HARREMAN FUNTZIOA

HarremanFuntzioa F

Nahia Gómez

AURKIBIDEA

SARRERA

CLASS WITH GRACE

JARDUERAK

ZENTZUMENAK

GOXEA ETA ASEBETETZEA

NEURONAK

NZS ETA NSP

GURUIN ENDOKRINO NAGUSIAK

LOKOMOZIO APARATUA

SARRERA

-Fidatu gaiteke gure zentzumenetaz?Bai, gure zentzumenetaz fidatu gaiteke, zentzumenak horretarako ditugu. Hala ere, ezin gara gustiz hoietaz beti beti fidatu. batzuetan, badaude estimulu batzuk engainatu ahal dituztenak. Hobeto esanda, engainatu ordez, modifikatu ahal dituztenak. Adibidez entzumenarekin, soinu barietatea beste zentzumen batzuk alda daiteke. -Zentzumen bat gabe bizi beharko bazeniteke, zein izango zen? Zergaitik? Zentzumen bat gabe bizi beharko baniteke, nahiko nuke dastamena gabe bizi. Nire ustez, daztamena ez da hain garrantsitzua besteak bezala. Gehien bat aukeratu dut hau besteak bastertzeagaitik. Adibidez ikusmena gabe, ezingo nuke nik bizi oso desorientatuta sentituko nintzatekelako. Baita ere uste dut usaimena ez dela hain garrantsitzua, baina usaimena adibidez, sute batean, kea usaintzea egin ahal dizu eta horregaitik konturatu. daztamena aldiz, uste dut ez daukala horrelako laguntza handia.

CLASS WITH GRACE

THIRD ACTIVITY

FIRST ACTIVITY

SECOND ACTIVITY

In the fist activity, we use the hearing and the sight. One of us put some headphones with loud music, and other one was triying to told something to the person with the heardphones. The person with the headphones tried to knew what was saying the other person with the movements of the mouth.

In the second activity, we were un groups of 4 people. We were in a line and we had to draw what we feel that our partner had draw in our back.

in this one, a person of the class was in the middle with closed eyes. The others were around all of the class saying the name os the person of the middle. The person of the middle had to said were was the person calling her or him.

ZENZTUMEN ERREZEPTOREAK

ESTIMULUEN ERANTZUNAK

JARDUERAK

ZENTZUMEN ERREZEPTOREAK

ESTIMULUEN ERANTZUNAK

ESTIMULU MOTAERREZEPTOREAKOORDINATZAILEAEFEKTOREAKERANTZUNA

Beroa izan termoerrezeptorea, ukimena Nerbio sistema, sistema endokrinoa Guruin efektorea Izerdia bota

Pastel bat usainztea Kimioerrezeptorea, usaimena Nerbio sistema, sistema endokrinoa Guruin efektorea Listua jariatzea

Bali bat norbaitek zuri botatzea ikusmena, fotoerrezeptorea Nerbio sistema, ikusmena Lokomozio aparatua Baloia hartzea

Kokodrilo bat ikusi Ikusmena, fotoerrezeptorea Nerbio sistema,ikusmena Lokomozio aparatua Korrika egin

IKUSMENA

UKIMENA

USAIMENA ETA DASTAMENA

ENTZUMENA

ZENTZUMENAK

IKUSMENA

1- Non eratzen da begiaren aurreko objetuaren irudia?Erretinan eratzen da. 2- Zergatik ez ditugu alderantziz ikusten objetuak? Naiz eta begian irudia alderantziz ikusi, garunera ailegatzean, garuna buelta ematen dio irudiari. 3- Zerk babesten du begia hautsik ez sartzeko? Nola? Betileak babesten dute behian hautsez, ixten eta irekitzen egiten du 4- Zeintzuk dira begi globoa osatzen duten hiru geruzak? Zeintzuk hauen funtzioak? Esklerotika, koroidea eta erretina dira hiru geruzak. Esklerotika, kanpoko geruza da eta barruko egitura babesteko balio du. Koroidea, erdiko geruza da eta zelulak mantegugaiez ornitzeaz arduratzen da. Erretina barruko geruza da eta konoekin eta makilekin koloreak eta argiak ikusteko balio du.

