BIZIAREN SAILKAPENA
Iturria: Pictoeduca
>
Leire Del Rio
>
Biziaren sailkapena
>
Bost erreinuak
>
Hiru domeinuak
>
BIRUSAK
Biziaren sailkapena
Taxonomia taldeak antzekotasun ebolutiboaren arabera erlazionatzen dira izaki bizidunak eta horri DNA aztertuz jakin daiteke. NOMENKLATURA BINOMIALA:espezieak izendatzeko modua izaki bizidun bakoitza bi izen ditu: genero taxoia( lehenengo letra handiz eta bestea txikiz, letra etzana) eta espezie taxoia(letra txikiz eta letra etzana)
Lurreko izaki bizidunen ugaritasun handiak sailkapen sistema bat eskatzen du, espezie bakoitza deskribatzea eta katagolizatzea, eta taldeka ipintzeko , haien antzekotasunen arabera. Sistema hori sortzeaz eta aplikatzeaz arduratzen da taxonomia izeneko zientzia. Biologiak sailkapen sistema hori erabiltzen du. Txonomiaren aitatzat, Carl Linneo hartzen da.
Bost erreinuak
Moneroen erreinua
>
2. RESUMEN DE LA UNIDAD
Protoktistoen erreinua
>
Bost erreinuak
>
Onddoen erreinua
>
Landareak
>
Animaliak
MONEROEN ERREINUA
EZAUGARRIAK:
>
Nire bakterioa
Zelula prokariota, zelula bakarra Izaki bizidunik zaharrenak
JATORRI EBOLUTIBOA
ARIKETAK
Gure planetan bizi izandako lehen zelulak izan ziren. 3500 milioi urte inguru dituzte. Lehenbizikoak heterotrofoak izan ziren, gerora autotrofoak.
BIZI FUNTZIOAK:
SAILKAPENA
AUTOTROFO
NUTRIZIOA
ARKEOBAKTERIOAK
HETEROTROFO
ERLAZIOA
EUBAKTERIOAK
UGALKETA
PROTOKTISTOEN ERREINUA
EZAUGARRIAK: Zelula eukariotak.
BIZI FUNTZIOAK:
NUTRIZIOA
ERLAZIOA
asexuala
UGALKETA
sexuala
SAILKAPENA:
PROTOZOOA: Paramezioa
ALGAK: Alga berdea
Ondddoak: Gorrina(Mildiu)
ONDDOEN ERREINUA
EZAUGARRIAK: Zelula eukariota Zelula pareta: KITINA Zelula bakarra edo aniztuna: mizelioak edo hifa multzoa Zelula kanpoko digestioa Nutrizio heterotrofoak:
SAILKAPENA:
- Glomeromizetoak: Landareen mikorrizak
SAPROFITOAK
- Basidiomizetoak: Onddo perretxikodunak
PARASITOAK
- Deutoutonomizeto: Penicilium
SINBIOTIKOAK
-LIKENAK:Alga eta onddoen arteko sinbiosia
-MiKORRIZA: Zuhaitzen sustraiak eta onddoak
ERLAZIOA: ez dira mugitzen UGALKETA:
sexual asexual
LANDAREEN ERREINUA
SAILKAPENA
BRIOFITOAK
EZAUGARRIAK:- Zelulaniztunak eta autotrofo fotosintetikoak dira.
- Zelulak landare motako eukariotoak dira, zelulosazko zelula pareta eta kloroplastoak.
- Ia denak ehunak eta organoak eratzen dituzte.
KORMOFITOAK
JATORRI EBOLUTIBOA- Lehenbiziko landare lehortarrak duela 470 milioi urte agertu, haien arbasoak ur gezako algaberdeak izan ziren
BIZI FUNTZIOAK:
NUTRIZIO
ERLAZIO
Asexuala
UGALKETA
Sexu bidezkoa
Ziklo diplohaplontea
ANIMALIEN ERREINUA
EZAUGARRIAK:
- Animaliak organismo zelulaniztunak eta heterotrofoak dira.
- Animalia motako zelula eukariotak dituzte.
- Horietako gehienak ehunak eratzen dituzte, bai eta organoak eta aparatuak.
