Presentación Esencial Dark

ONDDOEN ERREINUA

INDIZEA

Sarrera

Onddoen garrantzia

Euskal Herriko espezie esanguratsuak

Ezaugarri orokorrak

Interes ekonomikoak

Funtzioak

Kuriositateak

Sailkapena

ONDDOAK

• Gehienak ikusezinak giza begientzat

• Mundu osoan barrena bizi dira

• Zoruan bizi dira, materia organiko hilean , landare, animalia zein beste onddoentan.

Ezaugarriak

• Zelula eukariotoz osatutako organismoak dira
• Zelulabakarrak eta zelulaanitzak izan daitezke
• Zelulabakarrekoak forma borobila eta obala dute.
• Mikroskopikoak dira.
• Zelulaaniztunek HIFA izeneko arizpi mikroskopikoz osatuta daude. Hifa multzokatzen da , mizelioa osatzeko.

BIZI FUNTZIOAK

UGALKETA

ELIKADURA

ERLAZIOA

Deskonposatzaileak dira. Usteltzen hasitako landare , animaliak eta elikagaien hondarrak jaten dituzte.

Organismo bati lotu Liken (onddoa eta alga elkartu) Onddoak hezetasuna eman algari eta honek elikagaia

Bizkarroiak dira Gaixotasunak eragiten dizkiete landare eta animaliei.

Zelulabakarrak Ugalketa asexuala GEMAZIO bidez. Zil moduko tontor bat ateratzen zaie eta hortik beste banakako bat sortzen da.

Zelulaniztunak Ugalketa asexuala ESPOREN bidez. Esporak ugalketa zelulak dira. Esporangio izeneko ontzi batzuetan biltzen dira eta espora batetik banakako berria sor daiteke.

Beste izaki bizidun bati lotuta bizi daiteke edo baita lurzoruari finkatuta.

• ADIBIDEAK: Saprofitoak, sibionteak edo parasitoak

ONDDO MOTAK

LIZUNAK

PERRETXIKOAK

LEGAMIAK

• Zelulaniztunak dira
• Esporen bidez ugaltzen ditra
• Batzuk parasitoak dira eta beste batzuk saprofitoak

• Zelulabakarrak
• Gemazio bidezko ugalketa
• Elikagaien industrian erabiltzen dira, ogia egiteko

• Zelulaniztunak dira
• Esporen bidez ugaldu
• Aske bizi dira leku ilun eta hezeetan

ONDDOEN GARRANTZIA

Onddoen erreinua askotariko organismoek osatzen dute.

• Gehien-gehienek mesede egiten diete ekosistemei eta pertsonon bizimoduari

• baina badira kalteak eta gaixotasunak eragiten dituztenak ere.

Lurzoruan dagoen materia organikoa biodegradatzen laguntzen dute.

Algekin batera likenak sortzen dituzte eta lursoruarek osaketan parte hartzen dute.

Onddoen onurak

Lurra emankorra bihurtzen da

Sukaldaritzan preziatuak

Legamiak ere produktu jangarriak egiteko erabiltzen dira.

Parasitoek honelako gaixotasunak sor ditzakete:

Alergiak

Onddo kaltegarriak

Intoxikazioak ( perretxikoak jatean)

Infekzioak edo mikosia: azal, azazkal eta ileetako keratinaz elikatzen diren parasitoen ondorioz.

Euskal Herriko onddo ezagunenak

Txapel gorri iluna du, batzuetan granate-kolorekoa, eta oin iluna. Euskaldunen perretxiko gustukoenetako bat da, batez ere zapore oso atsegina duelako eta errezeta guztietan nabarmentzen delako.

Boletus familiako beste bat. Euskadiko perretxiko jangarri onenetakotzat hartzen da, testurari eta zaporeari esker. Mota guztietako errezetetan erabiltzeko aproposa da. Ez da zaila identifikatzen: 20 cm-rainoko diametroa duen txapel beltza edo marroi iluna du, eta oina, berriz, zuria eta zabala.

Erraz identifikatzen da: txapel zuri-marroia du, 25 zentimetrorainoko diametrokoa, eta oin zuria eta nahiko zabala. Gure basoetako perretxiko ohikoenetako bat da, eta zapore oso atsegina du.

Euskaraz tripaki ere esaten zaio. Erraz ezagutzeko modukoa da: buru irregularra du, garatxo zurixka txikiz betea Hauei nekez egiten diete koska intsektuek, eta, beraz, jateko, ezten txikiak kendu besterik ez duzu egin behar, zapore mingotsak saihesteko.

Idi-mihia

Boletus edulis

Onddo beltza

Pinudi-onddoa

Interes ekonomikoak

Landutako onddoen munduko ekoizpena 6.2 milioi tonatik gorakoa da, eta 30 bilioi dolar inguruko balioa du.

Urteko ekoizpenaren hazkunde-tasa % 11koa da, eta horren arrazoia propietate sendagarriak eta nutriziozkoak ikertu, berretsi eta zabaldu izana da . Hori dela eta, onddo jangarrietatik eratorritako produktuen eskariak gora egin du.

Nutrizio-propietateez gain, gaixotasunak prebenitzeko edo tratatzeko erabil daitezke

KURIOSITATEAK

Mundu mailan, fungien % 6 baino ez da aztertu

Perretxikoen % 0,0001 bakarrik dira jangarriak

Onddoen bila

wow

ESKERRIK ASKO