PSIKOGENESIA

NOLA JABETZEN DIREN UMEAK IDAZKETA-SISTEMAREN FUNTZIONAMENDUAZ

psikogenesia

Gizarte alfabetatu honetan, letraz eta testu idatziz inguraturik bizi dira umeak.

+ info

PSIKOGENESIA

Eskolan ezin dugu jakin noiz hasten diren hizkuntza idatziaz jabetzen, hau da, psikogenesia deritzogun prozesuari hasiera noiz ematen dioten

PSIKOGENESIA

Prozesua hasten da, IDAZKIA ETA MARRAZKIA bereizten dituzten unean

Bi pala, tren bat eta panpina idazteko eskatu eta marraztu egin ditu

Bi pala, tren bat eta panpina idazteko eskatu eta marraztu egin ditu

PSIKOGENESIA

Bereizketa hori ematen denean, ikerketa sakonean murgiltzen dira haurrak, helduok nola egiten dugun ulertu nahiean

Ikerketak bi esparrutan

Kantitatea --> zenbat zeinu, grafia beharko diren idazteko

Kalitatea --> zer zeinu, grafia erabiliko diren idazteko

Kopuruari dagokionez

Kontrolarekin Kopuru finkoa (3/4 marka)

Kontrolik gabe Luzera arbitrarioa Grafia bakarra

Zer grafia jarri behar diren ikertzen dutenean

Bereizita: markak, sasi-letrak eta azkenean letrak

Bereizi gabe

psikogenesia

Idatzi nahi duten kontzeptua handia bada, edo asko badira, edo haientzat garrantzitsua bada, letra edo marka asko jarriko dituzte. Txikia bada, edo gutxi badira edo ez bazaie gustatzen.. letra edo marka gutxi.

ERREFERENTEAREN HIPOTESIA

+ info

psikogenesia

Irudia dagoen tokian agertzen den testua irudi horren izena da. Adibidez, harategiaren kartelean harategia jartzen duela esango du.

IZENAREN HIPOTESIA

+ info

psikogenesia

HITZEN ARTEKOA: Hitzek esanahi desberdina badute, desberdin idatzi behar dira; berdinak badira, aldiz, berdin idatzi behar dira. HITZAREN BARNEKOA: Hitzaren barnean letra desberdinak behar dira, edo, gutxienez, berdinak direnak elkarren ondoan ez egotea.

BARIETATEAREN HIPOTESIAK

+ info

Psikogenesiaren lehen etapa hauetan

• Umeak zoriontsu bizi dira, inongo trabarik gabe idazteko gai dira, euren erara.
• Ez dakitelako zer den grafiaz adierazten duguna.
• Ez dira jabetu entzuten dena idazten dela.

Psikogenesiaren lehen etapa hauetan

Alferrik arituko gara irakasleok fonemak indarrez, boz goran edo keinu arraroez lagunduta ulertarazi nahiean: "fffff", "dddd", "bbbb"... haur batzuk oso gaizki pasatzen dute, ez dutelako ulertzen zer eskatzen diegun.

psikogenesia

HIPOTESI SILABIKOA

• Silaben soinua hautemateko trebezia txikitatik dugu, ez da irakatsi beharreko ezer.
• Helduontzat ia ezinezkoa da hitza osatzen duten hizkiak "ez ikustea.
• Haurrak berriz, garai horretan konturatu dira grafiaz zer adierazi behar den; sekulako aurkikuntza da.
• Etaparen hasieran, dagokion hotsarekin lorturarik egin gabe idatziko dute (hizki bat silaba bakoitzeko).
• Ondoren, dagokion hotsarekin lotura eginez idazten hasiko dira.
• Irakasleok ikasi behar dugun estrategia bat transkrizioak egitea da. Ez bada behar, testu hori ulertuko ez duen beste inork irakurriko ez badu, ez da beharrezkoa. Zergatik? eurek egindakoa "ez dagoela ondo" konturatu daitezen egiten dugulako.

+ info

psikogenesia

HIPOTESI SILABIKO-ALFABETIKOA

• Silaba bat = grafia bat baino gehiago.
• Ikerketek, gogoetek eta hipotesiek lanean jarraitzen dute.
• Oso garrantzitsua da ateratzen zaien moduan onartzea, ez presionatzea, eta "falta" zaiena ez adieraztea.

