano gorriak, masa ertainekoak(eguzki bezalakoak) eta masiboak, baina masa txikia dute ala ere.
Lehen azaldutako nebulosetatik, masa ertaineko izarrak jaiotzen dira. Fase honetan gure eguzkia dago, eta hemen gertatzen dena fusio nuklearraren bidez hidrogenoa helio bihurtzen dela, eta helio hau nukleoan metatzen da, eta denborarekin nukleoko helio kantitatea handitzen eta handitzen doa. hidrogenoa erretzen den ahala, nukleoa kontraitzen doa eta temperatura altuagoak hartzen doa. Orduan, eguzkiaren nukleoa ia hidrogenorik gabe geratzen denean, asko espandituko da, eta izar gorri erraldoia bihurtuko da. Hau gertatzen da hidrogenoa bukatzean, lehen metatutako helioa erretzen hasten delako. Bere nukleoa asko txikituko da, baina kanpoko geruzak Marteraino zabaldu eta gure planeta inguratuko luke prozesuan, eta horrela prozesua segituko luke, hidrogenoa karbonoan eta oxigenoan fusionatzen, baina helioa bukatzean, fusioa nukleoan bukatuko litzateke, horrela kanpoko geruzak kanporatzen eta nukleo beroa ikusgai utziz, nebulosa planetario bat sortuz, izar nano zuri bat bihurtu arte, eta, azkenik, urteak pasa ahala, nano zuri hau freskatu eta feskatu egingo da, azkenik, desagertuz.
Izar masiboen bizitza zikloa
Izar masiboak, nebulosetatik datozte baita ere, baina hauek, askoz masa gehiago hartzen dute lehenengo momentutik. Izar mota hauek, masa ertainekoak bezalako kombustiblea erabiltzen dute, hau da, hidrogenoaren fusioa. Izar supermasibo gorri bat bihurtzeko, izar ertainei bezala gertatzen zaie, baina gero, helioa bukatzean, pisutsuagoak diren elementuak hasten da fusionatzen, eta hauetako bakoitza tenperatura eta presio altuagoetan gertatzen da: Karbonoa: Neon, sodio eta magnesioan fusionatzen da. Neoia: Oxigenoan eta magnesioan fusionatzen da. Oxigenoa: Silizio eta azufrean fusionatzen da. Silizioa: Azkenik, burdin eta nikelean fusionatzen da. Egiturak tipula baten geruzen antzeko egitura garatzen du: barneko nukleoa nikelez eta burdinez osatuta dago, silizio, oxigeno, neon, karbono, helio eta hidrogeno geruzez inguratuta. Horrela arazo bat agertzen da, burdinetik ezin da energiarik atera, burdinaren lotura oso gogorra delako, eta orduan nukleo ia guztia burdinez eratuta dagoenean, ezin da fusio nuklearrik egin grabitateari aurre egiteko. Ondorioz, eztanda handi bat egoten da eta supernoba bat sortzen da. Orain, eztanda egin duen nukleoaren masaren arabera, neutroi izarrak edo zulo beltzak sortzen dira.
Bideoa
Zulo beltzak eta noiz neutroi izarrak
Zulo beltzak ala neutroi izarrak jaio egiten dira eztanda egin duen nukleoaren masaren arabera: Eguzkiaren masa berdinekoa edo gutxiagokoa bada, neutroi izar bat jaioko da, baina hiru bider baino gehiagoko masa balu, zulo beltz bat bihurtuko zen. Bi egiturak oso oso dentsoak dira, baina zulo beltzen kolapsoa hain handia denez, singularitate puntu bat sortzen du espazio-denboran. Hau, gaur egungo zientziaren misterio handienetako bat da, puntu honen barruan fisikako lege guztiak aplikagarriak izateari usten diotelako.
Zulo beltzen ezaugarriak
Zulo beltzen topean dagoen partea, gertaeren horizontea izena du, eta zulo beltz bat inguratzen duen gainazal esferikoa da. Ihes-abiadura argiaren abiadurarekin bat dator. Ez da gainazal material bat, kanpoko muga imaginario bat baizik, itzulerarik gabeko puntu bat: muga hori gainditzen duen guztia barrura erortzen da bai ala bai. Zuloaren erdian, lehen azaldutako singularitatea dago, dentsitate infinituko puntua. Biratzen ari den zulo beltz baten gertaeren horizontetik kanpo dagoen eskualdea da ergosfera. Bertan, zulo beltzaren grabitate-eremua berarekin biratzen da, espazio-denbora arrastratuz. Zulo beltzak kanporatzen dutena erradiazioa da. Azkenik, akrezio diskoa azalduko dut. Hemen gertatzen dena disko itxurako egitura bat da, erdiko objektu masibo baten inguruan biratzen den gasez eta hautsez osatua. Diskoaren materialak, biraketa-energia galtzearen ondorioz, erdira joateko joera du. Bitxikeri bat da zulo beltz batek ez duela barneratzen ez duena xurgatu, hau da, zulo beltz batek ez ditu gauzak zurrupatzen, sartzen den guztia irensten du. Beraz, zulo beltzetik kanpo geratzen den ezer ez da xurgatuko. Azkenik aipatuko dudan bitxikeria, asko egon arren, hau da: Zulo beltzak ez dira beti izarretatik etortzen, Hainbat astronomo espekulatu dute izarrarteko gas bolumen handiak metatzen eta erori egiten direla quasar eta galaxien zentroetan, eta hemen zulo beltz supermasiboak eratzen dira.
