Biziaren sailkapena

BIZIAREN SAILKAPENA

Iturria: Pictoeduca

>

Erika Lopez

>

Biziaren sailkapena

>

Bost erreinuak

>

Hiru domeinuak

>

Birusak

Unidad 1

Biziaren sailkapena

>

Nik egindako sailkapenak

Izaki bizidunak sailkatzeko zientzia deitzen da.

taxonomia

Nomenklatura binomiala

Sailkapen-sistema sortzean, Linneok espezieak izandatzeko asmatu zuen modua. Latinez izan zen eta “izen zientifikoa” esaten diogu.

Unidad 2

Bost erreinuak

Moneroen erreinua

>

2. RESUMEN DE LA UNIDAD

>

Proktistoen erreuinua

Bost erreinuak

Onddoen erreuinua

>

Landareen erreuinua

>

>

Animalien erreinua

MONEROEN ERREINUA

Ezaugarriak

Nutrizioa

- Zelula prokariota eta zelulabakarra- Autotrofoak edo heterotrofoak izan ahal dira. - Lurreko izaki bizidunik zaharrena.

Erlazioa

Ugalketa

Jatorri ebolutiboa Bizi izandako lehen zelulak izan ziren, izan ere aurkitu dute 3.500 miloi urte inguru dituzten baketrio harikaren mikofosilak.

Nire bakterioa

>

>

Sailkapena

PROTOKTISTOEN ERREINUA

Ezaugarriak

- Onddoen, animalien edo landareen erreinuan sartzen ez diren zelulak eukariotak

Nutrizioa

Erlazioa

Jatorri ebolutiboa Lerro ebolutibo desberdin asko ditu, beraz bere mugak ez duade ondo definituta. Ozeano primitiboetan bizi izandako lehenengo zelula eukarioten antzekoa izan zen bere arbasoa.

Ugalketa

• Asexuala

• Sexuala

Sailkapena

• Alga zelulabakarriak

• Alga zelulaniztunak

• Onddoen antzeko protktistoak

• Protozooak

ONDDOEN ERREINUA

EzaugarriakBizimodua Sailkapena

- Heterotrofoak- Zelulak eukariotak. Kitinazsko pareta- Zelulabakarrak edo ehun gabeko zuelulaniztunak (mizelio edo hifa multzoak)

• Saprofitoak

• Parasitoak

• Sinbiotikoa

• Zigomizetoak. Lizunak

• Glomeromizetoak. Landareen mikorrizak

• Askomizetoak. Legamiak (Sccharomyces legamia)

• Basidiomizetoak. Onddo perretxikodunak

• Deuteromizetoak. Lizunak (Penicilium)

Landareen erreinua

Nutrizioa

Ezaugarriak - Zelulaniztunak eta autotrofo fotosintetikoak- Eukariotak dira, zelulosazko zelula-pareta eta kloroplastoak dute.- Ia denek ehunak eta organoak eratzen dituzte.

Erlazioa

Ugalketa

• Asexuala
• Sexu bidezkoa

Jatorri ebolutiboa Lehenbiziko landare lehortarrak duela 470 milioi urte agertu zirela uste da. Ziurrenik, haien arbasoak ur gezako alga berdeak

• Sexu diplohaplonte

>

Sailkapena

Animalien erreinua

Ezaugarriak - Zelulaniztunak eta heterotrofoak- Eukariotak dira.- Ehunez, organoz eta aparatuz osatuta daude.

Nutrizioa

Erlazioa

Ugalketa

Jatorri ebolutiboa Duela 750 miloi urte inguru agertu ziren lehenego metazoo zelulaniztunak. Esfera hutseren formako protozoo flagelatuen kolonia batetik, blastea izenekoa.

>

Sailkapena

Hiru domeinuak

Erreinuen sitemari buruz sorutatko zalantza berriak sortu ziren eta 1990ean Carl Woese mikrobiologiak izki bizidunen banaketa berri bat propozatu zuen. Banaketa hau egiteko RNA eribosomikoaren sekuentziak konparatu zituen.

