DBH4
biziaren jatorria eta eboluzioa
Guruzne Azpiroz
AURKIBIDEA
1. Biziaren jatorria
2. Biodibertsitatearen jatorria
3. Lamarck eta hartutako karaktereen herentzia
4. Darwin eta Wallace. Hautespen naturala
5. Aldakortasunaren oinarri genetikoak
6. Eboluzio-mekanismo arruntenak
7. Eboluzioaren teoriaren aldeko frogak
8. Moldaera eta espeziazioa
10. Hominizazioa
11. Giza eboluzioa
biziaren jatorria
berezko sorreraren arazoa
Izaki bizidunak berez sortzen zirela pentsatzen zuten antzinaroan.Ideia hau gezurtatzeko lehen alegina 1668. urtean Francesco Redi mediku toskanarrak egin zuen. XIX. mendean Louis Pasteur frantziar kimikariak lortu zuen egiaztatzea ez zirela berez sortzen.
biziaren jatorriari buruzko teoria modernoak
Lurra orain dela 4.500 milioi urte sortu zen eta lurreko biziari buruzko frogarik antzinakoenak duela 3.800 milioi urteko aztarna kimikoak dira.Bi teoria nagusi daude: Panspermia Abiogenesia edo sintesi prebiotikoa
biziaren jatorriari buruzko teoria modernoak
AbiogenesiaJatorrizko zopa edo saldaren teoria Iturri hidrotermalaren teoria
Tximinia hidrotermalak
FUMAROLAK
Lehen izaki bizidunak
LIFE ON EARTH
Erantzun Jarduerak (173.o) 3. Zergatik irakinarazi zuen Pasteurrek matrazeetako salda? Azaldu 4. Zergatik ez zuen balio izan Rediren esperimentuak eta bai ordea, Pasteurrenak, berezko sorreraren ideia gezurtatzeko? 6. Zer da eboluzio kimikoa?
biodibertsitatearen jatorria
BIODIBERTSITATEAREN JATORRIA
Joera ideologiko nagusi: Kreazionismoa eta fixismoa: Izaki bizidun guztiak jainkoak sortuak eta aldaketarik jasan ez. Katastrofismoa: Katastrofe handien mende. Desagertutako espezie horien aztarnak ziren fosilak. Eboluzionismoa: Espezie konplexuagoak sinleagoetatik datoz.
Erantzun Jarduerak (174.o) 7. Zer desberdintasun dago fixismoaren eta eboluzionismoaren artean? 8. Azaldu katastrofismoa zer den eta zer konpondu nahi zuen. 9. Definitu eboluzio kontzeptua zure hitzekin.
lamarck eta hartutako karaktereen herentzia
Lamarck eta hartutako karaktereen herentzia
Lehen teoria koherentea 1809. urtean proposatu zuen Lamarckek. Ornogabeak ikertzen eta sailkatzen pasa zuen bizitzaren zatirik handiena. "Gaur egungo espezieak desagertutakoak baino konplexuagoak dira."
hartutako karaktereen herentzia
ingurunearen garrantzia
erabiltzearen eta ez erabiltzearen legea
Erantzun Jarduerak (175.o) 10. Animalia zulakari askok, hala nola satorrek, ez dute begirik edota oso begi txikiak dituzte. Nola azalduko luke Lamarck-ek? 11. Zer funtzio ematen zion Lamarck-ek ingurumenari berak defendatutako teorian. 12. Gaur egun zergatik ez da onartzen Lamarck-en teoria? 13. Zergatik zioen hau Lamarck-ek: "Erabilerak baldintzatzen du forma, ez alderantziz?" Arrazoitu haren teoriak erabilita.
DARWIN ETA WALLACE
Biziaren sorrera frogatzen
OPARIN eta MILLER
DARWIN ETA WALLACE
Charles Darwin (1809-1882) eta Alfred R. Wallace (1823-1913), munduko hainbat tokitako fauna eta flora ikertu zuten. Biak naturalistak ziren eta bakoitzak bere aldetik ondorio berberetara heldu ziren.
