2.Gaia Psikologia_Iñigo_Alai

2.GaiaPsikologia

empezar

AURKIBIDEA

1. Psikologia. Gizakia ikuspegi psikologikotik

6.Ongizatea

2.Neurozientzia, portera eta kognizioa

7. Nerabe ikuspuntu psikologikotik

3. Nerbio-sistema

8. Emozioak ezagutu eta kontrolatzea

4.Porteraren oinarri Biolgkoa

9. garapen pertonala taldearen barruan

5. Sari-zirkuituak eta mendekotasunekin duten harremana

1.Psikologia

Psikologia:

Buruko prozesuen behaketaren bidez aztertzen duen zientzia da. - gizarte zientzia: pertsonek gizartean ezartzen dituzten harremanak. - zientzia medikoa: gizakien jokaerak bere konstituzio biologikoak eta bizi diren ingurunearen ezaugarriak eragiten dutelako.

1.Psikologia

Gizakiaren ikuspegia:

Psikologia humanista: pertsonak izaeraz onak dira.Jokabidearen psikologia: giza jokabideak pertsonak ingurunearekin duen harremanaren ondorio dira. Psikologia psikoanalitikoa: pertsonak sentimenduak edo ideiak dituzte inkontzienteak eta gure baitan duten indarrak pentsamendu kontzienteetan eta jokabideetan eragina dute. Psikologia historiko-kulturala: pertsonak jaiotzetik hasten dira bere ingurukoekin harremanak ezartzen. Pentsamendu korrontea: jakintsu talde batek pentsamenduaren inguruan partekatzen dituen ideia edo joera multzoa. Estimulua: gizabanako batengan erreakzio bat eragiteko gai den barne edo kanpoko faktorea Terapia psikologikoa: ekintzen multzoa psikologiako profesional batek egindakoa, pertsona baten nolabaiteko ondoeza ebaluatu, diagnostikatu eta tratatzeko helburuarekin.

2.- Neurezientzia, portera eta kognizioa

Neuro zientzia diziplina anitzeko zientzia da.

• Psikologia kognitiboak ikaskuntzan eta arazoen ebazpenean parte hartzen duten prozesu mentalak aztertzen ditu.

• Funtzio kognitiboak eta portera: Funtzio kognitiboak arreta, orientazioa, memoria edo hizkuntza dira.

• Jokabideak eta neurozientzia: ispilu neuronak, jendeak besteen portera edo haien adierazpen emozionalak behatzen dituenean.

2.- Neurezientzia, portera eta kognizioa

Jokabideak eta neurozientzia

• Autismoaren espektroaren nahasmenduak bizitzako lehen urteetatik ikusten dira.

• Asperger sindromea, koabide errepikakorrak, aurpegi-adierazpen maila baxua, besteen esamoldeak eta gorputz-hizkuntza irakurtzeko zailtasunak.

• Adibidez, Sheldon Cooper pertsonaia.

3.- NERBIO-SISTEMA

Organismo batek sentitzeko, nerbio-sistema zentrala izan behar du.

• Gizakiak bizi funtzio batzuk betetzen ditu. Funtzio hauek dira:

• Elikadura: behar dugun energia eta materia lortzeko aukera ematen digu.

• Harremana: haren bidez kanpoko estimuluei eta organismoaren barne-beharrei erantzunak garatzen dizkiegu.

• Ugalketa: gizakiak espezie gisa bizirautea ahalbidetzen du.

3.- NERBIO-SISTEMA

Garunak eta bizkarrezur-muinak nerbio-sistema zentrala osatzen dute. Hemisferio bakoitzak funtzio zehatzak:

• Ezkerreko hemisferio: Brocaren eremua (ahozko adierazpena kontrolatzen duena eta Wernickeren eremua ( ulermenaren arduraduna da, hizkuntzarena.

• Eskuineko hemisferioa: hitzik gabeko ezagutzarekin, bere adierazpenarekin eta irduien eta soinuen pertzepzioarekin lotuta dago.

• Eskuineko hemisferioa: Garunaren kanpoaldeko aldea materia grisa ezbezala ezagutzen duguna da: ikaskuntzan, arretan...

