Thriller medyczny 1/10

Thriller medyczny jako gatunek hybrydyczny

Thriller medyczny realizm

Definicja thrillera medycznego

Polska definicja

Cechy charakterystyczne gatunku

Reaktywacje dziwiętnastowiecznych lęków

Czytelnik

Źródła thrillera medycznego

Rozkwit grozy

NOWA DEFINICJA

dr Agnieszka Trześniewska-Nowak

Posługując się tezami Ksenii Olkusz, należy wymienić cztery główne powody rozkwitu literatury grozy w XX wieku: 1. lęk przed obcością/innością, które stanowią zagrożenie dla kultury pa- triarchalnej; 2. technologiczny boom, który miał miejsce w II poł. XX wieku i sprawił, iż „bycie na bieżąco” stało się wyzwaniem dla ludzi, a wynalazki będące do tej pory w sferze science-fiction stały się rzeczywistością; 3. rozkwit feminizmu, ruchów LGBT, usankcjonowanie praw Afroamery- kanów sprawiły, iż wzór tradycyjnych wartości został zaburzony, gdyż okazało się, że strefę publiczną może kontrolować ktoś poza „białym, heteroseksualnym mężczyzną”; 4. ataki na kulturę chrześcijańską, która sankcjonować miała etyczne posta- wy obywateli wobec całego społeczeństwa.

Własnej grupy thrillerów doczekała się również druga najbardziej ekspo- nowana obok prawniczej profesja Ameryki – medycyna. Na tym polu nie- kwestionowaną postacią numer 1 jest twórca tego podgatunku Robin Cook (1940–), który począwszy od debiutanckiej powieści Śpiączka, 1990 (Coma, 1977) nadaje mu ton. Do najbardziej znanych z ponad dwudziestu powieści należą Epidemia, Mutant, Szkodliwe intencje, Oznaki życia, Zaraza, Toksyna. Zainteresowanie thrillerem medycznym wydaje się w ostatnich latach zwiększać wraz z rosnącym znaczeniem inżynierii genetycznej i biotechnologii, ale również groźbą bio-terroryzmu. (P. Frelik)

Obawy: - niekontrolowany rozwój nauki, - kolonowanie - ingerencja w ludzkie dna - in vitro To kalka wiktoriańskich lęków! Wiktorianie stworzyli uniwersalną narrację powielaną przez kolejne po- kolenia, które jedynie ją modyfikowały, dostosowując do nowoczesnych realiów (przejście od ukrytego w piwnicy laboratorium we Frankenste- inie Mary Shelley do powszechnie szanowanej kliniki choćby w Ozna- kach życia Robina Cooka).

Czytelnicy współczesnych thrillerów medycznych nie poszu- kują XIX-wiecznego wzorca powieści-panoramy społecznej, w której jak na dłoni mają ukazane różne ludzkie charaktery, lecz koncentrują się na wyspecjalizowanej, konkretnej grupie zawodowej; czasami są to lekarze, innym razem pielęgniarki, ale najczęściej pisarze decydują się portreto- wać specjalistyczne, niekiedy bardzo wąskie dziedziny medyczne. Jednak gatunek ten wiele zawdzięcza konwencji klasycznego powieściopisarstwa realistycznego, zgodnie z którą celem sztuki jest ujawnienie cech istot- nych i portretowanych grup społecznych.

Źródła

Szukając XX-wiecznych źródeł thrillera medycznego, należy zwrócić uwagę, iż łączy się on ściśle z pisarstwem amerykańskim lat 70. i z takimi wydawnictwami, jak Pan Books, Batman Books i Berkley Books. Przed popularnością Robina Cooka czy Michaela Palmera swoje powieści tworzył Frank G. Slaughter. Z wykształcenia lekarz, swoją karierę pisarską rozpoczął powieścią That None Should Die z 1941 roku, pisząc nieprzerwanie aż do 1987 roku co najmniej jedną powieść rocznie. Niezwykła płodność autorów thrillerów medycznych (począwszy od Franka G. Slaughtera, a skończywszy na Robinie Cooku) świadczy o niebywałej popularności tego gatunku, który adaptują na swoje potrzeby pisarze z kolejnych kręgów kulturowych, budząc do życia lęki związane z niespotykanym rozwojem technologicznym i medycznym współczesnego świata.

Hanna Gosk uważa, iż „w trakcie racjonalizacji doświadczenia rzeczywistości” do głosu dochodzą różne dziedziny wiedzy, typy normatywne i formy podmiotowości, które wchodzą ze sobą w relacje w obrębie szeroko rozumianej kultury. Autorzy thrillerów medycznych potwierdzają także konstatację Zofii Mitosek, która twierdzi, że „ambicją pisarzy re- alistów jest wytworzenie takiego świata, którego obraz pomógłby nam zrozumieć dylematy nas otaczające”.

Cechy charakterystyczne gatunku

- dostępność - poczytność

Za utwór tego typu należałoby uznać powieść wchodzącą w skład literatury popularnej, której akcja toczy się w przestrzeni stricte medycznej jednocześnie będącej miejscem, w którym do głosu dochodzą najnowocześniejsze technologie z danej dziedziny, w tym eksperymentalne zabiegi medyczne. W wielu przypadkach protagoniści posiadają rozległą wiedzę medyczną, jednak dysponuje również narrator, który w przystępny sposób opowia- da o zawiłościach medycznych, co także koresponduje z faktem, że twórcy powieści często z wykształcenia są lekarzami. Thrillery medyczne sięgają po wiktoriańskie lęki, uwspółcześniając je; Pisarze sięgają po formy hybrydyczne czy nawet – jak określa je Clifford Geertz – „skotłowane”, niewpisujące się w kanon gatunków literackich. Takie zabiegi powodują, iż na naszych oczach dokonuje się awans literackich hybryd w świadomości nie tylko czytelników, ale także literaturoznawców i samych pisarzy. Ostatnią, ale równie ważną cechą tego gatunku jest jego dostępność, biorąc pod uwagę nie tylko nakłady poszczególnych publikacji, płodność autorów, ale też mnogość pisarzy sięgających po thriller medyczny jako gatunek.