• Archaea domeinua: arkeobakteroz osatuta dago eta ezugarri oso bereziak dituzten bakterioen talde bat da, ezaugarri horiei esker muturreko ingurunetak bizi ahal dira.
• Bacteria domeinua: eubakterioz osatuta dago.
• Eukarya domeinua: izaki eukaritoak ostatzen dut.

Birusak

Ugalketa

Ezaugarriak - Zelula-egiturarik ez dute. - Ez dira ez elikatzen ezta hazten.- Inbaditutako zelula barruan bakarrik ugal daitzeke.

• Ostalaria ezagutzea eta zelulan sartzea: Birus gehinek kapsidean proteina bereziak dituzte, infekatu bharreko zelulak mintzean dituen proteina errezeptoreetan espezifikoki lotzeko.
• Birusa erreplikatzea: Birusaren genomaren, kapsidako proteinen eta birusaren beste osagai batzuen kopia ugari egiten dira.
• Birionak eratzea eta zelulatik irtetea: Birusaren osagaiak, birionak, juntatu egiten dira, zelula batzuk infektatzeko gai diren birus partikula berriak eratzeko. Baliteko zelula haustea eta hiltzea.

Egitura

• Azido nukleiko bat: Birusen gnomada da, DNA edo RNA izan diatke eta kate bikoitza forma izan dezake.
• Kapsidea: Kodeatutako porteinez osatutako eslki bat da, gnoma inguratzen dituen. Kapsomeroz osatuta daude.
• Lipido-kapsidea: Biruz batzuk dute kpasidea inguratezko.
• Bakteriofagoek buztana eta proteina-zuntza izan ahal dute.

• Klorofitoake edo alga berdeak

Itsokoak edo ur gesakoak dira, zelula-pareta dute eta klorofila dute pigmento nagusi.

• Feofitoak edo alga arreak

Itsastarrak dira eta zelula-pareta dute, klorofilaz gian karotenoide asko ditu.

• Errodofitoak edo alga gorriak

Itsastarrak dira eta zelula-pareta dute, klorofilaz gain pigmento gorrixkak dituzte.

• Mitosia

Bi zelula ume berdinetan erdibitzea da eta besta batzuetan esporak sortzen dituen esporulazio bat dago.

• Propugaluak sortzea

Alga zelulaniztun batzuek beren taloaren zati espezilizatuak sortu, banandu eta baldintza egokiak dituen beste leku batean garatu.

• Gametoen bizidezkoa

Alga zlulaniztunek egitura espezializatuak edo gametangioak garatu eta beste sexu desberdineko ugaltze- selulak sortu.

• Singamia

Gametoen antzeko bi indibiduo zelulabakar fusinatu eta zigoto bat sortu.

• Gametangioen fusia

Protoktisto batzuek bere taloko zatiak fusionatu, sexu desberdinekontzat har daiteskeenak, eta zigoto bat sortu.

• Konjugazioa

Bi protoktisto zelulabakarrek material genetikoa trukatzen diute, bere nukleoak gameto bezala erabiliz.

• Pirrofitoak edo dinflagelatuak

Itsasoko organismo flagelatuak, zelulabakarrak edo koloniak dira, normalean zelula-pareta dute. Klorofila dute.

• Krisofitoak edo urrezko algak

Izaki zelulabakar flagelatuak dira, itsasoan edo ur gezan bizi dira.

• Bazilorofitoak edo diatomeoak

Itsasoan eta ur gezan bizi, ez dute zelula paretarik, baina zilizezko maskor bat dute.

• Euglenofiotak

Zelulabakar flagelatuak dira eta ur gezan bizi, ez dute zelula paretarik.

• Gametofitoak edo alga konjugatuak

Ur gezako alga zelulabakarrak elakartu eta harizpiak sortu. Zelula partea dute.