JATORRI EBOLUTIBOA- Animalien jatorriari buruzko azalpenik onartuena hipotesi koloniala da.Horren arabera, duela 750milio urte inguru agertu ziren lehenengo metazoo zelulaniztunak, esfera hutsaren formako protozoo flagelatuen kolonia batetik (blastea).
BIZI FUNTZIOAK:
NUTRIZIO
ERLAZIO
Asexuala Sexu bidezkoa
UGALKETA
Ziklo diploide
Saccharomyces legamia
Animaliek ugalketa sexuala dute.
-TAKTISMOAK: Inguruneko estimu batekiko erreakzioak( MUGIMENTUAK) -ERRESISTENTZIEN GARAPENA: Inguruneko baldintza desegokiak bihurtzen badira, ENDOSPORA kapsula batzuetan ixten dira, babesteko.
PENICILLIUM
Penicillium generoko lizunak kolonizatutako mandarina
Onddo perretxikoduna
Birusen genomada.DNA edo RNA izan daiteke.
Penicillium
Birus konplexuak beste egitura batzuk dituzte.
NUTRIZIO: Heterotrofoa ZELULA: Zelula paretarik gabe. Zelulabakarrak. HABITAT: Uretan
-GAMETO BIDEZKOA: alga zelulaniztunek egitura espezializatuak garatu, haien sexu deberdineko ugaltze zelulak sortu. -SINGAMIA:gametoen antzeko bi indibiduo zelulabar fusionatu eta zigoto bat sortzen dute. -GAMETANGIOEN FUSIOA: protoktisto batzuek , beren taloko zatiak fusionatu , sexu deberdinekotzat har daitezkeenak eta zigotoa sortu. -KONJUGAZIOA: bi protoktisto zelulabakarrek material genetikoa trukatzen dute. Protoktisto batzuen zelulabakarren bizi zikloan bi belaunaldi txandakatzen dira: gametoak sortzen dituzte gametofito bat eta esporak sortzen dituzte sporofito bat.
Heterotrofoak dira.Egitura konplexua dutenez, oxigenoa eta mantenugaiak lortzeko sistemak dauzkate, hondakinak kanporatzeko sistemak eta garraiatzeko sistemak.
MIKORRIZA
Argazkia: Mikorrizeen garapena ezkerreko landarean.
Antolaketa kormofitikoa dute ehun eta organo espezializatuak( sustraiak,zurtoina, hostoak eta hodi eroaleak) Hazirik ekoitzi edo ez sailkatzen dira: - PTERIDOFITOAK: Ez dute hazirik ekoizten, espora asexualak soilik. ura behar dute. -ESPERMATOFITOAK: Lorea eta hazia edukitzea abantaila ebolutiboak: babes handiagoa izateko. Fruiturik garatzen duten ala ez banatu: -GIMNOESPERMOAK: Ez dute fruiturik. -ANGIOSPERMOAK: Fruitu batek babesten ditu haziak, loreak ere ekoitzi. MONOKOTILEDONEOAK: Kotiledoi bakarra DIKOTILEDONEOAK: Bi kotiledoi
Landareak substratuari lotuta bizi dira eta zentzumen organorik edo muskulurik ez duten arren, aktiboki erantzuten dute , haziz, substantziak igorriz edo mugituz, estimuluen aurrean.
-ZELULA PARETA DUTEN EUBAKTERIOAK: zelula paretaren konposizio kimikoaren arabera: GRAM POSITIBOAK pareta urdinez tintatu GRAM NEGATIBOAK pareta arroza argiz tintatu -MIKOPLASMAK: ez dira tintatzen
Organismo estremofiloak dira. Mintz plasmatikoa beste izaki bizidunen zelulena ez bezalakoa da Arkeobakterio gehienen paretak ez du peptidoglikanorik eta oso sendoa da. -METANOGENOAK: ingurune anaerobioetan bizi.Metabolizatzen duten karbono dioxidotik metanoa sortzen dute. -HALOFILOAK: gatz ugariko ingurunetan bizi, beren metabolismoa erabili. -TERMOAZIDOFILOAK: ingurune oso azidoak jasan daiteke.
Modu asexualean ugaltzen dira.Bakterioek konjugazio prosezu bat egiten dute : bakterio batek bere material genetikoaren zati bat pasatzen dio besteari, pilus hodien bide.
Birusaren osagaiak birionak mihiztatu egiten dira eta beste zelula batzuk infektatzeko gai diren birus partikula berriak sortu.
