UD_12_Elikadura_eta_Nutrizioa

UD 12 Elikadura eta nutrizioa

Edukiak

Dietak

Funts-gaiak

Dieta terapeutikoak

Sarrera

Sarrera

Elikadura kanpo ingurunetik mantenugaiak lortzeko prozesua da. Nutrizioa organismoari bizirik irauteko mantenugaiak erabili eta eraldatzeko bidea ematen dien prozesuen multzoa da. Hiru motako beharrak asetzen ditu nutrizioak: behar energetikoak, behar estrukturalak eta behar funtzionalak. Behar energetikoak asetzetzen dituzten mantenugaiak gluzidoak eta lipidoak dira. Mantenugai estruktural garrantzitsuenak proteinak eta gatz mineral batzuk dira. Behar funtzionalak betetzen dituzten mantenugaiak bitaminak eta gatz mineralak dira.

Funts-gaiak

Elikagaiek dituzten mantenugai energetiko, estruktural eta erregulatzaileak dira.

Proteinak

Gluzidoak

Gatz mineralak

Bitaminak

Lipidoak

Dietak

Egunero persona batek hartzen duen elikagai kantitate eta elikagai motari dieta deitzen zaio. Dieta orekatuak mantenugai energetiko, estruktural eta funtzional beharrezkoak eman behar ditu eta proportzio egokian.

Gomendioak

Dietak terapeutikoak

Dieta terapeutikoak prozesu patologikoak arintzeko edo hobetzeko, arazoak prebenitzeko eta azterketa medikoa egin aurretik prestatzeko erabiltzen dira

Zorrotza

Hiperproteikoa

Libragarria

Kolesterol gutxiko dieta

Likidoa

Hipoproteikoa

Gluten gabeko dieta

Biguna

Hiposodikoa

Lehorgarria

Gluzido gutxiko dieta

• Gluzidoak edo karbohidratoak energia-iturri garrantzitsuenak dira.
• Gluzidoak organismoaren lehentasunezko erregaiak dira.
• Lortutako energia berehala erabili daiteke edo gorputzak metatu egin dezake behar duenean erabiltzeko.
• Gluzido sinpleak eta polisakaridoak bereizten dira.
• Gluzido sinpleetan aberatsak diren elikagaiak eztia, gozoak, opilak, mermelada, edari freskagarriak, esnea, esnekiak eta abar dira.
• Polisakaridoetan aberatsak diren elikagaiak pasta, zerealak, ogia, patatak, fruitu lehorrak eta abar dira.

Polisakaridoak

Gluzido sinpleak

• Karbohidratoen kontsumoak ekarpen energetikoaren % 55 izan behar du. Azukre sinpleek ez dute %10 gainditu behar. Barazki, ortuari, fruta, lekale eta zereal osoak egunero jatea gomendatzen da.
• Gantzen ekarpen energetikoa % 30 baino gutxiago izan behar da. Gantzen banaketa; gantz aseek energia osoaren % 7-8. Gantz poliasegabeek % 3-7 Gantz monoasegabeak % 10-15.
• Kolesterola < 300 mg/ egunero.
• Proteinetatik lortzen den energia-ekarpena % 10-15 izatea ezarri da.
• Zuntz dietetikoa eguneko 27-40 g .
• Gatzaren kontsumoa eguneko < 6 g.

Elementu kimiko ez-organikoak dira. Egiturazko funtzioa eta funtzio erregulatzailea betetzen dituzte. Bi talde nagusitan sailkatzen dira: Makromineralak Bakoitzaren beharrizanak 100 mg/egunero baino handiagoa da. Kaltzioa, sodioa, potasioa, kloroa eta abar daude talde honetan. Mikromineralak Bakoitzaren beharrizanak 20 mg/egunero baino txikiagoa da. Burdina, iodoa, fluorra eta abar daude talde honetan.

Diabetikoek jarraitu behar duten dieta da. Kontuan hartu behar direnak:

• Gluzidoak (% 50-60)
• % 5-15 frutak eta esnea. % 10-40 zerealak, tuberkuluak eta lekak.
• Proteinak (%12-15)
• Animali-proteinak eta landere-proteinak
• Lipidoak (%30)
• % 7-8 aseak. % 10-15 monoasegabeak. % 7 poliasegabeak.
• Zuntza igo (30-40 g /egunero).
• Gluzido sinpleak (frutak eta esnea izan ezik) saihestu behar dira. Kolesterola jaitsi behar da (< 300 mg).
• TAG aseak jaitsi behar dira.
• Alkohola saihestu behar da.

• Bitaminen funtzioa erregulatzailea da.
• Elikagaietan eta gizakietan oso kantitate txikietan agertzen badira ere, oso funtzio zehatzak eta ezinbestekoak betetzen dituzte organismoan.
• Bitaminen sailkapena:

Bitamina hidrosolugarriak

Bitamina liposolugarriak

Dieta likidoa argia edo lodia izan daiteke. Dieta likido argia

• Deshidratazioa saihesteko likidoak eta elektrolitoak ematen dira. Bihotzeko infartua izan duen gaixoari, asaldura gastrointestinalak dituen gaixoari eta eriondo dauden gaixoei ematen zaie dieta hau.
• Saldak, zukuak, kafea, tea eta abar ematen dira.
• Esnerik ez da hartu behar.
• 36 ordu baino gutxiagoko iraupena izan behar du.

Dieta likido lodia

• Solidoak murtxikatu ezin dituzten gaixoek hartu behar duten dieta da.
• Saldak, zukuak, kafea, tea, esnea, esnekiak, pureak, ahiak eta abar ematen dira.

• Molekula estruktural garrantzitsuenak dira.
• Proteinak aminoazidoz osaturik daude.
• 20 aminoazido ezberdin daude, eta hauen konbinaketekin ekoizten dira proteína guztiak.
• 12 aminoazido gorputzak ekoiz ditzake. 8 aminoazidoak ezin ditu gure gorputzak ekoiztu eta elikagaien bitartez hartu behar dira.
• 8 aminoazido horiek esentzialak dira.

• Talde handia eta heterogeneoa da.
• Lipidoek funtzio energetikoa, estrukturala eta erregulatzailea betetzen dute.
• Funtzio energetikoa gantz-azidoek eta haien eratorriek betetzen dute.
• Gantza ez da zelulen erregai nagusia, baizik eta erreserbakoa. Organismoak gluzidoak erabiltzen ditu lehendabizi eta, glukosa eta glukogenoa bukatzen direnean gantzak erabiltzen dira erregai gisa.

Gantz-azidoak

Kolesterola

Triglizeridoak

Hiperkolesterolemia duten gaixoek jarraitu behar duten dieta da. Gomendioak: -Kolesterola duten elikagaiak saihestu behar dira (< 300 mg/egunero). -Gantzak %25-30. Gantz aseak jaitsi behar dira eta gantz poliasegabeak igo. -Zuntza (pektinak) igo behar da. -Obesitatea badago, aldi berean dieta hipokalorikoa jarraitu behar da. Ariketa fisikoa egin behar da. -TA eta estresa jaitsi behar dira. -Tabakoa eta alkohola saihestu behar dira. -Elikagaia frijituak eerraiak, arkumea, hestebeteak, gurina, txerri-gantza eta abar saihestu behar dira.