• Mixomizetoak

Ameba itxurakoak eta zelula paretarik ez dute. Uretan edo leku hezeetan bizi dira eta pseudopodoen edo flageloen bidez mugitzen dira. Materia organikoarekin hindarrak edo bakteroak fagozitatuz elikatzek dira eta Plasmidoen bidez ugaltzen dira.

• Oomizetoak

Egitura harikara dute, beren artean bereizi gabeko zelulaz osatua. Onddoen antzekoak dira baina zelula pareta ezberdina dute. Ugalketa asexuala dute eta batzuetan urtarrak dira baina gehinetan parasitoak dira.

Asexuala

• Mitosia

Bi zelula ume berdinetan erdibitzea da eta besta batzuetan esporak sortzen dituen esporulazio bat dago.

• Propugaluak sortzea

Alga zelulaniztun batzuek beren taloaren zati espezilizatuak sortu, banandu eta baldintza egokiak dituen beste leku batean garatu.

Sexuala

• Gametoen bizidezkoa

Alga zlulaniztunek egitura espezializatuak edo gametangioak garatu eta beste sexu desberdineko ugaltze- selulak sortu.

Estimuluen errezeptoreak dauzkate, nerbio-sistema bat eta muskuluak, mugimenduen bidez errekzionatzeko eta guruinen bidez erreakzionatzeko.

Autotrofoek

Fotosintetiak izan daitzke edo kimosintetikoak. Energia metabolikoa lortzeko orduan argia al erreakzio kimikkoak erbiltzen dituzte.

Heterotrofoek

• Saprofitoak

Inguruneko materi orkanikoz elkatzen dira. Hondakin organikoak deskonposatzen dituzten bakterioak dira.

• Parasitoak

Beste izaki bizidunetaz elkiatzen dira, haien organismoa inbadituz.

• Listado de puntos
• Listado de puntos

Arkeobakterioak

Antoalketa talofitikoa dute (ez dute ehunik ez oragnorik) eta ez dute hodi eroalerik. Ingurunetatik zuzenean hartzen dituzte mantenugaiak eta gameto urtarrak dituzte.

• Metanogenoak: Ingurune anaerobioetan bizi dira eta karbono-dioxidotik metanoa sortzen dute.
• Halofiloak: Gatz ugariko inguruneetan bizi.
• Termoazidofiloak: Ingurune oso azidoak eta 80ºC-tan bizi ahal dira.

Eubakterioak

• Zelula pareta dutenak:
• Gram-positiboak: urdinez edo purpuraz tintatu.
• Gram-negatiboak: Arrosa argiz tintatu.
• Mikoplasmak: Ez dute zelula-partarik eta gehineak mikoorganismo patogenoak dira.

Substraiari lotuta bizi dira, zentzumen-organorik edo muskulorik ez duten arren, aktiboki erantzuten dute, substantziak igorriz edo mugituz, estimuluen aurrean.

Landareen organismoa autotrofoa eta fotosintetikoa da, zelula arnaketaren bidez metabolizatutako mantenugai organikoak sintetizatzen dituze. Landare batzuk parasitoak dira, hauek landare batzuen gainean bizi dira eta haien izerdia xugatzen eskuratzen ditzute mantenugaiak. Beste alde batetik baita ere daude landare <<haragijaleak>> animali txikiak arrapatzen dituztenak eta prozesatzen dituzte.

Autotrofoek

Algak dira. Zelulabakarra nahiz zelulaniztunak orangimos fotoautotrofoak dia.

Heterotrofoek

• Fogatrofoak edo somatofoak: Inguneko materi onganikoa fagoziatzen edo xugartzen dute.
• Parasitoak: Beste izaki bizidun bat infekatut eta haren materia oraganikoz elikatu.
• Sinbiotikoak: Elkarlguntzeko harremana dute best izaki bizidun batekin materia orgnaikoa elkartuz.

Mixotrofoak

Bi nutrizio motak egin dezakete, inguruneko baldintzen araber.