• Zerebeloak motrizitate fina, oreka edo jarrera kontrolatzeko eta gorputz-mugimendu koordinatuak lortzeko informazioa prozesatzen du.

Z

Nerbio-sistema periferikoa

• 1.-Nerbio sistema somatikoa: Nerbio-sistema zentrala lotzen du, zentzumenen bidez ingurunetik jasotako informazioa gorputzaren kontrol motorrarekin erlazionatuz.

• 2.-Nerbio-sistema autonomoa: Nahi gabeko mugimenduak erregulatzen ditu, hala nola arnasketa edo bihotz taupadak eta digestioa.

• 2.1.- Nerbio sistema sinpatikoa: normalean alerta, une bizietan aktibatzen da eta larrialdi egoeretan jarduten du;
• 2.2.- Nerbio-sistema parasinpatikoa: eguneroko egoeretan gorputzaren funtzionamendu normalaren arduraduna.

• 2.3.- Estresa
• Eustress (estres ona) deritzogu estresa eragien diguna egunerokoa denean eta estresak helburu bat lortzen laguntzen digunean, adibidez, azterketa bat erne..

• Larritasuna (estres txarra) gure gorputzaren erantzun gehiegizkoa edo neurrigabea da.

• Erreflexu: Euskarpen-erreflexua jaio eta bi hilabetera desagertzen da. Erreflexu horien falta arazo neurologiko batzuekin lotuta egon ohi da.

Neuronak eta garunaren egitura funtzionala

Sinaspiak

- Sinapsi kimikoek: substantzia kimikoek behar dituzte, neuroransmisore izenekoak, nerbio-bulkadak transmititzeko.-Sinapsi elektrikoak: neuronen artean isurtzen diren ionek egiten dituzte. Zelula amak neuronak sortzeaz arduratzen dira, neurogenesia izeneko prozu baten bidez.

4.-Portaeraren oinarri biologikoa

Gizakiaren portaera ulertzeko beharrezkoa da haien biologia ezagutzea

Nerbio sistemari buruz: Dagoeneko ikusi dugu nola nerbio-sistema organismoaren barne-prozesuaren erantzule den eta baita organismoak kanpo-munduari eta barne-beharrei ematen dien erantzunez ere.Sistema endokrinoari buruz: Sistema endokrinoa arduratzen den gorputz-sistema da hormona-ekoizpena, adibidez melatonina loaren mekanismoa martxan jartzen duen hormona da, estresaren kasuan, sistema endokrinoak kortisol izeneko hormona sortzen du. Genetikari buruz: Herentzia genetikoak gaixotasun batzuk jasatera bultzatzen gaitu, Geneak, DNAK (azido desoxirribonukleikoa) osatutako informazio-unitateak dira.

5.- Sari-zirkuituak eta mendekotasunekin (adikzioa) duten harremana

Sari zirkuituak zenbait egoera plazer sentsazioarekin lotzeko aukera ematen duten mekanismo neuronalak dira.

Sari-zirkuituen osagaiak:Emozionala: - saria dagoenean, plazera, - saririk ez dagoenean, plazerik eza... Motibazioa: -Sari bat lortzea, berriro lortzen saiatzeko motibazioa da. Kognitiboa: - egoerak sortutako ikaskuntzarekin lotuta. Pertsona oroimenaren bidez plazera aurreikusten du, plazeraren aurreikuspena txakur bat hezteko erabiltzen den errefortzu positiboaren printzipioa da. Plazer sentimendua dopaminarekin lotuta dago, dopaminaren igoerak plazerarekin lotutako portera indartzen du.

5.- Sari-zirkuituak eta mendekotasunekin (adikzioa) duten harremana

Mendekotasuna dagoenean, plazera aktibatzen da menpekotasuna dugun jokabidea errepikatzen badugu, adibidez:

- Droga kontsumitzerakoan , drogazaleen kasuan- Bideo-joko batean jolasten denean, bideo-jokoen menpekoentzat. Menpekotasuna dagoenean, menpekotasuna ez den beste ezertatik poztasuna sentitzeko gai ez gara. Bideo-jokoak eta sare-sozialek menpekotasuna sortuz funtzionatzen dute, etengabe sariak eskaintzen dizkigutelako.