8- Irisa9- Kornea 10-Humore urtsua 11- Bekaina 12-Malko guruina 13- Malko-zakua 14- Betazala eta betilea

1- Begi giharra2-Esklerotika 3-Koroidea 4-Nerbio optikoa 5-Erretina 6-Humore beirakarra 7-Kristalinoa

UKIMENA

1- Ruffiniren korpuskuloa: beroa antzematen dute2-Meisseneren korpuskuloak: ukipenarekiko sentikorrak dira. 3-Krauseren korpuskuloa: hotza antzemanten dute. 4-Vater-Pacineren korpuskuloak: presio aldaketak antzematen dute. 5-Dermisa 6-Epidermisa

USAIMENA ETA DASTAMENA

1- Dastamen papilak 2- Dastabotoia 3- Zenztumen zelulak 4- Kimioerrezeptoreak

1- Usaimen nerbioa 2- Pituitario horia 3- Usaimen erraboila 4- Pituitario gorria 5- Sudur hobia

ESPERIMENTUA

ESPERIMENTUA

ESPERIMENTUA EGITEKO PAUSOAK1- Begiak estali. 2-Limoi zati bat eta pomelo zati bat jan eta esan zein den pomeloa eta zein den limoia eta zein den pomeloa. 3-Sudurra estali. 4-Limoi zati bat eta pomelo zati bat jan eta esan zein den limoia eta zein pomeloa.

MATERIALAK·Limoi bat ·Pomelo bat ·Begiak iztaltzeko zerbait ·Sudurra estaltzeko zerbait

HIPOTESIANik uste dut, sudurra estali gabe izatean, limoia eta pomeloaren zaporeak bereiztea erraza izango dela. Sudurra estalita dagoenean berriz, oso zaila izango da bereiztea janaria ez duelako saporerik askorik hartzen. Gainera pomeloa eta limoia zapore antzekoa daukate eta uste dut esperimentua egiteko aproposak direla.

ONDORIOANire hipotesia bete da. Lehenengo aldian zaporeak bereiztea erraza izan da, baina bigarren aldian ez. Nik uste dut hau gertatu delabiak sapore zitrikoak direnez, usaina izan gabe, oso zaila dela hauek bereiztea.

ENTZUMENA

1- Nola bihurtzen da soinua nerbio-bulkada? Hasieran soinua belarri pabiloitik pasatzen da eta entzumen hoditik, tinpanora doa. Tinpanoa soinua dardar bat bihurtzen du. Ondoren dardar hori hezutxoen katera doa. Hortik barraskilora edo koklera doa eta hor dardara energian aldatzen du. Azkenik energia hori, nerbio kokletik garunera doa energia hori soinuan bihurtzeko. 2- Tinpanoa haustea da gehien gertatzen den lesioetako bat. Osatu egin daiteke, baina tinpanoa zulatuta duten pertsona batzuek ezin dute entzun. Azaldu zergatik gertatzen den hori eta arrazoitu erantzuna. Tinpanoa bibratzen du, menbrana bat delako, adibidez, tanbor bat bezala. Menbrana hori zulo bat izatean, ez du dardara berdin egiten, horregaitik, ezin dute entzun pertsona horiek. Tinpanoa lesionatzean, askotan tinpanoa bakarrik konpontzen da aste batzuetan. Baina beste batzuetan, ebakuntza behar du. Ebakuntza bi motakoa izan daiteke: edo beste menbrana batekin estaltzea edo tinpano guztia aldatzea.

1-Belarri pabilioia2-Entzumen hodia 3-Timpanoa 4-Hezurtxoen katea 5-Eustakioren tronpa 6-Koklea edo barraskiloa 7-Nerbio koklearra 8-Kanal erdizirkularrak 9-Barne belarria 10-erdiko belarria 11-Kanpo belarria

