Biziaren sailkapena

BIZIAREN SAILKAPENA

>

MARTXEL IPARRAGIRRE

Iturria: Pictoeduca

>

Biziaren sailkapenA

>

Bost erreinuak

>

Hiru domeinuak

>

BIRUSAK

>

Biziaren sailkapena

Izaki bizidunak taldeetan sailkatzen dituen zientziak Taxonomia du izena, talde horiei taxon deitzen zaie. XVIII. mendean Carl Linneok liburu bat argitaratu zuen, hemen, izaki bizidunak erreinuetan banatu zituen haien ezaugarrietan oinarrituta. Gaur egun izaki bizidunak DNA-ren arabera erlazionatzen dira nahiz eta taxon gehienak onartuak izan. Linneok sailkapen-sistema sortzean espezieak izendatzeko modu bat asmatu zuen: Nomenklatura binomiala. Izaki bizidun bakoitzak bi izen izango zituen, lehengoa genero taxona izango du eta bigarrenak espezie taxona. ZERE URDINA: Espeziea: Balaenoptera musculus Generoa: Balaenoptera

TAXON NAGUSIAK

1. Espeziea 2. Generoa 3. Familia 4. Ordena 5. Klasea 6. Dibisioa 7. Erreinua

Bost erreinuak

Moneroen erreinua

>

2. RESUMEN DE LA UNIDAD

>

Protoktistoen erreinua

Bost erreinuak

>

Onddoen erreinua

>

Landareen erreinua

>

Animalien erreinua

MONEROEN ERREINUA

EZAUGARRIAK - Prokarioto zelulabakar guztiak daude erreinu honetan. - Bakterio gehienek endospora dute JATORRI EBOLUTIBOA Planetako lehen izaki bizidunak izan ziren, orain dela 3,500 M.a NUTRIZIOA Nutrizio autotrofoa eta heterotrofoa aurki ahal ditugu, mota guztietakoak (fotoautotrofoak, kimioautotrofoak, sinbiotikoak, anaerobioak...) aniztasun handia dago eta. ERLAZIOA Bakterioak flageloaren bidez mugitzen dira eta baldintza desegokietan endospora izeneko kapsuletan ixten dira bizirauteko.

UGALKETA Modu asexualean ugaltzen dira, zatiketa sinplea eginez. Konjugazio prozesua gauzatzen da, bakterioek plasmidoa (material genetikoa) partekatzen dute beste batzuekin pilusen bidez.

MONEROEN SAILKAPENA - Arkeobakterioak: Organismoa estremofiloak dira, zelula pareta sendoa dute eta hauen mintz plasmatikoa besteekiko ezberdina da.

- Eubakterioak: Bakterio talde anitzena da, bakterioak, zelula paretaren konposizio kimikoaren arabera banatzen dira.

>

Kolera

PROTOKTISTOEN ERREINUA

PROTOKTISTOEN SAILKAPENA - Algak: Zelulabakarra (pirrofitoak) nahiz zelulaniztuna (alga gorriak) izan daiteke. - Onddoen antzeko prototistak: Gorrina. Saprofitoa da, hau da, beste izaki biziduenen gorpuen bidez elikatzen dira. - Protozooak: Paramezioa. Zelulabakarrak dira

EZAUGARRIAKOrganismoa eukariotoak dira eta gehienak urtarrak eta han mugitzen dira. NUTRIZIOA: - Autotrofoa: Alga berdeak, zelulabakarrak nahiz zelulaniztunak izan ahal dira. Hauek nutrizio fotoautotrofoa dute - Hetrotrofoa: Protozooak. Adibidez, paramezioak, zelulabakarrak eta nutrizio heterotrofoa dute. - Mixotrofoak: Bi nutrizio motak egiten dituzte. UGALKETA - Asexuala: Mitosiaren bidez edo esporak sortuz, adibidez, zoosporak. - Sexuala: Alga zelulaniztunek gametoak sortzen dituzte. Sexu desberdineko gametoak elkartu eta zigotoa sortzen dute.