- Espezie guztiak, gizakiak barne, beste espezie batzuetatik eratorriak dira (arbaso komun 1)
- Espezieak aldatu egiten dira denboran zehar (eboluzioa): jarraitua, geldoa eta pixkanakakoa. GRADUALISMOA
- Meskanismo nagusia HAUTESPEN NATURALA: Ingurumeneko baldintzen aldaketa eta izaki bizidunen hauetara moldatzeko gaitasuna.
hautespen naturala
Hiru oinarri ditu:
- ALDAKORTASUN HEREDAGARRIA
hautespen naturala
Hiru oinarri ditu:
- ALDAKORTASUN HEREDAGARRIA: Populazio bat osatzen duten banakoen artean badira desberdintasunak eta ezaugarri horiek ondorengoei transmititzeko aukera egon behar du. Aniztasuna ezinbesteko.
hautespen naturala
Hiru oinarri ditu:
- ALDAKETADUN ONDORENGOTZA: Ondorengoak ez dira beren gurasoen erreplika berdin-berdinak.
hautespen naturala
Hiru oinarri ditu:
- UGALKETA DIFERENTZIALA: Izaki bizidunek bizirauteko eta ondorengotza izateko ahalegin guztiak egiten dituzte. Ezaugarri onuragarrienak dituztenak probabilitate handiagoa ugaltzeko eta ezaugarri horiek transmititzeko.
sexu-hautespena eta eboluzio partekatua
Darwinek bere teoria garatzeko lanean jarraitu zuen eta beste mekanismo hauek erantsi zizkion teoriari:
sexu-hautespena eta eboluzio partekatua
Darwinek bere teoria garatzeko lanean jarraitu zuen eta beste mekanismo hauek erantsi zizkion teoriari:
- Sexu-hautespena: Forma, kolore eta jarrera mota asko daude. Beti ez dira onuragarriak biziraupenerako. Bikotekideak erakartzeko baliabideak ere eragina dute ugalketa prozesuan (borrokak, koloreak,...)
sexu-hautespena eta eboluzio partekatua
Darwinek bere teoria garatzeko lanean jarraitu zuen eta beste mekanismo hauek erantsi zizkion teoriari:
- Bilakaera partekatua: Espezie batzuk beste batzuei estuki lotuta bizi dira elkarri eraginez. Eboluzio batera egin ohi dute (harrapari eta harrapakin arteko harremana).
Orkidea-espezie batzuetan intsektu mota jakin bakar batek polinizatu dezake.
sexu-hautespena eta eboluzio partekatua
Darwinek bere teoria garatzeko lanean jarraitu zuen eta beste mekanismo hauek erantsi zizkion teoriari:
- Bilakaera partekatua: Espezie batzuk beste batzuei estuki lotuta bizi dira elkarri eraginez. Eboluzio batera egin ohi dute (harrapari eta harrapakin arteko harremana).
Orkidea-espezie batzuetan intsektu mota jakin bakar batek polinizatu dezake.
Erantzun Jarduerak (177.o) 14. Adierazi Darwinista batek nola azalduko lituzkeen gertaera hauek: a) Ipar poloak hartz zuriak, baso atlantikoan hartz arreak. b) Orein batzu adar handiak garatzea. 15. Zein dira Lamarck eta Darwinen teorien arteko desberdintasun nagusiak?
ALDAKORTASUNAREN OINARRI GENETIKOA
Mutazioak, aldaera heredagarriaren iturri
Mutazioak material genetikoaren aldaketak dira. Mutazioen ondorioz sortzen dira geneen aldaerak. Aldaera horiek gametoetan gertatzen direnean, aldaerak ondorengoei transmititzen zaizkie.Gehinetan AUSAZ gertatzen dira. Maiztasuna areagotzen duten faktoreak: erradiazioa, substantzia kimikoen eragina... Darwinen teoriaren arabera, mutazioak dira populazio baten aldakortasunaren iturri nagusia. DNAko aldaketak pixkanaka, geldo eta etenik gabe gertatzen dira.
