Grezia:LITERATURA GREKOA

LITERATURA GREKOA

Inés Barreiro Alegría

1. TESTUINGURUA(SARRERA)

2.LITERATURA GENEROAREN ASMAKETA

3.LITERATURA GREGOKO EZAUGARRIAK

4.POESIA EPIKOA+EZAUGARRIAK

5.LITERATURA LIRIKOA+ EZAUGARRIAK

6.ATENASEKO ANTZERKIA

Europa konskistatu= kultura, artea, hizkuntza, mitologia, hezkuntza, etb…eskuratu zuten. Grekoek ereduak hobetu + erromaterren egiteko era imitatu. Grezia Polis hirietan banatu. Esparta Atenas

1. TESTUINGURUA (SARRERA)

Grezia Erromatei asko erangin zuen herri bat izan zen izan ere, Europa konkistatu zuelako.

Monarkia boterea + Heziketa Baltikoa ematen zen.

Demokrazia boterea + Hezkuntza artistikoa ikasten zen. (Dirudunak bizi ziren).

Grekoen tradizio klasikoko literatura genero guztiak asmatu zituezten . Literatura genero bakoitza itxura, publiko,estruktura eta egoera historiko batzuei lotuta zeuden.

LITERATURA GENEROAREN ASMAKETA

LITERATURA MOTAK

1. Poesia Epikoa/heriokoa
2. Literatura Lirikoa
3. Antzerki grekoa

- Bereizgarria da mitolgian oinarrituta egoeteagatik. - Naturaren indarra + fenomenoak Grekoen indarra bihurtu jainkoak sortu= ultertzen ez zituzten gauzei azalpena + zentzua emateko (historioak/ kondairak asmatuz). -Kondairak asmatua egin ziren aisialdian denbora pasatzeko helburuarekin. -Ahozko transmizioa zuen, (ahoz aho transmititu)> abesten izaten zen batzuetan Grekoa hiskuntza musikala delako

3.LITERATURA GREGOKO EZAUGARRI OROKORRAK

Ahozko transmizioaren bidez zabaldu poema laburrak, jainko jainkosa goraipatu. Bertso lerro bereizi batean konposatuta (haxametroa lana errazteko). Musari/Musei laguntza eskatzen zieten ezagutzen ziren gai mitikoak bikain + bizintasunez kontatu ahal izateko. GAIAK: Epikoak (akziozkoak), gerrak, borrokak,etb… “Zitara”erabiltzen zuten. Poesia abesten / narratzen zuen pertsonak= “Aedos” Poemak errezitatzen zituzten

ODISEA

4. POESIA HEROIKOA ETA EPIKA ERLIJIOSOA

K.a. VII mendean sortu zen, 2 epopeilarekin. Gaur egun, poeta ezezagun batzuenak direla usten da Hesiodoren poemekin (jainko jainkosen eta munduko ordenari buruzkoak).

HOMEROREN

ILLEADA

Zitara

Poesia likikoa= pertsonala/ barnekoa zen norberaren sentimenduak Metrika, neurriei, dialektoei eta gaiei dagokionez= oso irekia zen (ez zeukan limitaziorik). Beste bertso lerro mota bat erabiltzen zuten:malguagoak + era askotakoak. Kantatutako bertsoak musika akonpainamenduetaz errimoekin lagunduta .

5.LITERATURA LIRIKOA+ EZAUGARRIAK

Oraina goraipatzen eta poetaren kezkak azaltzen ziren. LIRA erabili Lirika konposaketetan sentimenduak azaltzen ziren.

+Info

1) GARAI ARKAIKOA (VIII k.a. -VI k.a.) Entzule talde txiki bateri zuzenduta Lira instrumentua flautarekin lagundu ADIBIDEAK: Teognis(elegiagile handia) eta Pindaro (lirikarekin lotutako maisu nagusia)

6.POESIA LIRIKOA: BANATUTAKO GARAIAK

+Info

2) GARAI HELENISTIKA (k.a. III -I k.a.) Eboluzioa egon zen poesia buolikoagoa bihurtu zen Beste poeten gai desberdinetako poema laburrrak “Antologia Palatinoan” bildu ziren

Hasieran= templuen aurrean, gero teatroak sortu auditorioakin. Teatroak, apainketa desberdinekin eszenarioa simulatzeko. . TRAGEDIA GENEROA , Sortu zen lehen generoa izan zen TRAGEDIAKO SORTZAILEA: Tespis (k.a. 525 urtean 1 eszenatua) Izaerari garranrtzia eman zion. KOMEDIA GENEROA Kritika sozialean zentratzen ziren (Fantasi+errealitatea=nahasi)Akzio dramatikoa erabitzen zuten.Beti bukaera alaia zuten. ADIBIDEAK:

6.ATENASEKO ANTZERKIA:TRAGEDIA + KOMEDIA

JATORRIA: atenas hiria , lehen antzezpenak egin zirelako Akropoliako beheko teatroan Dioniso jaian.

Euripides

ADIBIDEAK: Sofokles eta

MENANDRO

ARISTOFRANES,

+Info

Orain, ariketan adi egon zarten aztertzeko galderen unea iritzi da.

ARIKETA

ESPARTA

Grezia barruko polis (hiri estatu) garrantzitsuenetako bat bat zen. Lakoniaren kapitala ere izan zen. Penopeleseko penintsularen hegoaldean kokatzen zen.

• Gobernu errepublikanoa/ olgiartikoa ematen zen
• 2011-an 35.259 biztanle izan zituen

TRAGEDIAKO EZAUGARRIAK

1-Mitologian+epikan oinarritutak egoten ziren. Heroien historiak / kondairak kontatu+ arazoa konpontzeko bere bizitza sakrifikatu askotan. 2-GAIAK: Etorkizuneko, zigorraren, erredunen, angustiaren, etb… . ( akzio dramatikoa ) heroiaren sufrimendua eta heriotza erakustsi. 3-Tragediazko estruktura 3 ataletaz osatu: prologoa, kapituloak (heroien kondairak garatzen ) eta exodoa / bukaera. 4- HEZKUNTZA: kultua + garrantzi askokoa erabili.

ATENAS

Grezia barruko polis (hiri estatu) garrantzitsuenetako bat bat zen. Grezia eta atikaren hiriburua da. Atena jainkosaren omenean jaso zuen izena.

• 3,7 milioi bizanle ditu ( munduko 9 metropoli handiena da)

ERAKUSTEKO 2 MODUAK

1) Ahozkoa: Hainbat pertsonen artean abesten zen sentimedu intimoak adieraziz.

2) Pertsonala: pertsona 1-gatik abesten zen sentimedu indibiduala adieraziz.

POEMA LIRIKO MOTAK

ELEGIA

JANBOA

Elegiak tonu serio eta kezatua zuten.

Janbokoak tonu sarkastikoa erabiltzen zuten.

POESIA LIRIKO MULTZOAK

ELEGIASA

EPIGRAMAK

YAMBOSA

-Obra Burleiskak ziren

-Tonu serioko testuak (kezkak/protestatzeko)

-Esaldi simpleak ziren pentsamendu argitsu+sarkastikoarekin (refranen atzera)

KOMEDIAREN EZAUGARRIAK

• ESTRUKTURA:(4 atal)prologoa, kapituloak (garapena) , exodoa/bukaera eta “parabaziak”(maskara kendu)
• -HEROIA: komikoa + ahula ez zuten ausarta ezta azkarra baizik eta haien maltzurkeriari esker irabazi.
• HEZKUNTZA: Herri hizkera erabiltzen zuten (bulgarra).