FISIKA ETA KIMIKA

FISIKA ETA KIMIKA 2.HIRUHILEKOA

Alaine Viñaras, Eneko Iglesias eta Ibon Lizarralde

Aurkibidea

AURKIBIDEA

Aurkibidea

Portada

Uhinak

Uhinen ezaugarriak

Uhin Motak

Zer dira uhinak

Propietate fisikoak

Uhinen jolasak

Fenomenoak

Erreferentzia puntua

Zer da higidura

Higidura

Grafikoak eta Taulak

Higiduren Jolasak

Formulak

Bibliografia

01

UHINAK

Aurkibidea

ZER DIRA UHINAK?

Uhina mugimentu baten eraginez, energia transmisio edo hedetzeko era bat da. Erreakzio fisiko baten ondorioz, espazioan mugimendu bat sortzen da, eta honen bidez hedatu egiten da ingurunean.

Aurkibidea

UHIN MOTAK

Nagusiki, bi uhin mota aurkitu ditzazkegu, mekaniko eta elektromagnetikoak:

MEKANIKOAK

Ingurune fisiko bat behar dute, horien hedapena molekulen arteko energia trukean oinarritzen baitira. Adibide eguzki izpiak, txoriaren ahotsa etab. gauza izango ziren

ELEKTROMAGNETIKOAK

Elektromagnetikoek aldiz ez dute behar ingurune fisikorik, hau da, beraiek bakarrik heda daitezkela bakoitzaren partikulekin. Adibide moduan, bonbila, iratzargailua, irratia eta TB-ta izango genituen

Aurkibidea

UHINEN EZAUGARRIAK

Uhinak irudikatzerako orduan bereziki hauen ezaugarriak hurrengo laurak dira:

OSZILAZIOA: Higikariak oreka puntutik urrunduz/gerturatuz egiten duen aldizkako posizio aldaketa

UHIN LUZEERA: Ondoz ondoko bi gailurren arteko distantzia.

ANPLITUDEA: Oszilazio baten oreka puntutik gailurrera dagoen distantzia.

MAIZTASUNA: Partikula batek denbora zehatz batean egiten dituen oszilazio edo ziklo kopurua.

Aurkibidea

FENOMENOAK

ISLAPENA: Uhinen hedapenaren norabidea aldatzen du, abiadura, uhin-luzera eta maiztasuna berdin mantenduz. ARGI UHINAK: Materiala zenbat eta leunagoa izan gero eta errazago hedatzen da. SOINU UHINAK: Material gogorrak izan ohi dira. - Ohiartzuna: Soinua oztopo ( mendi, pareta ...) batean islatu eta itzuli egiten da. - Erreberberazioa: Areto txiki batean soinu nahasiak sortzen ditu, zaratadesberdinekin, adibidez, gela edo jatetxeetan

XURGAPENA: Materialen arabera uhin gehiago edo gutxiago xurgatzen dira, bigunagoa bada gehiago eta gogorra bada berriz gutxiago.

ERREFRAKZIOA: Ingurune batetik beste batera igarotzean gertatzen da hau, adibidez, aire ingurunea izatetik ur barnean sartzean. Hau gertatzean uhin-luzera eta abiadura aldatu egiten dira, maiztasuna berriz aurrez bezala mantenduz.

Aurkibidea

PROPIETATE FISIKOAK

Bizitza errealean ditugun material bakoitzak berezko ezaugarriak ditu, eta hurrengo lau taldetan sailkatzen dira:

• Optikoak: Argiaren eragina duen materialei deritzo. Hiru motatakoak aurki ditzazkegu, gardenak, ardia pasatzen dena eta beste aldea ikusi dezakeguna, zaharrargiak, asrgia pasa daitekena baina beste aldea ikus ezin dena eta azkenik opakoak, argia ezin dena pasa eta ezin dena beste aldea ikusi.

• Akustikoak: Soinua garraiatzeko ahalmena duten materialak dute ezaugarri hau. Hedatze-ingurumenak gero eta dentsitate handiago, gero eta hedatze hobea.

• Termikoak: Beroan eraginpenean duen portaera aztertzen dute material hauek. Alde bat berotzen denean eroakortasun termiko handiarengaitik, bolumena aldatu daiteke, beste aldera transladatzerakoan dilatazio-termikoa gertatuz.

• Elektrikoak: Korriente-elektrikoan oztopoak, erresiztentzia elektrikoa sortzen da. Materialak korronte baxua badu eroalea da, ezin badu garraiatu isolatzailea eta batzuetan garraia badezake eta beste batzuetan aldiz ez, supereroalea da.

Aurkibidea

UHINEKIN JOLASAK

UHINEI BURUZKO GALDERAK

UHINEN PORTAERA DESBERDINAK

3 galdera uhineri buruz:

Aurkibidea

02

HIGIDURA

Aurkibidea

ZER DA HIGIDURA?

Denboran zehar gorputz (elementu edo objetu) batek egiten duen posizio aldaketa da. (Erreferentzia puntua kontuan hartuta)

Aurkibidea

ERREFERENTZUA PUNTUA

Erreferentzia puntua zer dagoen mugitzen jakiteko balio du, adibidez, pertsona bat eta kotxe bat badaude, erreferentzia puntu bezala pertsona hartzen baduzu, kotxea dago mugitzen. Baina kotxeko pertsona bada erreferentzia puntua kanpoko pertsona izango da mugitzen dagoena.

Aurkibidea

FORMULAK

Abiadura kalkulatzeko hiru balio desberdin erabiltzen dira:V=abiadura D edo S = distantzia T= denbora Baina nahiz eta hirun izan, birekin abiadura kalkula dezakegu, kasu hontan distantzia eta denboraren arteko zatiketa eginez: V= D/T edo V= S/T Honataz gain unitate aldaketak egin ditzazkegu, kasu gehienetan km/h eta m/s erabiliz. Hurrengoak dira unitate aldaketak egiteko formulak: Km/h ----> m/s = Km ( dagokiona) · 1000 / 3600 = m/s m/s ----> km/h = m ( dagokiona) / 1000 · 3600 = km/h

Aurkibidea

GRAFIKOAK ETA TAULAK

Grafikoak higiduran, pertsona batek denbora tarte batean zenbat distantzia egin duen irudikatzeko erabiltzen ditugu. Hontarako aurrez hapatu bezala distantzia eta denbora erabiltzen ditugu, era hontako grafikoei s/t grafikoak izena emanez. Honekin loturik denbora beti ''abzisa'' edo ''x'' ardatzean irudikatzen da eta posizio edo distantzia berriz ''ordenatu'' edo ''y'' ardatzean.

Aurkibidea

HIGIDUREN JOLASAK

ZER DA HIGIDURA? / JOLASA

3 galdera higidureri buruz:

Aurkibidea

BIBLIOGRAFIA

JOLASAK:

INFORMAZIOA

Classroom-eko ariketa desberdinak erabili ditugu, irakasleak partekatutako eskema eta fitxekin, horrez gain, liburu digitaleko jardueretan agertzen den informazioa hartu dugu, batez ere testu urdinak.

Higiduraren jolasa

Uhineri buruzko galderak

Uhinen portaera desberdinak

Aurkibidea

Eskerrik asko entzutearren, espero izan dugu gure aurkezpena ulergarria izana.

Alaine, Ibon eta Eneko

Aurkibidea