Modu asexualen ugaltzen dira. Konjugazioa izeneko prosezua egiten dudute, hau da, bakterio batek bere material genetikoaren zati bat (plasmidoak) pasatzen dio beste bati, pilus izeneko hodi behe batzuetatik.

Briofitoak

Antoalketa talofitikoa dute (ez dute ehunik ez oragnorik) eta ez dute hodi eroalerik. Ingurunetatik zuzenean hartzen dituzte mantenugaiak eta gameto urtarrak dituzte.

Kormofitoak

• Pteridofitoak

Ez dute haizirik ekoizten, espora aseuxalak soilik. Ura behar dute ugalketa sexualerako gameto urtarrak dituztelak eta giro heze eta argi gutxietan bizi dira.

• Espermatofitoak

Lore eta hazi edukitzea abantaila ebolutiboak dira: enbrioiarentzako babez handigoa, uraren mende ez egotea eta airearen bidez polinizatuak izan ahal izate.

Zelulabakarrak, heterotrofoak eta zelula paretarik ez dute.

• Zilatuak

Urtarrak, zilioa dute eta fagozitazioaren bidez elikatzen dira.

• Errizopodoak

Urtarrak edo parasitoak dira.

• Esporozooak

Parasitoak dira eta ez dira higitzen.

• Zoomastignioak

Flageloa dute, uratarrak dira eta sinbionteak edo parasitoak izan ahal dira.

Heterotrofoak dira eta beste izakietatik edo haien hondakinetatik hartzen dituzte mantenugaik. Oxigenoa eta mantegugaiak lortzeko sitemak dauzkate, hondakinak kanporatzeko sistemak eta garraiatzeko sistemak dituzte.

Taktismoak

Iguruneko estimulu batetiko erreakzioak dira, gehinetan mugimenduak. Flageloen bidez mugitzen dira.

Erresistentzien garapena

Inguruneko baldintzak desegokiak bihurtzen badira, bakterio asko endospora izenko kapsula batzuetan ixten dira.

Briofitoak

Ugalketa sexuala dute. Gametoak elkartzea ingurunean gerta daiteke edo eme baten barruan. enfrioia arrautza bean garatu daieteke, emearen gorupzaren barruan edo emaren barrualde eklonaten den arrautza batean. Baita ere uglketa asexuala izan ahal dute, baina hau oso arraroa da.

Gaur egungo taxonomia- taldeak

Gaur egun, ahaidetasun ebolutiboaren arabera erlazionatzen dira eta hori DNA aztertuz jakin daiteke. Taxon nagusiak: erreinua, filuma edo dibisioa, klasea, ordena, familia, generoa eta ezpesiea.

Protoktisto gehinak urtarrak dira eta inguruneko estimuluen aurrean mugitu ahal izateko, hiru mota ezberdineko mugimenduak izan ditzakete:

• Dardarkaria: Ziloak edo flageloak dituztenak.
• Ameboidea: Pseudopodoak igorri, ahu da, zitoplasmaren luazpen batzuk dira, zitoeskeletoaren mikroharizpengatik sortuak.
• Uzkurkorra: Mikozuntzak uzkurtuz gertatzen da zelulare zati espezializatu batzuen barnean.

Parazooen suberreinua

Zelula hauek espezializaioak dute, biana ez dute eatzen benetako ehunik, ez dute simetriarik eta hien enbroi- garapenak ez du zelula-geruzarik sortzen.

Eumetazooen suberreinua

Ehunak dituzte, eta ia beti organoak eta sistemak. Simetria dute eta hien engroi-garapena zelulen geruzak agertzen dira.

• Simetira erradila duten eumetazooak: Dipoblastikoak esaten zia eta hiaen enbroia bi zelua-geruzetatik garatzen da.
• Aldebiko simetria duten eumetazooak: Triploblastikoak esaten zia, haien enbroia hiru zelula-geruzetatik garatzen delako.