LIKENAK
Proteinaz osatutako estalkia, genoma inguratzen du.
Organismo fotoautotrofoak dira. Zelula arnazketaren bidez metabolizatutako mantenugai organikoak sintetizatzen dituzte, beren bizi prozesuetako energia lortzeko.
Landare edo animalietan bizi dira eta haietaz elikatzen dira.
NUTRIZIOA: Heterotrofoa
Mugimendua desberdina espeziearen arabera: -DARDARKARIA: ZILIOAK edo FLAGELOAK dituztenak. -AMEBOIDEA: pseudopodoak adibidez -UZKURKORRA: MIKROZUNTZAK
-Arkeobakterioz osatuta -Ezaugarri bereziak dituzte -Muturreko ingurunetan ibili ahal
Proteinen eta birusen beste osagai batzuen kopia ugari egiten dira. Batzuetan birusa luzaroan egoten da zelularen barruan erreplikatu gabe horri ziklo lizogenikoa esaten zaio.
Landare primitiboak eta xumeak. Antolaketa talofitikoa, ez dute benetako ehunik ez organorik eta ez dute hodi eroalerik Ingurunetik zuzenean hartzen mantenugaiak.
-MITOSIA: Zelula bi zelula ume bardinetan erdibitzen da eta beste eta beste zenbaitetan esporak sortzen dituen esporulazio bat dago. -PROPAGULUAK SORTZEA:Alga zelulaniztun batzuek beren taloaren zati espezializatuak sortu.
Materia ez organia hartu eta materia organikoa bihurtu. Fotosintetikoak izan daitezke.
Beste organismo batzuekin elkarturik bizi dira eta haietaz elkarri mesede eginez.
-Eubakterioz osatuta
Ugalketa asexuala eduki dezakete esporen bidez.Badute ugalketa sexuala eta gametoak ekoizten dituzte. Gametoak elkartzeak zigoto bat sortzen du eta hark enbrioia. Beren bizi zikloan txandakatu egiten dira esporofitoak eta gametofitoak.
Materia organikoan bizi dira eta deskonposatu egiten dute.
NUTRIZIOA: Fotoautotrofoa ZELULAK: Zelula paretak dute. Ez dute ehunik eratzen: TALO egitura HABITAT: Uretan SAILKAPENA:
ZELULABAKARRA ZELULANIZTUNAK
Klorofitoak Errodofitoak Feofitoak
-AUTOTROFOAK: ALGAK, zelulabakarra eta zelulaniztunak izan daitezke, organismo fotoautotrofoak dira. Eguskiaren energia jaso eta materia organikoa sintetizeko gai. -HETEROTROFOAK: PROTOZOOAK, mixomizetoak eta oomizetoak baita ere.Jaten dituzten konposatu organikoen jatorriaren arabera: FAGOTROFOAK, inguruneko materia organikoa xurgatzen dute. PARASITOAK, beste izaki bizidun bat infektatu eta haren materia organikoz elikatu. SINBIOTIKOAK, elkarlaguntzeko harremana dute beste izaki bizidun batekin eta bere materia organikoz elikatzen dira.
Beste izaki bizidun batzuen materia organikoz elikatzen dira. Mantenugai iturriaren arabera: -SAPROFITOAK: Inguruneko materia organikoz elikatzen dira. -PARASITOAK: Beste izaki bizidun batez elikatu, haren organismoa inbadituz.(gaixotasunak sortu) -SINBIOTIKOAK: Beste izaki bizidun baten barruan bizi eta han elikatzen dira, baina onura bat ematen diote. Bakterio heterotrofoak izan daiteke aerobikoak (oxigenoa erabili metabolismoan) edo anaerobikoak(oxigerorik ez erabili)
Animalia gehienek estimuluen errezeptoreak dauzkate, nerbio sistema bat eta muskuluak.Ia denak mugi daitezke.
Landareen mikorizak
-Izaki eukariotaz osatuta
Birusak kapsidean proteina bereziak dituzte, infektatu beharko zelulak mintzean dituen proteina errezeptoreetara espezifikoki lotzeko. Batzuk osorik sartzen dira zeluletan beste batzuk azido nukleikoa bakarrik sartzen dute zeluletan.Hori ziklo litikoa izango litzateke.