Mutazio motak- Onuragarriak
- Kaltegarriak
- Neutroak
Sexu bidezko ugalketa, aldaketadun ondorengotzaren iturri
Sexu bidezko ugalketaren bidez banako berriak sorten dira, desberdinak beraien artean eta desberdinak beraien gurasoekiko. Prozesu horrek ez du aldaera genetiko berririk sortzen, baina geneen konbinazio berriak sortzen ditu (genotipo berriak).Oinarrizko hiru prozesu hauetan sortzen da aldakortasun hori: ELKARGURUTZAKETA: 1. PROFASEAN gertatu ohi da. Kromosoma homologoen artean trukaketa. BEREIZKETA: 1. ANAFASEAN. Kromosoma homologoen artean gertatzen da. Zelula haploide bakoitza, guraso bakoitzaren kromosoma nahasketa. ERNALKETA: Sortutako zigotoak gurasoenak ez bezalako gene-konbinazioak.
Erantzun Jarduerak (178.o) 17. Zer garrantzi dute mutazioek espezieen eboluzioan? 18. Zer gertatzen da mutazio kaltegarriekin? Eta neutroekin? 19. Mitosiak zergatik ez du errazten ondorengoek aldaketak izatea? 20. Zer erantzungo zenuke norbaitek aldakortasuna ausazkoa izan ohi dela esango balizu? Arrazoitu zure erantzuna
ALDAKORTASUNAREN OINARRI GENETIKOA
eboluzio-mekanismo arruntenak
Genetikaren ikuspegitik, populazio baten gene multzoean aldaerak sortzen direnean gertatzen dira eboluzio-aldaketak.
- Aleloen proportzioa handitzea edo gutxitzea.
- Alelo berriak bereganatzea, bai lehendik zirenean mutazioetatik bai beste populazio batzuetako banakoengandik.
HAUTESPEN NATURALA: Karaktere onuragarriak dituzten banakoen proportzioa handitzean, hauek probabilitate handiagoa dute ezaugarri horiek transmititzeko.JITO GENETIKOA: Jatorrizko populazioaren eta populazio berriaren arteko alaloen proportzio ezberdinak. Fundatzaile-efektua (talde txiki bat bereiztean) edo Botila-lepoak (heriotza tasa handi batetik bizirauten dutenak). FLUXU GENIKOA: Banako batzuk populazio batetik beste batera aldatzearen ondorioz jatorrizko eta harrerazko populazioen artean gene-proportzio aldaketak.
eboluzioaren teoriaren aldeko frogak
eboluzioaren teoriaren aldeko frogak
Hauek dira eboluzio biologikoa egiaztatzen duten frogak:FROGA ANATOMIKOAK: Gorputz atalen ikerketa konparatzailea. Egitura eta funtzioa kontutan hartuta organoen eboluzioa aztertzen da.
- Aztarna-organoak: erabilera ez dutenak (arbasoak erabiltzen zituen)
- Organo homologoak: Egitura berbera baina forma eta funtzio ezberdinak.
- Organo analogoak: Egitura ezberdina, baina forma eta funtzio berdintsuak.
FROGA BIOGEOGRAFIKOAK: Espezieen banaketa geografikoa ikertzen du. Uhartedietan, gertuko espezieak baina ezberdintasun handiekin. Elkarrengandik oso urrun, ezaugarri antzekoak dituzten espezie desberdinak.
eboluzioaren teoriaren aldeko frogak
Hauek dira eboluzio biologikoa egiaztatzen duten frogak:FROGA PALEONTOLOGIKOAK: Fosil-erregistroa. Kasu askotan ez da osoa. Osoa denean filogenia deritzo. Eta bi talde handien bitarteko fosilari, trantsizio-fosil esaten zaio.FROGA BIOKIMIKOAK: Proteinak eta azido nukleikoak erabili ohi dira nagusiki, DNA gehienbat.
Erantzun Jarduerak 179.o 21. Azaldu populazio batean eboluzio-aldaketak zergatik gertatzen diren hain justu aldagai genetikoen proportzioak aldatzen direnean. 181.o 22. Begiratu batean, arrainen zer ezaugarri ditu Tiktaalik deritzonak? Eta tetrapodoenak? 23. Kopiatu grafikoa. Ipini espezie bakoitza zure ustez dagokion tokian. 24. Zertan lagundu du genetikaren garapenak eboluzioaren teoria berresten, zure ustez? 25. Demagun hiru espezie berri aurkitu ditugula eta hirurek organo bat berdina dutela konturatu garela. Zer ondorio atera dezakegu?