Bideoa
Amaiera
Izarren bizitza eta zulo beltzak
Maeso Ioritz
Created on June 11, 2024
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Randomizer
View
Timer
View
Find the pair
View
Hangman Game
View
Dice
View
Scratch and Win Game
View
Create a Word Search
Explore all templates
Transcript
Izarren bizitza zikloa eta zulo beltzak
DBH4.A
IORITZ.MAESO
Izarren bizitza zikloa
Masiboak (oso masa handikoak)
Masa txikikoak
Nola dakigu izar baten bizitza zikloa zein izango den
Izarren bizitza zikloa, hauen masa kantitarearen bidez jakingo da. Gure izarra, adibidez, masa ertaineko izar bat da, izar masibo bat izateko ez duelako masa nahikorik (Izar masibo bat izateko 20 bider masiboago izan beharko litzateke). Masa ertaineko bat, Eguzkiaren antzekoa, milioika urtetan sortzen da, eta izar masiboak askoz azkarrago sortzen dira, 100.000 urte inguruan.
Azken izar mota (Nano gorriak)
Eguzkiak edozein nano gorrik baino masa gehiago du, bere nukleoa tenperatura eta dentsitate handiagoan dago eta hidrogenoa azkarrago kontsumitzen du, honek bere distira askoz handiagoa egiten du, baita azaleko tenperatura eta bizitza laburragoa ere. Eguzkiaren eta hauen bizitza zikloaren desberdintasuna da, nano gorrien masa txikiagatik, hidrogeno gutxiago kontsumitzen dutela eta ondorioz, denbora gehiago bizitzen direla. Baina, azkenean, biak izar nano zuriak bukatzen dira izaten, prozesua aldatzen den arren (lehenengoz izar nano urdinak bihurtzen dira). Izar nano gorri hauek gure galaxiako izarren 75% hartzen dute.
Nola eratzen dira izarrak
Izarrak eratzen diren eremua beti berdina da, nebulosetatik ateratzen baitira. Nebulosa espazioan dagoen hauts eta gas hodei erraldoi bat da. Nebulosa batzuk hiltzeko dagoen izar baten eztandaren ondorioz kanporatutako gas eta hautsetik datoz, supernoba batetik adibidez. Beste nebulosa batzuk izar berriak sortzen hasten diren eremuak dira, eta hauetatik ateratzen dira bi motatako izarrak (Masa gutxikoak, ertainekoak eta handikoak). Nebulosa hauetan, hidrogeno hodeiak kontraitzen eta kontraitzen joaten dira, eta masa nahikoa izatera heltzen direnean, hidrogeno hau erretzen hasten dira. Beste posibilitate bat dago, hidrogeno hodeia masa nahikoa ez lortzea eta nano marroi bat bihurtzea.
Masa ertaineko izarren bizitza zikloa
Lehenik eta behin, masa ertaineko izarrak deitzen ditut horrela desberdintzeko nano gorriak, masa ertainekoak(eguzki bezalakoak) eta masiboak, baina masa txikia dute ala ere.
Lehen azaldutako nebulosetatik, masa ertaineko izarrak jaiotzen dira. Fase honetan gure eguzkia dago, eta hemen gertatzen dena fusio nuklearraren bidez hidrogenoa helio bihurtzen dela, eta helio hau nukleoan metatzen da, eta denborarekin nukleoko helio kantitatea handitzen eta handitzen doa. hidrogenoa erretzen den ahala, nukleoa kontraitzen doa eta temperatura altuagoak hartzen doa. Orduan, eguzkiaren nukleoa ia hidrogenorik gabe geratzen denean, asko espandituko da, eta izar gorri erraldoia bihurtuko da. Hau gertatzen da hidrogenoa bukatzean, lehen metatutako helioa erretzen hasten delako. Bere nukleoa asko txikituko da, baina kanpoko geruzak Marteraino zabaldu eta gure planeta inguratuko luke prozesuan, eta horrela prozesua segituko luke, hidrogenoa karbonoan eta oxigenoan fusionatzen, baina helioa bukatzean, fusioa nukleoan bukatuko litzateke, horrela kanpoko geruzak kanporatzen eta nukleo beroa ikusgai utziz, nebulosa planetario bat sortuz, izar nano zuri bat bihurtu arte, eta, azkenik, urteak pasa ahala, nano zuri hau freskatu eta feskatu egingo da, azkenik, desagertuz.
