B1 2B Xabier Aramburu Gai sakona

ESKEMA BATETAKO KONTROL ELEMENTUAK ETA HARGAILUAK

Eskema mota desberdinen arteko desberdintasunak ulertu ondoren hauek interpretaru ahal izateko beharrezkoa da bertan agertzen diren elementu desberdinen funtzionamendua eta sinboloak ezagutzea.

Eskema batetan agertzen diren elementuen hartean honakoak ditugu:

• Kontrol mekanismoak
• Hargailuak

B1 2B Xabier Aranburu gai sakona © 2023 by Xabier Aranburu Ibarguren is licensed under CC BY-NC-SA 4.0

ESKEMA ELEKTRIKO BATEN KONTROL MEKANISMOAK

-Orain zirkuitu elektriko desberdinak kontrolatzeko erabiltzen ditugun kontrol mekanismo batzuk definituko ditugu, baita ere eskema elektriko desberdinetan mekanismo hauek dituzten sinboloak aipatuko ditugu.

• Pultsagailuak
• Etengailuak
• Etengailu bikoitzak
• Konmutagailuak
• Gurutzamendu konmutagailuak
• Etengailu bipolarrak
• Pertsianentzako pultsagailua
• Etengailu krepuskularra
• Mugimendu detektorea
• Termostatoa
• Sute detektagailua
• Erlojua
• Uholde detektagailua
• Gas detektagailua

PULTSAGAILUAK

-Normalean, pultsagailuak zirkuitu elektriko bat berarengan aktibatzen dugun bitartean konexionatzen du.

-Normalean, pultsagailuak zirkuitu elektriko bat berarengan aktibatzen dugun bitartean konexionatzen du.

ETENGAILUAK

-Mekanismo honek zirkuitu elektriko bat modu iraunkorrez ireki edo ixten du, hau da hain zuzen ere berarengan berriro ekin arte.

ETENGAILU BIKOITZAK

-Etengailu bikoitz bat errealitatean mekanismo berdinean muntatutako bi etengailu dira. Beraz bi zirkuitu desberdin kontrolatu ditzazkegu bere bidez.

KONMUTAGAILUAK

-Mekanismo honek korronte elektrikoa bi edo gehiago zirkuitu elektrikoen artean banatu dezake. Azken finean zirkuitu baten eta beste baten artean konmutatzen du.

GURUTZAMENDU KONMUTAGAILUAK

-Mekanismo honek bi zirkuitu desberdinen lotura elektrikoaren trukaketa egiten du. -Normalean gurutzamendu konmutagailua daukaten instalakuntza elektrikoak beste mekanismo batzuekin konplementatzen dira, adibidez konmutagailu sinpleekin eta baita ere beste gurutzamendu konmutagailuekin.

ETENGAILU BIPOLARRA

-Etengailu honek independienteak diren bi zirkuitu elektriko ixten edo irekitzen ditu aldi berean.

PERTSIANENTZAKO PULTSAGAILUAK

-Pultsagailu bikoitz bat da. -Pertsiana baten motorizazio prozesuan, pultsagailu mota honek arrastre motorearen biraketa ahalbidetzen du bi zentzuetan, honela bi teklak aldi berean aktibatzerakoan zirkuitu labur bat sortzea ekiditen dugu.

ETENGAILU KREPUSKULARRA

-Iluminantzia azalera jakin batek jasotzen duen fluxu iluminagarriaren neurketa da. Bere unitate Lux izeneko unitatea da. -Etengailu krepuskular batek argiteriko zirkuitu bat ixten du, bertan finkatutako iluminantzia baina lux kopuru txikiagoa dugunean.

MUGIMENDU DETEKTOREA

-Bere erabilera oso ezaguna da segurtasun instalakuntzetan, instalakuntza elektrikoetan etengailu, konmutagailu eta gurutzamendu konmutagailu bezalako mekanismoak ordezkatzen dute, hauek pertsonek edo abereak sortutako bero fokuak zirkutiu bat aktibatzen dute.

TERMOSTATOA

-Mekanismo honek zirkuitu elektriko baten konexioa ahalbidetzen du. Bere sondaren bitartez detektatutako tenperatura aukeraturakoaren berdina denean edo antzekoa denean behintzat. -Termostato batzuek tentsio gehigarri bat behar dute bere funtzionamendua egokia izan dadin.