moldaera eta espeziazioa
moldaera eta espeziazioa
Banako bati bizirauteko eta arrakastaz ugaltzeko probabilitatea handitzen dion edozein ezaugarriri moldaera deritzo. Moldaera gertatzeko nahikoa izan daiteke gene baten nukleotido bakar batean mutazio xume bat gertatzea.ESPEZIAZIOA Espezieak sortzeko eboluzio-prozesuari espeziazioa deritzo. Espeziazioaren kasu nagusia ugaltze-isolamendua da. Espezie bereko bi populazio isolaturik geratzen direnean, ingurune baldintza desberdinetan eta esperientzia desberdinen mende, bakoitzak bere aldetik eboluzionatuko du.
moldaera eta espeziazioa
UGALTZE-ISOLAMENDUAZenbait faktorek ugalketa eragotz dezakete:
- Estalketa ezinezkoa izatea:
- Ugaltzeko-sasoiagatiko isolamendua.
- Jokabideagatiko isolamendua.
- Isolamendu ekologikoa.
- Isolamendu mekanikoa.
- Ernalketa ezinezkoa izatea: Gametoen arteko bateraezintasunak zigotoa osatzea eragotzi.
- Hibridoak ugaltzeko probabilitatea murriztea. Hibridoek ondorengotza ugalkorra izateko probabilitate gutxi edo batere ez.
moldaera eta espeziazioa
ESPEZIE-DESAGERPENAK ETA MOLDAERAZKO ERRADIAZIOAFosil erregistroari esker egiaztatu ahal izan da eboluioz biologikoaren historian zehar espezieen bost desagerpen masibo gertatu direla. Zergatia ziurra izan ez arren, egiaztatuta dagoena da gertakari haien ondotik espeziazio azkarreko kasu garrantzitsuak izan zirela. Espezie askoren desagerpena --> txoko ekologikoak hutsik --> Espezie batzuk ugaritu EBOLUZIOAREN ABIADURA AZKARTU = MOLDAERAZKO ERRADIAZIOA
Erantzun Jarduerak 183.o 27. Mandoa animalia antzua da, zaldia eta astemea gurutzatuta sortua. Zaldiak eta astoak espezie bereko animaliatzat har al daitezke? 28. Australiako faunan eta floran espezie endemiko (lurralde horretan soilik bizi dena) asko dago. Nola azalduko zenuke kontinente horretan horrenbesteko endemismoa egotea? 29. Bilatu phantera generoko espezieen inguruko hibridazioei buruzko informazioa.
HOMINIZAZIOA
10
HOMINIZAZIOA
Gizaki modernoaren ezaugarriak prozesu luze baten ondorio dira. Prozesu horrek Afrikako ekialdean izandako klima-aldaketa batekin du zerikusia. Ingurune berri hartan bizirautea lortu zuten primate populazioaren lorpenen artean aurkitzen da bipedismoa.
Abantailak eta desbantailak
Bipedismoa
Bizkarrezurra
Oinak
Burezurra
Eskuak
HOMINIZAZIOA
HOMINIZAZIOA
11
GIZA EBOLUZIOA
GIZA EBOLUZIOA
Ardipithecus
Australopithecus
Homo Erectus
Homo Sapiens
Gaur egun, hankabiko hominidoen generorik zaharrenetakoa.
Genero honetatik (Au. Afarensis) sortu zen seguru asko Homo generoa.
Hankabiko hominidoa. Afrikatik irten eta ia Asia osoan zabaldu zen.
Gizaki anatomikoki modernoa. Hankabiko beste hominido batzuk ordezkatu.
Eskerrik asko!
GAREZURRA
Gero eta jarrera zutituagoa hartzen den neurrian, foramen magnum deritzona, burezurreko oinarrirantz mugitzen da.
BIZKARREZURRA
S forma hartu du jarrera tenteari hobeto eusteko eta grabitate-zentroa gerrialdera eta pisua oinen gainera eramateko.Beheko gorputz-adarrak goikoak baino luzeagoak dira, azken horiek galdu egin baitute lokomozio-funtzioa.
¿Tienes una idea?
Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:
- Visita las preferencias de Analytics;
- Activa el seguimiento de usuarios;
- ¡Que fluya la comunicación!