Biziaren sailkapena
Leire Del Rio Luis
Created on March 5, 2024
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Semicircle Mind Map
View
Team Retrospective
View
Fill in the Blanks
View
Museum Flipcards
View
Image Comparison Slider
View
Microcourse: Key Skills for the Professional Environment
View
The Meeting Microlearning
Explore all templates
Transcript
BIZIAREN SAILKAPENA
Iturria: Pictoeduca
>
Leire Del Rio
>
Biziaren sailkapena
>
Bost erreinuak
>
Hiru domeinuak
>
BIRUSAK
Biziaren sailkapena
Taxonomia taldeak antzekotasun ebolutiboaren arabera erlazionatzen dira izaki bizidunak eta horri DNA aztertuz jakin daiteke. NOMENKLATURA BINOMIALA:espezieak izendatzeko modua izaki bizidun bakoitza bi izen ditu: genero taxoia( lehenengo letra handiz eta bestea txikiz, letra etzana) eta espezie taxoia(letra txikiz eta letra etzana)
Lurreko izaki bizidunen ugaritasun handiak sailkapen sistema bat eskatzen du, espezie bakoitza deskribatzea eta katagolizatzea, eta taldeka ipintzeko , haien antzekotasunen arabera. Sistema hori sortzeaz eta aplikatzeaz arduratzen da taxonomia izeneko zientzia. Biologiak sailkapen sistema hori erabiltzen du. Txonomiaren aitatzat, Carl Linneo hartzen da.
Bost erreinuak
Moneroen erreinua
>
2. RESUMEN DE LA UNIDAD
Protoktistoen erreinua
>
Bost erreinuak
>
Onddoen erreinua
>
Landareak
>
Animaliak
MONEROEN ERREINUA
EZAUGARRIAK:
>
Nire bakterioa
Zelula prokariota, zelula bakarra Izaki bizidunik zaharrenak
JATORRI EBOLUTIBOA
ARIKETAK
Gure planetan bizi izandako lehen zelulak izan ziren. 3500 milioi urte inguru dituzte. Lehenbizikoak heterotrofoak izan ziren, gerora autotrofoak.
BIZI FUNTZIOAK:
SAILKAPENA
AUTOTROFO
NUTRIZIOA
ARKEOBAKTERIOAK
HETEROTROFO
ERLAZIOA
EUBAKTERIOAK
UGALKETA
PROTOKTISTOEN ERREINUA
EZAUGARRIAK: Zelula eukariotak.
BIZI FUNTZIOAK:
NUTRIZIOA
ERLAZIOA
asexuala
UGALKETA
sexuala
SAILKAPENA:
PROTOZOOA: Paramezioa
ALGAK: Alga berdea
Ondddoak: Gorrina(Mildiu)
ONDDOEN ERREINUA
EZAUGARRIAK: Zelula eukariota Zelula pareta: KITINA Zelula bakarra edo aniztuna: mizelioak edo hifa multzoa Zelula kanpoko digestioa Nutrizio heterotrofoak:
SAILKAPENA:
SAPROFITOAK
PARASITOAK
SINBIOTIKOAK
-LIKENAK:Alga eta onddoen arteko sinbiosia
-MiKORRIZA: Zuhaitzen sustraiak eta onddoak
ERLAZIOA: ez dira mugitzen UGALKETA:
sexual asexual
LANDAREEN ERREINUA
SAILKAPENA
BRIOFITOAK
EZAUGARRIAK:- Zelulaniztunak eta autotrofo fotosintetikoak dira.
- Zelulak landare motako eukariotoak dira, zelulosazko zelula pareta eta kloroplastoak.
- Ia denak ehunak eta organoak eratzen dituzte.
KORMOFITOAK
JATORRI EBOLUTIBOA- Lehenbiziko landare lehortarrak duela 470 milioi urte agertu, haien arbasoak ur gezako algaberdeak izan ziren
BIZI FUNTZIOAK:
NUTRIZIO
ERLAZIO
Asexuala
UGALKETA
Sexu bidezkoa
Ziklo diplohaplontea
ANIMALIEN ERREINUA
EZAUGARRIAK:
JATORRI EBOLUTIBOA- Animalien jatorriari buruzko azalpenik onartuena hipotesi koloniala da.Horren arabera, duela 750milio urte inguru agertu ziren lehenengo metazoo zelulaniztunak, esfera hutsaren formako protozoo flagelatuen kolonia batetik (blastea).