SUTE DETEKTAGAILUA

-Hau mekanismo elektroniko bat da eta zenbait moduz funtzionatu dezake, bere funtzionamendu teknologiaren arabera: -Alarma bat aktibatu dezake eguratseko tenperaturak marjin bat pasatzen duenean, adibidez 80-90ºC -Alarma bat aktibatu su baten lehenengo keak detektatzen duenean, hau su garrak azaldu aurretik. -Alarma bat aktibatu oso murriztua den balio diferentziala dugunean tenperaturarekiko. Adibidez minutu batetan tenperatura 10ºC handigotzen denean. -Sute detektagailu batzuk prozesu central baten bitartez kontrolatua izan daiteke edo baita ere beste sute detektagailu batzuk autonomoak dira. -Sute detektagailu autonomoak elikatze iturri bat behar dute funtzionatu ahal izateko eta normalean kontaktu bat eta gehiago konmutatzen du alarma detektatzen duenean .

ERLOJUA

-Mekanismo honek, zenbait zirkuitu edo zirkuitu bat konektatuko ditu, lehendik programatutako denbora baten arabera.-Ohikoz, energi iturri baten beharrean egoten da funtzionatu ahal izateko, eta horretaz gain pila edo bateri bat gehituko diogu erlojuak elikadura izan dezan.

UHOLDE DETEKTAGAILUA

-Mekanismo honek ur ihesaldi bat ematen denean aktibatuko da. -Detektatzeko, mekanismo honek bi hariko sonda bat dauka, ohikoena hari hauek altzairuzkoa da, eta hau zolutik ahal den gertuen kokatuko dugu (Bi eta bost milímetro arteko ditantziara. -Alarma sortzen denean, barneko errelea bere kontaktuak konmutatzen ditu, eta hauek posizio horretan mantenduko dira ur ihesaldia dirauen bitartean. -Mekanismo honek funtzionatu ahal izateko energia iturri bat beharko du eta honek detekzioan sentsibilitatea erregulatzea ahalbidetzen du potentziometro txiki baten bitartez. -Mekanismo honen alarma bat gertatzen denean ematen diren aktuazioak honako hauek dira: • Gertatutakoa akustikoki, argien edo modu erremotoan abisatu • Jabetzaren ur horniketa moztu, modu orokorreko elektrobalbula batengan ekinez. -Hurrengo irudian uholde detektagailu baten sinboloa erakusten dut bai eskema multifilarrean eta bai eskema unifilarrean.

GAS DETEKTAGAILUA

-Mekanismo honek butano, propano eta naturala bezalako gasen konzentrazioak detektatzeko gai da. -Mekanismo honek funtzionatzeko energia iturri bat behar du. -Aktibatzen denean zenbait kontaktu elektriko konmutatzen ditu errele baten bitartez, honek honako operazio hauek ahalbidetuko ditu. • Gertatutakoa akustikoki, argien edo modu erremotoan abisatu • Jabetzaren gas horniketa moztu, modu orokorreko elektrobalbula batengan ekinez.

ESKEMA ELEKTRIKO BATEN HARGAILU ELEKTRIKOAK

-Orain zirkuitu elektriko desberdinetan ditugun hargailu batzuk definituko ditugu, baita ere eskema elektriko desberdinetan hargailu hauek dituzten sinboloak aipatuko ditugu.

• Goritasun lanparak
• Fluoreszente lanparak
• Fluoereszente lanpara konpaktuak
• Led lanparak
• Merkurio lurruneko lanparak
• Halogenuro metaliko lanparak
• Presio baxuko sodio lurruneko lanparak
• Presio altuko sodio lurruneko lanparak
• Nahaste argi lanparak
• Tinbreak
• Erreleak eta kontaktoreak
• Bero hargailuak
• Motore elektrikoak
• Elektrobalbulak
• Korronte hartuneak
• Telerruptoreak
• Denborizagailua.....abar

GORITASUN LANPARAK

-Lanpara baten helburu nagusia energia elektrikoa energia luminikoan bihurtzea da. -Goritasun lanparak energia galketa handiak dituzte bero moduan.

FLUORESZENTE LAMPARA

-Deskarga lanparak tutuaren barnean presio altuko edo baxuko gas bat dute, bertan libreak diren elektroiak daudelarik. -Lanpara hauetan eremu elektriko bat ematen denean, aipatutako elektroi libre horiek gasaren atomoekin talka egingo dute, zenbait efektu sortuz, horien artean, erradiazio elektromagnetikoa bai ikusgarriak eta bai , dagoen enkapsulatu bat da. -Hasiera batetan sortzen duen argia ia ikustezina da, ikusgarri bihurtzeko tutuaren barneko pareta fluoreszenteak diren sustantziez estaliko dugu. Sustantzia fluoreszente hauek ikusezinak diren erradiazio ultramoreak xurgatuko dute eta ikusgarrian bihurtuko dute. -Tutu fluoreszenteen enkapsulatua goritasun lanparen enkapsulatuen desberdina da arrazoi funtzionalengandik. -Tutu fluoreszente bat martxan jartzeko beharrezkoak diren osagaiak honako hauek dira:

• Deskarga tutua
• Erreaktantzia edo balastoa
• Zebadorea

DESKARGA TUTUA

Bertan presio baxuko argoi eta nitrógenoaren nahasketa egongo da. Bertako barneko paretak fluoreszente hautsaz estalia egongo da, hauek tutu fluoreszenteak emitituko duen argiaren kolorea determinatuko dute. Tutuaren bi muturretan kaskiloak izngo ditugu, kaskilo hauen barneko zatian elektrodoen soporteak izango ditugu eta kanpoko zatian berriz kontakto metalikoak, hauek portatutuen mekanismoekin konektatuko ditugu.

ERREAKTANTZIA EDO BALASTOA

Hauek sarean dugun tentsioa baina handiagoa sortzea ahalbidetzen dute. Tentsio handiago hau beharrezkoa da gasaren ionizazioarako tutuaren barnean. Horretaz gan tutuaren barnean intentsitatea erregulatzea lortzen dute.

ZEBADOREA

Bere funtzioa zirkuitu elektriko bat denbora txiki batez ixtea da. Azken finean etengailu bat bezala aritzen da, lamina batzuez osaturiko kontaktu bat ireki eta ixten dute. Zirkuitua sarera konektatzen denean zebadoreak erreaktantziatik datozten terminalak alde batetik sarearekin batzen ditu. Honela tutuaren elektrodoetatik korrontea pasarazten dute, honela elektroien emisioa ahalbidetzen dute, gero zebadoreak zirkuitua etengo du, honela erreaktantzia gaintentsio bat sortuz eta honela tutuaren barnean dagoen gasaren ionizazioa sortuz eta beraz erradiazio ultramorearen emisioa, hauek hauts fluoreszenteak argi ikusgarrian bihurtzen dutelarik.

FLUORESZENTE LANPARA KONPAKTUA

-Baita ere floreszente tutu bat da, bere martxa jartzea tamainu txikiko erreaktantzi elektroniko batetan oinarritzen da. -Honela lanpara hauek formatu estándar batetan enkaptsulatu daitezke, goritasun lanpara baten antzera. -Hauek aurkezten duten argitasun-kontsumo efizientzia oso handia da.

LED LANPARAK

-Led teknologiaren garapena oso emaitza onuragarriak ekarri ditu argiztapen sistemarentzako. -Led lanparak oso kontsumo txikia dute eta oso argi efizientzi altua dute.

MERKURIO LURRUNEKO LANPARAK

-Lanpara hauek exigentzi kromatikoa handia ez den lekuetan erabili daitezke, hau da kaleetan, industrialguneetan…abar. -Bere bizitza erabilgarria 8000 ordutara heltzen dira. -Merkurio lurruneko lanparen itxura fisikoa honakoa da

HALOGENURO METALIKOZKO LANPARAK

-Lanpara hauek oso erreprodukzio kromatiko ona aurkezten dute. -Lanpara hauek kiroldegiak, telebista emankizunak, zinema estudioak …abar argiztatzeko erabiltzen dugu. -Bere bizitza erabilgarria 10000 ordutara heltzen dira.

PRESIO ALTUKO SODIO LURRUNEKO LANPARAK

-Bere argia kalitate kromatiko handia du (Kolore txuri doratua), beraz egokia da barneko, kanpoko eta dekorazio argiztapenerako. -Bere bizitza erabilgarria 20000 ordutara heldu daiteke.

PRESIO BAXUKO SODIO LURRUNEKO LANPARAK

-Argi monokromatikoa dute (Kolore horia), ez da egokia kalitatezko argiztapenerako. -Lanpara hauek egokiaz dira portuen, errepideen, bideen, aparkalekuen argiztapenerako. -Bere bizitza erabilgarria 15000 ordutara heltzen

NAHASTE ARGI LANPARAK

-Lanpara mota hauek deskarga lanpara eta goritasun lanpara baten arteko nahasketa da. -Deskarga lanpara bat baino errendimendu txikiagoa dute eta bere bizitza erabilgarria 6000 ordutara hurbiltzen da. -Ez dute balastorik behar martxan jartzeko, bere filamentua korrontea egonkortzeko balio dute.