6.- Ongizatea eta ohitura osasungarriak

Ohitura osasungarriak eta gure errutinetan barneratu ditugun jokabideak dira. Ongizatea ondo egotearen sentsazioa izatea da. Pertsonak ongizatea bizitzen du, ongizatea handitzeak geure burua ezagutzea esan nahi du, haien onurak berehala erakusten direlako, baina are gehiago denboraren poderioz. Ikusi diugun mendekotasun-jokabideek berehalko plazera eragiten dute, Menpekotasun jokabideak bizi - ohitura osasuntsuen aurkakoak dira: Alderdi horiek guztiak dagozkien bizi-ohitura osasuntsuen bidez landu eta konpentsatu behar dira. Bizitza-ohitura osasungarriak gorputzari ongizate fisiko, emozional eta soziala lortzeko aukera ematen diguten jokabideak dira: Ongizatea eta ohitura osasungarriak - Elikadura: elikadura osasuntsua, - mugatu azukreak, - Mediku-zaintza - Ametsa : Memorizazio prozesuak aktibatzen ditu, - atseden hartu gutxienez 8 ordu. - Afektibitatea: - Positibotasunak poza, ilusioa , eta enpatia sortzen ditu , - garrantzitsua da harreman sozialak zaintzea. -Estresaren kudeaketa: - Erantzun fisiko automatikoa da, pentsa positiboki eta arnasketa kontrolatu. -

6.- Ongizatea eta ohitura osasungarriak

Nerabezaroak hainbat aldekta fisiko, sozial eta emozional, 10-19 urte, garapen psikologikoa barne. Helduaren arteko trantsizio etapa, zalantzaz betetako etapa da, aldaketa jasaten dituelako Autoestimua: Gugandik zer espero den eta gure ekintzen gainean zein kontrol maila dugun jakiteak ziurtasuna areagotzen du. Egozentrimorako joera: Bere ingurukoenak baino garrantzitsuagoak direla uste duena da, ekarpenak baztertzera eramaten du, nerabezaroaren mota bat da. Nortasuna, bere ingurune hurbileko bizimodua zalantzan jartzen du eta horren aurka egiten du. Beste baten lekuan jartzeko gaitasunak esperientzia sozialak bizitzeko aukera handiagoarekin batera pertsona posizio berri eta ez egozentrikoetara eboluzionatuko du. Ziurtasun faltsua: Ingurune hurbiletik berizteko bere burua isolatzen duten bitartean, nerabe bakoitza oso seguru sentitzen da, kanpoan ziurtasun itxura erakustea da helburua kanpoko epaietatik defendatzeko. -

7.- Nerabea ikuspuntu psikologikotik

Arreta eta onespena bilatzea: Ordura arte ingurune hurbilean erreferente ziren galerak nerabea bere lagunen eragin sendoagoa jasotzera eramaten du. familiaren laguntza oraindik garrantzitsua da. Aldiz, onespena bilatzeko garai delikatua da. Izan ere, bilaketa horrek jarrera kaltegarriak hartzera eraman dezake. Nerabezaroan, garapen psikologikoa gertzen da, eta horrek pertsona helduarora iristea ekarriko du. Nerabezaroa: 10-12 eta 18-20 urte birtartean geratzen diren hainabt aldaketra biologikoen ondorioz hazkunde fisikoa eta garapen bizkortuak markatutako garapen indibidualaren etapa. Nerabezaroa eta bere esanahia ebolutiboa: Planteamenduak: - ikuspegi psikoanalitikoa, - teoria fokala, - ikuspegi soziologikoa eta amaitzeko teoria kognitiboa. -

7.- Nerabea ikuspuntu psikologikotik

Garapen kognitiboa eta pertsonala: Nerabeen pentsamoldea gero eta malguagoa da. - Pentsamendu logikoa: Objektu erreal edo abstrakuen arteko harremanak ezartzea ahalbidetzen duen pentsamendu forma da. Planifikazio gaitasun handiagoa, memorioa hobea eta hizkuntza garatuagoa sortzen du. - Pentsamendu kritikoa: bere ondorioak ateratzeko aukera ematen diona da. Auto-kontzientzia, nerabeek beren buruari buruz sakonago pentsatzen dute eta horretan denbora ematen dute euren identitea eraikitzeko. Nortasuna da pertsonaren izateko modua eta bizitza osoan zehar ertazen dena. Aldiz, garapen kognitiboak erabakiak hartzean eta ekintzan eragiten du Beste pertsonen jokabideak edo motiboak gaizki interpretatzera eraman dezake nerabea. Pentsamenduaren bilakaerari esker gertatzen diren aldaketa positiboak: - pentsamendu logikoa areagotu, - pentsamendu kritikoa, - gizarte ezagutza, - autokonzientzia -