BIZI FUNTZIOAK:
NUTRIZIO
ERLAZIO
Asexuala Sexu bidezkoa
UGALKETA
Ziklo diploide
Saccharomyces legamia
Animaliek ugalketa sexuala dute.
-TAKTISMOAK: Inguruneko estimu batekiko erreakzioak( MUGIMENTUAK) -ERRESISTENTZIEN GARAPENA: Inguruneko baldintza desegokiak bihurtzen badira, ENDOSPORA kapsula batzuetan ixten dira, babesteko.
PENICILLIUM
Penicillium generoko lizunak kolonizatutako mandarina
Onddo perretxikoduna
Birusen genomada.DNA edo RNA izan daiteke.
Penicillium
Birus konplexuak beste egitura batzuk dituzte.
NUTRIZIO: Heterotrofoa ZELULA: Zelula paretarik gabe. Zelulabakarrak. HABITAT: Uretan
-GAMETO BIDEZKOA: alga zelulaniztunek egitura espezializatuak garatu, haien sexu deberdineko ugaltze zelulak sortu. -SINGAMIA:gametoen antzeko bi indibiduo zelulabar fusionatu eta zigoto bat sortzen dute. -GAMETANGIOEN FUSIOA: protoktisto batzuek , beren taloko zatiak fusionatu , sexu deberdinekotzat har daitezkeenak eta zigotoa sortu. -KONJUGAZIOA: bi protoktisto zelulabakarrek material genetikoa trukatzen dute. Protoktisto batzuen zelulabakarren bizi zikloan bi belaunaldi txandakatzen dira: gametoak sortzen dituzte gametofito bat eta esporak sortzen dituzte sporofito bat.
Heterotrofoak dira.Egitura konplexua dutenez, oxigenoa eta mantenugaiak lortzeko sistemak dauzkate, hondakinak kanporatzeko sistemak eta garraiatzeko sistemak.
MIKORRIZA
Argazkia: Mikorrizeen garapena ezkerreko landarean.
Antolaketa kormofitikoa dute ehun eta organo espezializatuak( sustraiak,zurtoina, hostoak eta hodi eroaleak) Hazirik ekoitzi edo ez sailkatzen dira: - PTERIDOFITOAK: Ez dute hazirik ekoizten, espora asexualak soilik. ura behar dute. -ESPERMATOFITOAK: Lorea eta hazia edukitzea abantaila ebolutiboak: babes handiagoa izateko. Fruiturik garatzen duten ala ez banatu: -GIMNOESPERMOAK: Ez dute fruiturik. -ANGIOSPERMOAK: Fruitu batek babesten ditu haziak, loreak ere ekoitzi. MONOKOTILEDONEOAK: Kotiledoi bakarra DIKOTILEDONEOAK: Bi kotiledoi
Landareak substratuari lotuta bizi dira eta zentzumen organorik edo muskulurik ez duten arren, aktiboki erantzuten dute , haziz, substantziak igorriz edo mugituz, estimuluen aurrean.
-ZELULA PARETA DUTEN EUBAKTERIOAK: zelula paretaren konposizio kimikoaren arabera: GRAM POSITIBOAK pareta urdinez tintatu GRAM NEGATIBOAK pareta arroza argiz tintatu -MIKOPLASMAK: ez dira tintatzen
Organismo estremofiloak dira. Mintz plasmatikoa beste izaki bizidunen zelulena ez bezalakoa da Arkeobakterio gehienen paretak ez du peptidoglikanorik eta oso sendoa da. -METANOGENOAK: ingurune anaerobioetan bizi.Metabolizatzen duten karbono dioxidotik metanoa sortzen dute. -HALOFILOAK: gatz ugariko ingurunetan bizi, beren metabolismoa erabili. -TERMOAZIDOFILOAK: ingurune oso azidoak jasan daiteke.
Modu asexualean ugaltzen dira.Bakterioek konjugazio prosezu bat egiten dute : bakterio batek bere material genetikoaren zati bat pasatzen dio besteari, pilus hodien bide.
Birusaren osagaiak birionak mihiztatu egiten dira eta beste zelula batzuk infektatzeko gai diren birus partikula berriak sortu.