OINAK
Ez dira horren malguak. Oinazpiak arku handia du eta behatz lodia zabala da, eta gainerako behatzekiko paraleloan dago, ez baita jadanik adarrei heltzeko erabiltzen, oinez ibiltzeko baizik.
ABANTAILAK
DESABANTAILAK
Eguzki-erradiazioak ez dio horrenbeste eragiten zutikako gorputzari.Landareriaren gainetik zer dagoen ikus dezaket (zuhaitzak, harrapariak)Eskuak aske ditu, objetuak garraiatzeko erabili (janaria, umeak, harriak)Lau hankan baino azkarrago ibiltzen da eta energia gutxiago kontsumitu.
Tentsio handiak sortu hezurduraren egituran, bereziki bizkarrezurrean eta beheko gorputz-adarren giltzaduretan.Pelbisean gertatzen diren aldaketek bereziki emakumezkoengan eragiten dute, batez ere pelbisaren kanala estutu egiten delako.
ESKUAK
Eskuak objetuak erabiltzeko eta garraiatzeko espezializatu dira. Horretarako handituko da hatz lodiaren tamaina, heltzeko gaitasuna izateko eta zehaztasun handiko zereginak egiteko.
9. Bizitzaren jatorria eta eboluzioa
IRAKASLEA GURUZNE AZ
Created on April 8, 2024
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Animated Chalkboard Presentation
View
Genial Storytale Presentation
View
Blackboard Presentation
View
Psychedelic Presentation
View
Chalkboard Presentation
View
Witchcraft Presentation
View
Sketchbook Presentation
Explore all templates
Transcript
DBH4
biziaren jatorria eta eboluzioa
Guruzne Azpiroz
AURKIBIDEA
1. Biziaren jatorria
2. Biodibertsitatearen jatorria
3. Lamarck eta hartutako karaktereen herentzia
4. Darwin eta Wallace. Hautespen naturala
5. Aldakortasunaren oinarri genetikoak
6. Eboluzio-mekanismo arruntenak
7. Eboluzioaren teoriaren aldeko frogak
8. Moldaera eta espeziazioa
10. Hominizazioa
11. Giza eboluzioa
biziaren jatorria
berezko sorreraren arazoa
Izaki bizidunak berez sortzen zirela pentsatzen zuten antzinaroan.Ideia hau gezurtatzeko lehen alegina 1668. urtean Francesco Redi mediku toskanarrak egin zuen. XIX. mendean Louis Pasteur frantziar kimikariak lortu zuen egiaztatzea ez zirela berez sortzen.
biziaren jatorriari buruzko teoria modernoak
Lurra orain dela 4.500 milioi urte sortu zen eta lurreko biziari buruzko frogarik antzinakoenak duela 3.800 milioi urteko aztarna kimikoak dira.Bi teoria nagusi daude: Panspermia Abiogenesia edo sintesi prebiotikoa
biziaren jatorriari buruzko teoria modernoak
AbiogenesiaJatorrizko zopa edo saldaren teoria Iturri hidrotermalaren teoria
Tximinia hidrotermalak
FUMAROLAK
Lehen izaki bizidunak
LIFE ON EARTH
Erantzun Jarduerak (173.o) 3. Zergatik irakinarazi zuen Pasteurrek matrazeetako salda? Azaldu 4. Zergatik ez zuen balio izan Rediren esperimentuak eta bai ordea, Pasteurrenak, berezko sorreraren ideia gezurtatzeko? 6. Zer da eboluzio kimikoa?
biodibertsitatearen jatorria
BIODIBERTSITATEAREN JATORRIA
Joera ideologiko nagusi: Kreazionismoa eta fixismoa: Izaki bizidun guztiak jainkoak sortuak eta aldaketarik jasan ez. Katastrofismoa: Katastrofe handien mende. Desagertutako espezie horien aztarnak ziren fosilak. Eboluzionismoa: Espezie konplexuagoak sinleagoetatik datoz.