8.- Emozioak ezagutu eta kontrolatzea

Emozioak aldarte aldakeak dira. Oinarrizkoak. tristura,nazka,haserrea,beldurra poza eta ustekabea

Adimen emozionala gure emozioak, gureak eta gainerakoen aiderazpen emozionalak kudeatzeko gaitasuna da. Ongizatearen helburua lortzeko, emozioak erregulatzen ikastea eskatzen du, ignrunearekin hobeto erlazionatzeko eta zeurekin ondo sentitzeko. Egoera berrietan gure erreakzioak kontrolatzea ez da erraza, baina gure emozioak behar bezala kudeatuz, erabakiak argitasun handiagoaz har ditzakegu. Emozioak erregulatzeak mugak jartzen laguntzen digu, beharrezkoak ez diren gatazkak saihesten edo leuntzen laguntzen digu, eta horiek erregulatzeak frustrazioarekiko tolerantzia maila handitzen du.

8.- Emozioak ezagutu eta kontrolatzea

Hurrengo taulan emozioak erregulatzeko gomendio batzuk agertzen dira: - Identifikatu: izendatun zure emozioa eta ikusi zerk eragiten duen emozio horrek gainezka egitea -Onartu: zentra sentitzen ari zaren emozio horretan eta onartu hor dagoela gertatutakoaren aurrean izan duzun erreakzioaren ondorioz. - Baloratu ondorioak: aztertu emozio hori kontrolik gabe bizitzeak arazoa konpontzen lagunduko dizun. -Adierazi: idatzi, marraztu, abesti bat abestu, konfiantzazko norbaitekin hitz egin: sentitzen duzuna adierazi, emozioak arazo bihur ez daitezen - Saiatu asertiboa izaten: Asertibitatea lantzea ( gure emozioak adierazteko gaitasuna komunikazioa deserosoa denean, etsaitasunik edo oldarkortasunik gabe. - Ez zaitez isolatu: kanpora ateratzeak, ibiltzeak, kanpoan egoteak zure emozioak askoz hobeto kudeatzen laguntzen dizu. -

8.- Emozioak ezagutu eta kontrolatzea

Azkenik:- Egin ariketa fisikoa: Ariketa fisikoak emozioak kontrolatzen laguntzen du, antsietate maila erregulatzen duelako. Rene Descartes, filosofo, fisiko eta matematikari frantsetsa. Berea da ondorengo esaldi famatua: " pentsatzen dut, beraz naiz". Berari esker, buruzko prozesuen azterketaren garrantzia berraztertu zen.

9.- Garapen pertsonala taldearen barruan

Berdinen arteko harremanak itxuraren eta portaeraren komunikazio-balioaren garrantziaz jabetzera eramaten dute nerabea. Ohikoak diren jokabide batzuk:Gizarte erraztasuna. Beste pertsona batzuen presentziak arazoen aurrean dugun erantzuna baldintzatzen du.Ospe soziala. Jendeak indarrak batzen dituenean eta talde-helburu baterantz lan egiten duenean.Desinbidualizazioa. Talde barruan pertsona bakoitzaren erantzukizuna argi ez badago.Polarizazioa. Taldeetan, gizabanakoek bakarka jokatuz gero izango ez luketen taldearen indarrak bultzatutako muturreko jokabideak erakutsi ohi ditutzte. Talde-pentsamendua. Talde batasuna nahi denean, gehiengoaren aurkako iritzien ebaluazio errealista bat baliogabetu egiten da.Gutxiengoren eragina. Gutxiengoek taldean eragin dezakete beren proposamenak koherenteak eta iraunkorrak direnean

Eskerrikasko!