TINBREAK

-Tinbreak eta zunbagailuak abisagailu akustikoak dira. -Tinbrearen oinarrizko funtzionamendua elektroiman baten ekintzan oinarritzen da, honek korronte elektriko bat jasotzean, pieza metaliko bat mugiarazten du, pieza hau mailu batetara uztartuta egongo da, mailu honek kanpai bat kolpatuko du. Elikatzea etetean orduan mailua bere lekura bueltatzen, zirkuitu elektrikoa errealimentatuz, berriro kanpai kolpea sortuz. -Prozesua pultsagailuarekiko ekitaldia dirauen bitartean errepikatuko da. -Zunbagailuak kanpaia soinu txikiagoa duen material batengadik ordezkatuko dugu.

ERRELEAK

-Errelea korronte elektriko eta elektroiman baten bitartez konektatzen den etengailu bat da. Bere sinboloa honakoa izango da.

KONTAKTOREAK

-Kontaktoreak erreleak dira, hauek karga handiak jasateko kontaktuak dituzte.

BERO HARGAILUAK

-Erresistentziak dira modu kontrolatuan berotzeko erabiltzen ditugun bero hargailu hauen elementu nagusia. Hauek energia elektrikoa beroan edo bero energian bihurtzen dute modu zuzenean. Adibidez berotzeko erresistentziak erabiliko ditugu garbigailuen barnean, ur beroarentzako termoen barruan, olio zirkuitua duten erradiadoreen barnean, harri naturalezko edo artifizialeko erradiadoreetan…..abar.

MOTORE ELEKTRIKOAK

-Motore elektriko batek bere borneetan jasotzen duen energia elektrikoa bere ardatzak eskaintzen duen energia mekanikoan (Mugimenduan) bihurtzeko gai den hargailu elektrikoa da. -Motore elektrikoak modu desberdinetan sailkatu daitezke. Adibidez erabilitatako tentsioaren arabera korronte alternoko eta korronte zuzeneko motoreak ditugu eta korronte alternoko motoreen barnean motore monofasikoak, bifasikoak, trifasikoak ditugu nagusiki.

Behe tentsioko instalakuntzetan honako motore elektrikoak bilatu ditzazkegu

• Garakejo ateen motoreak
• Pertsianentzako motoreak
• Ura bpnbeatzeko edo ateratzeko bonba motoreak
• Igogailuen motoreak

ELEKTROBALBULA

-Fluido baten igarotzea kontrolatzen dute elektrobalbulak. -Bere oinarrizko funtzionamendua kontaktore baten oso antzekoa da. -Korronte aplikatzerakoan elektrobalbularen bobina nagusira (A1-A2) mugikorra de multzoa mugitu egiten da honela balbula ixten edo irekitzen delarik. -Elektrobalbula batek ur fluidoen, erregaien eta edarien kontrolatu dezakete.

TELERRUPTOREA

-Telerruptore bat modu erremotoan zirkuitu elektriko baten aktibazioa ahalbidetzen duen mekanismoa da. -Hauek elektroiman batez eta normalki irekita eta itxita dauden (NA eta NC) zenbait kontaktuez osatuta daude.

KORRONTE HARTUNEAK

-Hauek portatilak edo finkoak dire tresneri elektrikoetara korronte elektrikoaren banaketa ahalbidetzen dute. -Hauek monofasikoak edo trifasikoak izan daitezke eta lur jartzearen konektore bat izaten dute.

DENBORIZAGAILUAK

-Asko dira denbora kudeatzen duten gailuak, honela zirkuitu elektrikoak aktibatuz eta desaktibatuz. -Oinarrizko denboralizazio prozedurak honako hauek dira.

• Aktibazioarekiko errteardua
• Desaktibazioarekiko erretardua

AKTIBAZIOAREKIKO ERRETARDUN DENBORIZAGAILUA

Sarrera aktibatzen denean, adibidez etengailu baten bitartez, denbora jakin kontatzen hasten da eta denbora hau igaro ondoren denborizagailuaren irteerara konektatuta dagoen hargailua aktibatu egingo da.

DESAKTIBARIOAREKIKO ERRETARDUN DENBORIZAGAILUA

Sarrera aktibatzen denean, adibidez pultsagailu baten bitartez, denboralizagailuaren irteera ere aldi berean aktibatuko da. Sarrera desaktibatzen denean, denbora jakin bat kontatzen hasten da eta denbora hori igaro ondoren irteera desaktibatuko da. Adibidez ekilarako errele bat.

ESKAILERA ERRELEA

-Azken finean desaktibaziorako erretardua duen denborizagailu bat da. -Errelea pultsagailu baten bitartez aktibatzen, zirkuitu bat konexionatzen da, orokorrean argiteri zirkuitu bat. Momentu horretan parametrizatu dezakegun denbora jakin bat kontatzen hasten da eta aipatutako denbora hori kontatu ondoren zirkuitua desaktibatu egingo da.