LIKENAK
Proteinaz osatutako estalkia, genoma inguratzen du.
Organismo fotoautotrofoak dira. Zelula arnazketaren bidez metabolizatutako mantenugai organikoak sintetizatzen dituzte, beren bizi prozesuetako energia lortzeko.
Landare edo animalietan bizi dira eta haietaz elikatzen dira.
NUTRIZIOA: Heterotrofoa
Mugimendua desberdina espeziearen arabera: -DARDARKARIA: ZILIOAK edo FLAGELOAK dituztenak. -AMEBOIDEA: pseudopodoak adibidez -UZKURKORRA: MIKROZUNTZAK
-Arkeobakterioz osatuta -Ezaugarri bereziak dituzte -Muturreko ingurunetan ibili ahal
Proteinen eta birusen beste osagai batzuen kopia ugari egiten dira. Batzuetan birusa luzaroan egoten da zelularen barruan erreplikatu gabe horri ziklo lizogenikoa esaten zaio.
Landare primitiboak eta xumeak. Antolaketa talofitikoa, ez dute benetako ehunik ez organorik eta ez dute hodi eroalerik Ingurunetik zuzenean hartzen mantenugaiak.
-MITOSIA: Zelula bi zelula ume bardinetan erdibitzen da eta beste eta beste zenbaitetan esporak sortzen dituen esporulazio bat dago. -PROPAGULUAK SORTZEA:Alga zelulaniztun batzuek beren taloaren zati espezializatuak sortu.
Materia ez organia hartu eta materia organikoa bihurtu. Fotosintetikoak izan daitezke.
Beste organismo batzuekin elkarturik bizi dira eta haietaz elkarri mesede eginez.
-Eubakterioz osatuta
Ugalketa asexuala eduki dezakete esporen bidez.Badute ugalketa sexuala eta gametoak ekoizten dituzte. Gametoak elkartzeak zigoto bat sortzen du eta hark enbrioia. Beren bizi zikloan txandakatu egiten dira esporofitoak eta gametofitoak.
Materia organikoan bizi dira eta deskonposatu egiten dute.
NUTRIZIOA: Fotoautotrofoa ZELULAK: Zelula paretak dute. Ez dute ehunik eratzen: TALO egitura HABITAT: Uretan SAILKAPENA:
ZELULABAKARRA ZELULANIZTUNAK
Klorofitoak Errodofitoak Feofitoak
-AUTOTROFOAK: ALGAK, zelulabakarra eta zelulaniztunak izan daitezke, organismo fotoautotrofoak dira. Eguskiaren energia jaso eta materia organikoa sintetizeko gai. -HETEROTROFOAK: PROTOZOOAK, mixomizetoak eta oomizetoak baita ere.Jaten dituzten konposatu organikoen jatorriaren arabera: FAGOTROFOAK, inguruneko materia organikoa xurgatzen dute. PARASITOAK, beste izaki bizidun bat infektatu eta haren materia organikoz elikatu. SINBIOTIKOAK, elkarlaguntzeko harremana dute beste izaki bizidun batekin eta bere materia organikoz elikatzen dira.
Beste izaki bizidun batzuen materia organikoz elikatzen dira. Mantenugai iturriaren arabera: -SAPROFITOAK: Inguruneko materia organikoz elikatzen dira. -PARASITOAK: Beste izaki bizidun batez elikatu, haren organismoa inbadituz.(gaixotasunak sortu) -SINBIOTIKOAK: Beste izaki bizidun baten barruan bizi eta han elikatzen dira, baina onura bat ematen diote. Bakterio heterotrofoak izan daiteke aerobikoak (oxigenoa erabili metabolismoan) edo anaerobikoak(oxigerorik ez erabili)
Animalia gehienek estimuluen errezeptoreak dauzkate, nerbio sistema bat eta muskuluak.Ia denak mugi daitezke.
Landareen mikorizak
-Izaki eukariotaz osatuta
Birusak kapsidean proteina bereziak dituzte, infektatu beharko zelulak mintzean dituen proteina errezeptoreetara espezifikoki lotzeko. Batzuk osorik sartzen dira zeluletan beste batzuk azido nukleikoa bakarrik sartzen dute zeluletan.Hori ziklo litikoa izango litzateke.