Erantzun Jarduerak (174.o) 7. Zer desberdintasun dago fixismoaren eta eboluzionismoaren artean? 8. Azaldu katastrofismoa zer den eta zer konpondu nahi zuen. 9. Definitu eboluzio kontzeptua zure hitzekin.
lamarck eta hartutako karaktereen herentzia
Lamarck eta hartutako karaktereen herentzia
Lehen teoria koherentea 1809. urtean proposatu zuen Lamarckek. Ornogabeak ikertzen eta sailkatzen pasa zuen bizitzaren zatirik handiena. "Gaur egungo espezieak desagertutakoak baino konplexuagoak dira."
hartutako karaktereen herentzia
ingurunearen garrantzia
erabiltzearen eta ez erabiltzearen legea
Erantzun Jarduerak (175.o) 10. Animalia zulakari askok, hala nola satorrek, ez dute begirik edota oso begi txikiak dituzte. Nola azalduko luke Lamarck-ek? 11. Zer funtzio ematen zion Lamarck-ek ingurumenari berak defendatutako teorian. 12. Gaur egun zergatik ez da onartzen Lamarck-en teoria? 13. Zergatik zioen hau Lamarck-ek: "Erabilerak baldintzatzen du forma, ez alderantziz?" Arrazoitu haren teoriak erabilita.
DARWIN ETA WALLACE
Biziaren sorrera frogatzen
OPARIN eta MILLER
DARWIN ETA WALLACE
Charles Darwin (1809-1882) eta Alfred R. Wallace (1823-1913), munduko hainbat tokitako fauna eta flora ikertu zuten. Biak naturalistak ziren eta bakoitzak bere aldetik ondorio berberetara heldu ziren.
hautespen naturala
Hiru oinarri ditu:
hautespen naturala
Hiru oinarri ditu:
hautespen naturala
Hiru oinarri ditu:
hautespen naturala
Hiru oinarri ditu:
sexu-hautespena eta eboluzio partekatua
Darwinek bere teoria garatzeko lanean jarraitu zuen eta beste mekanismo hauek erantsi zizkion teoriari:
sexu-hautespena eta eboluzio partekatua
Darwinek bere teoria garatzeko lanean jarraitu zuen eta beste mekanismo hauek erantsi zizkion teoriari:
sexu-hautespena eta eboluzio partekatua
Darwinek bere teoria garatzeko lanean jarraitu zuen eta beste mekanismo hauek erantsi zizkion teoriari:
Orkidea-espezie batzuetan intsektu mota jakin bakar batek polinizatu dezake.
sexu-hautespena eta eboluzio partekatua
Darwinek bere teoria garatzeko lanean jarraitu zuen eta beste mekanismo hauek erantsi zizkion teoriari:
Orkidea-espezie batzuetan intsektu mota jakin bakar batek polinizatu dezake.
Erantzun Jarduerak (177.o) 14. Adierazi Darwinista batek nola azalduko lituzkeen gertaera hauek: a) Ipar poloak hartz zuriak, baso atlantikoan hartz arreak. b) Orein batzu adar handiak garatzea. 15. Zein dira Lamarck eta Darwinen teorien arteko desberdintasun nagusiak?
ALDAKORTASUNAREN OINARRI GENETIKOA
Mutazioak, aldaera heredagarriaren iturri
Mutazioak material genetikoaren aldaketak dira. Mutazioen ondorioz sortzen dira geneen aldaerak. Aldaera horiek gametoetan gertatzen direnean, aldaerak ondorengoei transmititzen zaizkie.Gehinetan AUSAZ gertatzen dira. Maiztasuna areagotzen duten faktoreak: erradiazioa, substantzia kimikoen eragina... Darwinen teoriaren arabera, mutazioak dira populazio baten aldakortasunaren iturri nagusia. DNAko aldaketak pixkanaka, geldo eta etenik gabe gertatzen dira.
Mutazio motak- Onuragarriak
- Kaltegarriak
- Neutroak
Sexu bidezko ugalketa, aldaketadun ondorengotzaren iturri
Sexu bidezko ugalketaren bidez banako berriak sorten dira, desberdinak beraien artean eta desberdinak beraien gurasoekiko. Prozesu horrek ez du aldaera genetiko berririk sortzen, baina geneen konbinazio berriak sortzen ditu (genotipo berriak).Oinarrizko hiru prozesu hauetan sortzen da aldakortasun hori: ELKARGURUTZAKETA: 1. PROFASEAN gertatu ohi da. Kromosoma homologoen artean trukaketa. BEREIZKETA: 1. ANAFASEAN. Kromosoma homologoen artean gertatzen da. Zelula haploide bakoitza, guraso bakoitzaren kromosoma nahasketa. ERNALKETA: Sortutako zigotoak gurasoenak ez bezalako gene-konbinazioak.