GOXEA ETA ASEBETETZEA

Noiz, nola eta zergatik sentitzen dugu gosea?Gure gorputza jan behar duela hantzematen duenean sentitzen dugu. Gure gorputzak hormona bat sortzen du, ghrelina deitzen dena. Hormona hori, hipotalamoraino bidaiatzen du. Hipotalamoan, zenbait substantzia sintetizatzen dituzten neurona-talde bat aktibatzen da. Hormona horiek, goxearen sentzasioa sortzen dute eta antzematen dugu jan behar dugula. Nola sentitzen dugu asebeteta gaudela? Jaten dugun einean, gure hesteak substantzia batzuk askatzen dituzte, elikagaiekin kontaktuak egoterakoan. Substantzia horiek, hipotalamoaraino joaten dira. Han asebeteta gaudela antzematen du elikagaiak mozteko. Plazerra eta gosearen arteko erlazioaren eraginez gustatzen zaigu jatea. Jaten dugunean, beste ariketa batzuk egiten ditugun moduan, plazerra sortzen dugu, gustatzen zaigu. Hori, gure hipotalamoak bidaltzen dituen seinaleak ignoratzea egiten du. Asebeta gaudela ignoratzen dugunean, gehiago jaten dugu eta beste edozerako usten dugu leku bat, elikagai jakin batzuk jatea plazerra ematen digulako.

NEURONAK

Nola elikatzen dira neuronak?Neuronak astrozitoen bidez elikatzen dira. Astrozitoak, neuronen alboan daude eta gure neuronek behar dituzten nutriente guztiak ematen die.- Zer funtzio betetzen du mielinazko zorroak? Neurona guztiek al dute? Mielinizazio zorroak, neuronen nerbio-bulkadak azkarragoak izateko balio du. Oligodendrozito glia zelulan sortzen da. Neurona guztiak ez dituzte, ez da beharrezkoa neurona guztiek hauek izatea, bakarrik hauek pixkat motelago joango dira. -Transmitu al diezaieke neurona batek informazioa bi neuronari edo gehiagori batera? Arrazoitu erantzuna. Bai izan ahal da. Informazioa sinapsiaren bitartez trasmitizen da. Sinapsia axoien adarren artean eta dentriten artean gertatzen da. Axoien adar bat bat eta dentrita bat batera daudenean, informazioa transmititzen da, berdin du neurona bati edo biri informazioa transmititzea.

NSZ eta NZP

Nerbioak: neuronen elkarketa da, gure erantzun eta mugimendu guztiak kontrolatzen dituena.

HURRENGOA

NSZ eta NSP

1-Entzefaloa2-Bizkarezur muina 3-Garuna 4-Zerebeloa 5-Garun enborra 6-Ornoak 7-Bizkarezurreko nerbioak 1-Nerbio sistema periferikoa 2-Nerbio sistema zentrala 3-Burezurreko nerbioak 4-Bizkarezurreko nerbioak 5-Entzefaloa 6-Bizkarezur muina

HURRENGOA

NSZ eta NZP

Zer dira nerbioak? Nerbioak neuronen elkarketak dira eta gorputzaren mugimendua kontrolatzen dute.

GURUIN ENDOKRINO NAGUSIAK

HURRENGOA

GURUIN ENDOKRINO NAGUSIAK

HIPOFISIA: Hau hiru hormona askatzen ditu hazkuntzarena, prolaktina eta oxitozina. ·Hazkuntzarena: gorputzaren garapena eta hazkundea aktibatzen du ·Prolaktina: pubertaroan esnearen guruinak aktibatu eta erditu ondoren esnearen ekoizpena suspertu. ·Oxitozina: erditzeko unean umetokiaren uzkurdurak estimulatzeaz arduratzen da. TIROIDEA: Tiroxina hormona askatzen du, hazkunde garaian, arnasketa zelularra eta proteinen metabolismoa aktibatzen du.PARATIROIDEA: Paratiroiearena odoleko kaltzioaren eta fosforoaren mailak erregulatzen ditu.GILTZURRUN GAINEKO GURUINA: Adrenalina, larrialdietan gorputza ekintzarako prest jartzen du.PANKREASA: Intsulina, odoleko azukrean glukosaren maila erregulatzen du.BARRABILAK: Androgenoak, gizonezkoen sexu-ezaugarriak garatzen eta sexu-organoen garapena aktibatu.OBARIOAK: Estrogenoak, emakumeen sexu-ezaugarriak garatu eta sexu-organoen garapena aktibatu

HURRENGOA

GALDERAK

Azaldu borondatezko ekintzen eta ekintza erreflexuen arteko desberdinatsunak. Borondatezko ekintzak garunera doaz erantzuna emateko. Aldiz, ekintza erreflexuak ez doaz garunera, bizkar-hezurrera baizik,hor ematen dute erantzuna. Aukeratu nerbio-sistema autonomoa osatzen duen zer nerbio-sistemak egiten duen ekintza hauetariko bakoitza: Bihotzaren erritmoa bizkortzea: Nerbio sistema sinpatikoaDigestio-hodiaren peristaltismoa moteltzea: Nerbio sistema sinpatikoaHeste-urin gehiago jariatzea: Nerbio sistema parasinpatikoaIzerdi-guruinei izerdi gehiago jariatzea: Nerbio sistema sinpatikoErantzun hurrengo galderak:

• Nerbio-sistema somatikoak zenbat erantzun mota eman ditzake? 2 erantzun mota eman ditzake.
• Zeintzuk? Erreflexuak eta borondatezkoak.
• Kasu bakoitzean zein egiturak kontrolatzen du erantzuna? Errefelxuak bizkarhezur muina eta borondatezkoak garuna.
• Zer abantaila ditu erantzun erreflexuak borondatezko eranztunen aldean? hauek azkarragoak direla
• Zer da arku erreflexua? bide bat da, esimuluak nabarmentzen direnetik bizkarhezurreraino bidea.

SISTEMA ENDOKRINOA

Zer hormonak eragiten du kaltzioa hezurretan jalkitzea? Zer guruin endokrinok sortzen du? Parotida hormona da, glandula protidak sortzen du. - Odoleko glukosa kantitateak gora egiten badu, zer hormona sortzen da? Nola funtzionatzen du? Gure gorputzeko glukosa jeitseko pankreasea intsulina sortzen du, honen bidez glukosa maila jeisten zaigu. Intsulina glukosa zeluletan sartzen da eta energia moduan erabiltzen du gure gorputza. - Zer hormonak prestatzen ditu bularrak eta estimulatzen du esnea sortzea? Zeinek estimulatzen du esnea jariatzea? Prolaktina hormona esnea sortzen duen hormona da. Hau hipofisian sortzen da eta erditu ondoren sortzen da.

LOKOMOZIO APARATUA

1. Ireki irudia eta identifikatu gorputzeko hezur eta gihar nagusiak.HEZURRA GIHARRAKA-Garezurra A-Maseteroa B-Klabikula B-Muskulu C-Bular hezurra esternokleidomastoideoa D-Kubitua C-Pektorala E-Erradioa D-Trizepsa F-Femurra E-Muskulu abdominalak G-Errotula F-Kuadrizepsa H-Tibia H-Lepoko giharrak I-Humeroa I-deltoide muskulua J-Iliona J-Bizepsa K-Pubisa K-Gluteoa L-Iskiona M-Eskuetako hezurrak N-Peronea O-Tarsoa P-Falangeak

HURRENGOA

2. Zein da lokomozio-aparatuaren osagai aktiboa? Eta zein da osagai pasiboa? Zergatik? Lokomozio aparatuaren osagai aktiboa giharrak dira, haiek bakarrik mugitu ahal direlako. Osagai pasiboak hezurrak dira, giharrak behar dituztelako mugitzeko. 3. Zer desberdintasun dago sorbalda-gerrikoaren eta pelbis-gerrikoaren artean? Sorbalda-gerrikoa, goiko gorputz adarrak lotzen ditu, hau da, besoak. Aldiz, pelbis gerrikoa beheko gorputz adarrak lotzen ditu, ankak. 4. Zer hezurrekin daude lotuta saihets-hezurrak? Zer egitura osatzen dute? Zein da haren funtzioa? Bizkarhezurrarekin eta bularhezurrarekin lotuta daude. Horiek toraxa sortzen ditu eta haien funtzioa organoak babestea da. 5. Adierazi zer motatakoak diren hezur hauek, formaren arabera: kubitua, berna-hezurra edo tibia eta frontala. kubitua: hezur luzea, berna-hezurra: hezur luzea, frontala: hezur laua. 6. Zer giltzadura mota dira ukondoa eta sorbalda? Arrazoitu erantzuna eta adierazi zer hezurrek osatzen dituzten. Giltzadura mugikorrak dira. ukondoa, homeroa, kubitoa eta erradioa osatzen dute. Sorbalda, omoplatoa, klabikula eta humeroa osatzen dute. 7. Azaldu besaurrea besorantz tolesteko mugimendua: zer giharrek esku hartzen dute? Bizepsa eta trizepsa parte hartzen dute. Bizepsa uzkurtzen da eta aldi berean trizepsa luzatzen da.