Izar masiboen bizitza zikloa
Izar masiboak, nebulosetatik datozte baita ere, baina hauek, askoz masa gehiago hartzen dute lehenengo momentutik. Izar mota hauek, masa ertainekoak bezalako kombustiblea erabiltzen dute, hau da, hidrogenoaren fusioa. Izar supermasibo gorri bat bihurtzeko, izar ertainei bezala gertatzen zaie, baina gero, helioa bukatzean, pisutsuagoak diren elementuak hasten da fusionatzen, eta hauetako bakoitza tenperatura eta presio altuagoetan gertatzen da: Karbonoa: Neon, sodio eta magnesioan fusionatzen da. Neoia: Oxigenoan eta magnesioan fusionatzen da. Oxigenoa: Silizio eta azufrean fusionatzen da. Silizioa: Azkenik, burdin eta nikelean fusionatzen da. Egiturak tipula baten geruzen antzeko egitura garatzen du: barneko nukleoa nikelez eta burdinez osatuta dago, silizio, oxigeno, neon, karbono, helio eta hidrogeno geruzez inguratuta. Horrela arazo bat agertzen da, burdinetik ezin da energiarik atera, burdinaren lotura oso gogorra delako, eta orduan nukleo ia guztia burdinez eratuta dagoenean, ezin da fusio nuklearrik egin grabitateari aurre egiteko. Ondorioz, eztanda handi bat egoten da eta supernoba bat sortzen da. Orain, eztanda egin duen nukleoaren masaren arabera, neutroi izarrak edo zulo beltzak sortzen dira.
Bideoa
Zulo beltzak eta noiz neutroi izarrak
Zulo beltzak ala neutroi izarrak jaio egiten dira eztanda egin duen nukleoaren masaren arabera: Eguzkiaren masa berdinekoa edo gutxiagokoa bada, neutroi izar bat jaioko da, baina hiru bider baino gehiagoko masa balu, zulo beltz bat bihurtuko zen. Bi egiturak oso oso dentsoak dira, baina zulo beltzen kolapsoa hain handia denez, singularitate puntu bat sortzen du espazio-denboran. Hau, gaur egungo zientziaren misterio handienetako bat da, puntu honen barruan fisikako lege guztiak aplikagarriak izateari usten diotelako.
Zulo beltzen ezaugarriak
Zulo beltzen topean dagoen partea, gertaeren horizontea izena du, eta zulo beltz bat inguratzen duen gainazal esferikoa da. Ihes-abiadura argiaren abiadurarekin bat dator. Ez da gainazal material bat, kanpoko muga imaginario bat baizik, itzulerarik gabeko puntu bat: muga hori gainditzen duen guztia barrura erortzen da bai ala bai. Zuloaren erdian, lehen azaldutako singularitatea dago, dentsitate infinituko puntua. Biratzen ari den zulo beltz baten gertaeren horizontetik kanpo dagoen eskualdea da ergosfera. Bertan, zulo beltzaren grabitate-eremua berarekin biratzen da, espazio-denbora arrastratuz. Zulo beltzak kanporatzen dutena erradiazioa da. Azkenik, akrezio diskoa azalduko dut. Hemen gertatzen dena disko itxurako egitura bat da, erdiko objektu masibo baten inguruan biratzen den gasez eta hautsez osatua. Diskoaren materialak, biraketa-energia galtzearen ondorioz, erdira joateko joera du. Bitxikeri bat da zulo beltz batek ez duela barneratzen ez duena xurgatu, hau da, zulo beltz batek ez ditu gauzak zurrupatzen, sartzen den guztia irensten du. Beraz, zulo beltzetik kanpo geratzen den ezer ez da xurgatuko. Azkenik aipatuko dudan bitxikeria, asko egon arren, hau da: Zulo beltzak ez dira beti izarretatik etortzen, Hainbat astronomo espekulatu dute izarrarteko gas bolumen handiak metatzen eta erori egiten direla quasar eta galaxien zentroetan, eta hemen zulo beltz supermasiboak eratzen dira.
Bideoa
Amaiera