ERLAZIOA Defendatzeko eta organismoak erasotzeko substrantzia toxikoak jariatzen dituzte: perretxikoen alkaloideak. UGALKETA - Asexuala: Gemazio bidez, hifen fragmentazio bidez edo espora asexualen bidez. - Sexuala: Sexu ezberdineko hifak elkartu, zigotoa sortu, honek, esporangioa sortuko du eta han eratuko dira espora sexualak. SAILKAPENA -Zigomizetoak: Likenak. Hifa trenkatugabeak, nukleoanitzak, ugalketa asexuala eta sexuala dute. - Glomeromizetoak: Landareen mikorrizak. Hifa trenkatugabeak, nukleoanitzak, ugalketa asexuala dute. - Askomizetoak: Legamiak. Zelulabakarrak edo zelulanitak, ugalketa sexuala (gametoa+hifa) eta asexuala (gemazio bidez) dute. - Basidiomizetoak: Onddo perretxikodunak. Zelulabakarrak edo zelulanitzak, ugalketa sexuala (hifak elkartu= perretxikoa) eta asexuala (gemazio bidez) - Deuteromizetoak: Lizuna. Hifa trenkatuak eta ez dute ugalketa sexuala, asexuala baizik.

ONDDOEN ERREINUA

EZAUGARRIAK - Zelula ekuariotak, Kitinazko zelula pareta dute - Zelulabakarrak (mizelioak) edo zelulaniztunak (hifa multzoak)

JATORRI EBOLUTIBOA Uste da ezaugarri fungikoak zituen protisto batetik sortu zirela onddoak orain dela 1.000 M.a.

NUTRIZIOA Zelulaz kanpoko digestioa egiten dute, hau da, nutrizio heterotrofoa

BIZIMODUA Saprofitoak

Parasitoak

Sinbiotikoak: - Likena - Mikorriza

>

Lizunak

LANDAREEN ERREINUA

UGALKETA - Asexuala: Esporen bidez (esporofitoa). Arina da baina ez du aldakortasunik sortzen.

EZAUGARRIAK - Zelulaniztunak eta autotrofo fotosintetikoak dira. - Landare motako zelula eukariotoak dituzte, nukleoa daukate. zelulozaz osatutako zelula-pareta dute. Kloroplasto eta bakuolo handiak dituzte.

- Sexuala: Gametoen bidez (gametofitoa). Ziklo diplohaplontea dute, gametoek mitosia jasaten dute.

JATORRI EBOLUTIBOA Orain dela 470 M.a agertu ziren, alga berdeak dira landare guztien arbaso komuna

SAILKAPENA - Briofitoak: Zelulanitzak, zelula denak berdinak. Talo egitura dute eta ez ditutze ehunak ezta organoak. - Kormofitoak: Kormo egitura du. Ehun eta organo espezializatuak dituzte (hodi eroaleak, sustraiak, zurtoinak eta hostoak) - Pteridofitoak - Espermatofitoak

NUTRIZIOA - Zelula-arnasketa egiten dute energia lortzeko. -Landare parasitoak: Landareen izerdia xurgatu mantenugaiak lortzeko. -Landare haragijaleak: Animalia txikiak harrapatu mantenugaiak (gehienbat nitrogenoa) lortzeko, nutrizioa heterotrofoa.

BIRUSAK

UGALKETA -Bakterioak zelula aztertu eta sartu egingo da. -Ziklo litiko deitzen den prozesuan, birusaren kopiak egiten dira, erreplikazioa. Birusa luzaroan badago zelulan erreplikatu gabe ziklo lisogeniko deritzo. -Birionak eta beste partikula infekziozoak eratzen dira ondoren hauek zelulatik irtetzeko.

EZAUGARRIAK -Ezin dira elikatu ezta hazi baina beste zelulen barnean ugaldu ahal dira. - Proteinaz osatutako agente infekziozoak eta parasitoak dira. -Egitura oso sinplea dute: - Azido nukleiko bat - Kapside bat: proteinaz osatutako estalkia. - Birus batzuek lipido mintza dute kapsidea inguratzen eta birus konplexuek (bakteriofagoek) buztana, proteina-zuntzak etb. dituzte

SAILKAPENA Birusak. Biroideak. Landareak infektatzen dituzten agente patogenoak dira. Prioiak. Proteina bakarrez osatutako agente infekziozoak dira.