Erantzun Jarduerak (178.o) 17. Zer garrantzi dute mutazioek espezieen eboluzioan? 18. Zer gertatzen da mutazio kaltegarriekin? Eta neutroekin? 19. Mitosiak zergatik ez du errazten ondorengoek aldaketak izatea? 20. Zer erantzungo zenuke norbaitek aldakortasuna ausazkoa izan ohi dela esango balizu? Arrazoitu zure erantzuna
ALDAKORTASUNAREN OINARRI GENETIKOA
eboluzio-mekanismo arruntenak
Genetikaren ikuspegitik, populazio baten gene multzoean aldaerak sortzen direnean gertatzen dira eboluzio-aldaketak.
- Aleloen proportzioa handitzea edo gutxitzea.
- Alelo berriak bereganatzea, bai lehendik zirenean mutazioetatik bai beste populazio batzuetako banakoengandik.
HAUTESPEN NATURALA: Karaktere onuragarriak dituzten banakoen proportzioa handitzean, hauek probabilitate handiagoa dute ezaugarri horiek transmititzeko.JITO GENETIKOA: Jatorrizko populazioaren eta populazio berriaren arteko alaloen proportzio ezberdinak. Fundatzaile-efektua (talde txiki bat bereiztean) edo Botila-lepoak (heriotza tasa handi batetik bizirauten dutenak). FLUXU GENIKOA: Banako batzuk populazio batetik beste batera aldatzearen ondorioz jatorrizko eta harrerazko populazioen artean gene-proportzio aldaketak.eboluzioaren teoriaren aldeko frogak
eboluzioaren teoriaren aldeko frogak
Hauek dira eboluzio biologikoa egiaztatzen duten frogak:FROGA ANATOMIKOAK: Gorputz atalen ikerketa konparatzailea. Egitura eta funtzioa kontutan hartuta organoen eboluzioa aztertzen da.
- Organo analogoak: Egitura ezberdina, baina forma eta funtzio berdintsuak.
FROGA BIOGEOGRAFIKOAK: Espezieen banaketa geografikoa ikertzen du. Uhartedietan, gertuko espezieak baina ezberdintasun handiekin. Elkarrengandik oso urrun, ezaugarri antzekoak dituzten espezie desberdinak.eboluzioaren teoriaren aldeko frogak
Hauek dira eboluzio biologikoa egiaztatzen duten frogak:FROGA PALEONTOLOGIKOAK: Fosil-erregistroa. Kasu askotan ez da osoa. Osoa denean filogenia deritzo. Eta bi talde handien bitarteko fosilari, trantsizio-fosil esaten zaio.FROGA BIOKIMIKOAK: Proteinak eta azido nukleikoak erabili ohi dira nagusiki, DNA gehienbat.
Erantzun Jarduerak 179.o 21. Azaldu populazio batean eboluzio-aldaketak zergatik gertatzen diren hain justu aldagai genetikoen proportzioak aldatzen direnean. 181.o 22. Begiratu batean, arrainen zer ezaugarri ditu Tiktaalik deritzonak? Eta tetrapodoenak? 23. Kopiatu grafikoa. Ipini espezie bakoitza zure ustez dagokion tokian. 24. Zertan lagundu du genetikaren garapenak eboluzioaren teoria berresten, zure ustez? 25. Demagun hiru espezie berri aurkitu ditugula eta hirurek organo bat berdina dutela konturatu garela. Zer ondorio atera dezakegu?
moldaera eta espeziazioa
moldaera eta espeziazioa
Banako bati bizirauteko eta arrakastaz ugaltzeko probabilitatea handitzen dion edozein ezaugarriri moldaera deritzo. Moldaera gertatzeko nahikoa izan daiteke gene baten nukleotido bakar batean mutazio xume bat gertatzea.ESPEZIAZIOA Espezieak sortzeko eboluzio-prozesuari espeziazioa deritzo. Espeziazioaren kasu nagusia ugaltze-isolamendua da. Espezie bereko bi populazio isolaturik geratzen direnean, ingurune baldintza desberdinetan eta esperientzia desberdinen mende, bakoitzak bere aldetik eboluzionatuko du.