+ info

psikogenesia

HIPOTESI ALFABETIKOA

• Soinu (fonema) bat = grafia bat
• Gai dira ortografikoki idazteko
• Testua ekoitzi bitartean, esfortzu eta arreta handia jarri behar dute idazketa sistemaren trikimailu guztiak kontutan izateko, eta nekatu eta distraitu ere egiten dira.
• Aho hizkuntza, ahozkera, bakoitzaren euskararen jabekuntzaren maila nolakoa den, zeresan handia du.

+ info

psikogenesia

IRAKURKETA ETA IDAZKETA LANTZEKO JARDUERAK

• Benetako testuak erabiltzen dituzte, mota guztietakoak. Idazleek idatzitakoak, edota testu sozialak: egunkariak, aldizkariak, gutunak...
• Ikasleek boz gorako irakurketak prestatzen dituzte, nahi dutenean besteei irakurtzeko.
• Askotariko jarrerak onartzen dituzte, ez dute zertan mahaian eserita egon, liburua aurrean dutela. Txoko batean, alfonbraren gainean, bakarka, binaka, taldean... irakur dezake.
• Garrantzitsua da egien dituzten lanetarako eredu interesgarriak eskura izatea.

+ info

psikogenesia

IRAKURKETA ETA IDAZKETA LANTZEKO JARDUERAK

• Irakurtzeko denbora eta aukera ematen diete ikasleei; nahi dutenean irakur dezakete libururen bat, eta liburuak ez dituzte adinaren arabera sailkatzen. Garrantzia handia ematen diote liburu onak eskaintzeari eta aukera ugari izateari.
• Liburuak soilik ez, eskoletan normalean izaten ez diren bestelako testuak izaten dituzte: egunkariak eta aldizkariak, adibidez.
• Detariko liburuak eta testuak izaten dituzte irakurgai; arte-liburuak, errezeta-liburuak, aroztegiko jarraibideak... Berez helduentzat diren liburuak ere haurren eskura jartzen dituzte.

+ info

psikogenesia

IRAKURKETA ETA IDAZKETA LANTZEKO JARDUERAK

• Ikasleek askatasun osoa dute liburuak orriztatzeko eta, gustuko ez badituzte, besteren bat hartzeko.
• Testuak dauden bezala uzten dira: letra xehez daudenak ez dira letra larriz berridazten.
• Egileak errespetatzen dituzte: idazle batek modu jakin batean idatzi badu, horrela irakurtzen dute, testua erraztu edo moldatu gabe. Behar izanez gero, ikasleei testuak ulertzen lagunduko diete, iruzkinak eginez, sinonimoak emanez, eta abar.

+ info

psikogenesia

IRAKURKETA ETA IDAZKETA LANTZEKO JARDUERAK

• Kopiaketak eta diktaketak egiten dituztenean, alderantziz egiten dituzte gehienetan. Hau da, ikasleak irakasleari edo ikaskide bati egiten dio testuaren diktaketa.
• Oso garrantzitsua da ikasgela barnean ereduak edukitzea, bai letra larriz eta baita letra txikiz idatzitakoak ere.

+ info

psikogenesia

IRAKURKETA ETA IDAZKETA LANTZEKO BAZTERTU DITUZTEN ZENBAIT JARDUERA

• Fitxak eta proposamen itxiak.
• Helbururik gabeko kopiaketak eta diktaketak. Horren ordez, kopiaketa bat egin daiteke, gustuko olerkiekin liburuxka bat osatzeko (letra xehea praktikatzeko aukera izan daiteke), edo ikasle batek diktatu eta besteak idatzi dezake, adibidez, lan bat ordenagailuz idazteko.
• Ikasle guztiek ez dute liburu bera une berean irakurri beharrik.
• Beharrezkoa ez bada, ikasleei ez diete bat-batean boz gora irakurtzeko eskatzen. Lehenik, beren buruarentzat irakurtzen dute, eta irakurketa prestatu egiten dute.

+ info

psikogenesia

IRAKURKETA ETA IDAZKETA LANTZEKO BAZTERTU DITUZTEN ZENBAIT JARDUERA

• Ez diete eskatzen irakurri duten liburuei buruzko laburpenik, baina, agian, zer gustatu zaien edo bukaera aldatuko ote luketen galdetzeko tartea izaten da, adibidez.
• Ez dute alfabetoa buruz eta segidan ikasten, hiztegia beren kabuz erabili behar ez duten bitartean.
• Ez dituzte letra, silaba edo hitz solteak ikasten.
• Gai jakin bat lantzeko, ez dute testuingururik gabeko testurik erabiltzen; zentzurik gabeko testurik ez dute erabiltzen.

+ info

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!