moldaera eta espeziazioa
UGALTZE-ISOLAMENDUAZenbait faktorek ugalketa eragotz dezakete:
moldaera eta espeziazioa
ESPEZIE-DESAGERPENAK ETA MOLDAERAZKO ERRADIAZIOAFosil erregistroari esker egiaztatu ahal izan da eboluioz biologikoaren historian zehar espezieen bost desagerpen masibo gertatu direla. Zergatia ziurra izan ez arren, egiaztatuta dagoena da gertakari haien ondotik espeziazio azkarreko kasu garrantzitsuak izan zirela. Espezie askoren desagerpena --> txoko ekologikoak hutsik --> Espezie batzuk ugaritu EBOLUZIOAREN ABIADURA AZKARTU = MOLDAERAZKO ERRADIAZIOA
Erantzun Jarduerak 183.o 27. Mandoa animalia antzua da, zaldia eta astemea gurutzatuta sortua. Zaldiak eta astoak espezie bereko animaliatzat har al daitezke? 28. Australiako faunan eta floran espezie endemiko (lurralde horretan soilik bizi dena) asko dago. Nola azalduko zenuke kontinente horretan horrenbesteko endemismoa egotea? 29. Bilatu phantera generoko espezieen inguruko hibridazioei buruzko informazioa.
HOMINIZAZIOA
10
HOMINIZAZIOA
Gizaki modernoaren ezaugarriak prozesu luze baten ondorio dira. Prozesu horrek Afrikako ekialdean izandako klima-aldaketa batekin du zerikusia. Ingurune berri hartan bizirautea lortu zuten primate populazioaren lorpenen artean aurkitzen da bipedismoa.
Abantailak eta desbantailak
Bipedismoa
Bizkarrezurra
Oinak
Burezurra
Eskuak
HOMINIZAZIOA
HOMINIZAZIOA
11
GIZA EBOLUZIOA
GIZA EBOLUZIOA
Ardipithecus
Australopithecus
Homo Erectus
Homo Sapiens
Gaur egun, hankabiko hominidoen generorik zaharrenetakoa.
Genero honetatik (Au. Afarensis) sortu zen seguru asko Homo generoa.
Hankabiko hominidoa. Afrikatik irten eta ia Asia osoan zabaldu zen.
Gizaki anatomikoki modernoa. Hankabiko beste hominido batzuk ordezkatu.
Eskerrik asko!
GAREZURRA
Gero eta jarrera zutituagoa hartzen den neurrian, foramen magnum deritzona, burezurreko oinarrirantz mugitzen da.
BIZKARREZURRA
S forma hartu du jarrera tenteari hobeto eusteko eta grabitate-zentroa gerrialdera eta pisua oinen gainera eramateko.Beheko gorputz-adarrak goikoak baino luzeagoak dira, azken horiek galdu egin baitute lokomozio-funtzioa.
¿Tienes una idea?
Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:
OINAK
Ez dira horren malguak. Oinazpiak arku handia du eta behatz lodia zabala da, eta gainerako behatzekiko paraleloan dago, ez baita jadanik adarrei heltzeko erabiltzen, oinez ibiltzeko baizik.
ABANTAILAK
DESABANTAILAK
Eguzki-erradiazioak ez dio horrenbeste eragiten zutikako gorputzari.Landareriaren gainetik zer dagoen ikus dezaket (zuhaitzak, harrapariak)Eskuak aske ditu, objetuak garraiatzeko erabili (janaria, umeak, harriak)Lau hankan baino azkarrago ibiltzen da eta energia gutxiago kontsumitu.
Tentsio handiak sortu hezurduraren egituran, bereziki bizkarrezurrean eta beheko gorputz-adarren giltzaduretan.Pelbisean gertatzen diren aldaketek bereziki emakumezkoengan eragiten dute, batez ere pelbisaren kanala estutu egiten delako.
ESKUAK
Eskuak objetuak erabiltzeko eta garraiatzeko espezializatu dira. Horretarako handituko da hatz lodiaren tamaina, heltzeko gaitasuna izateko eta zehaztasun handiko zereginak egiteko.