MAPA MENTAL EDUCACIÓN

BIOTEKNOLOGIA

BIOTEKNOLOGIAREN APLIKAZIOAK

Ehun eta organoen transplanteak

NEKAZARITZA ETA ABELTZAINTA

Medikuntza legala eta forentsea

Nekazaritza

MEDIKUNTZA

Abeltzaintza

Ikerketa medikoa

Terapia genikoa

Elikaigintza

Biorremediatzea

Farmazeutika

Hondakin-uren arazketa

INDUSTRIA

INGURUMENA

Kimika

Konposta

Meatzaritza

Bioplastikoak

Energetikoa

Arriskuan dauden espezieak

MEDIKUNTZA LEGALA ETA FORENTSEA

Bioteknologiak aztarna genetikoaren iraultza eragin du DNA manipulatzeko teknikekin.

• Adibidez, markatzaile genetikoen erabilera. Gizaki bakoitzari soil-soilik dagozkion DNA eremuak dira markatzaile genetikoak, edozein pertsona indibidualki identifikatzeko aukera ematen dutenak.

• PCRari esker, DNA-lagin txikiak anplifikatu egin daitezke, alderaketak egin ahal izateko behar besteko kantitateak lortzeko.

KIMIKOA

Industria kimikoan, bioteknologia era askotako substantziak ekoizteko aplikatzen da. Adibidez:

• Onddoek eta bakterioek sortutako entzimak, ehungintzarako edo detergenteen eraginkortasuna areagotzeko erabiltzen direnak.

• Izaki bizidunetatik edo haien jardunetik lortutako substantziak

MEATZARITZA

Meatzaritzan, bioprozesuak baliatzen dira mineral batzuk garbitzen eta berreskuratzen laguntzeko. Bakterioek eta onddoek egiten dute hori, metala inpregnatzen duten arroken substantzietan jardunez.

• Adibide bat kobrea lortzeko modua da; izan ere, bakterio kimiosintetiko batzuen jardunagatik erauz daiteke arroketatik.

ABELTZAINTZA

Abereetan, hazkuntza azkarragoa lortzeko txertatzen dira geneak; horrez gain: - Errendimendu handiagoa lortzeko - Kalitate hobeko okela, esnea eta intereseko beste produktu batzuk ekoizteko. - Zenbait animaliak intereseko substantziak dituen esnea ematea ere lortu nahi izaten da. Espezie transgenikoak erabil daitezke gaixotasunekiko erresistentziarako, saiakuntza farmazeutikoetarako edo transplanteetarako organoak emateko ere.

BIORREMEDIATZEA

Biorremediatzea nolabaiteko kutsadura jasan duten inguruneak beren onera ekartzea da, genetikoki eraldatutako edo eraldatu gabeko izaki bizidunak erabiliz. Kutsatutako ingurune bat biorremediatzeko gehien erabiltzen diren izakiak bakterioak dira, ia edozein materia mota degradatzeko gai izaten baitira.

• Adibidez: petrolio-ontzien istripuetan itsasora isuritako hidrokarburoak degradatzeko, Pseudomonas generoko bakterioak erabil daitezke.

FARMAZEUTIKA

Bioteknologiak kimikoki sintetizatzeko zailak edo garestiak diren farmakoak lortzeko prozesuak merkatzen laguntzen du, edo prozesu horien eraginkortasuna handitzen. Gehienetan, farmako horiek ingeniaritza genetikoaren prozeduren bidez lortzen dira.

Horrela ekoizten dira:

• Bitaminak
• Entzimak: peptidasak, lipasak, hialuronidasak
• Hormonak: intsulina, hazkuntzaren hormona eta gatzapenaren faktoreak
• Gaixotasun infekziosoen aurkako antigorputzak dituzten serumak
• Txertoak: mikroorganismo baten edo batzuen genomaren sekuentzia birkonbinatuekin

HONDAKIN-UREN ARAZKETA

Hondakin-uren arazketaren asmoa izaten da kutsatzaile guztiak ur horietatik kentzea, ura ingurumenera berriro itzuli aurretik.

• Hondakin-uren araztegietan egiten da
• Ura materia organikoa oxidatzen eta deuseztatzen duten mikroorganismoen bidez tratatzen da
• Dekantatzioan lortutako lokatzak mikroorganismo deskonposatzaileekin tratatzen dira: biogasa eta ongarri organikoak lortzeko.

EHUN ETA ORGANOEN TRANSPLANTEAK

Bioteknologiak transplanteetako errefusa murriztera edo desagerraraztera bideratutako bi metodo nagusiren ekarpena egin du:

• Klonazio terapeutikoko teknikei esker, transplanteak behar dituzten genetikoki berdin-berdinak diren pertsonen zelulak bezalako zelula ama pluripotenteak lortu dira.
• Organismo transgenikoak sortzeko tekniken eta ugaltze-klonazioko tekniken bidez, gizakien ehunekin bateragarriak diren ehunak dituzten organismo genetikoki eraldatuak lortu dira.

ENERGETIKOA

Esparru honetan, bioteknologia bioerregaiak lortzeko aplikatzen da, batez ere. Esate baterako:

• Bioolioa ekilorearen, sojaren, palmaren edo koltzaren plantazioetatik lortzen da gehienbat.
• Bioetanola hiri-hondakinen eta nekazaritzako nahiz abeltzaintzako hondakinen hartzidura alkoholikoaren bidez lortzen da, edota birrindutako edo zukututako arto, azukre-kanabera edo erremolatxatik.

• Biogasa, metanoz + karbono dioxidoz osatutako bioerregai berriztagarria da, materia organikoa baldintza anaerobioetan hartzituta sortua- Biogas-instalazioetan produzitzen da, prozesu naturala azkartuz. Hondakin organikoak izaten dira abiapuntua, digestore batzuetara eramaten dienak eta han bakterioek oxigenorik gabe jarduten dutenak. Digestio anaerobioaren bidez, biogasa lortzen da, bai eta nekazaritzarako ongarri gisa erabiltzen den azpiproduktu bat ere.

NEKAZARITZA

Manipulazio genetikoak posible egin du izurrien aurka gogorragoak diren nekazaritzako landareak edo eremu hotz zein lehorretan haz daitezkeenak lortzea, edota fruitu handiagoa zein nutrizio-balio handiagoa dituztenak.

• Adibidez, BT motako arto transgenikoak BT genea txertatua duenez eta honek arto-zulatzailea akabatzen duenez, ez du intsektezidarik behar.

ELIKAGAIGINTZA

Bioteknologiarekin gizakien nahiz abereen elikadurarekin lotutako produktu asko lortu daitezke. Produktu horietako asko organismo batzuen prozesu biokimiko naturalak baliatzen dituzten metodo tradizionalen bidez lortzen dira. Hartzidurak dira garrantzitsuenak. Bi mota nabarmenduko ditugu:

Hartzidura laktikoarekin lotutako produktuak:

• Jogurta: esne hartzitua da. Azido laktikoak ematen dio zapore bereizgarria. Proteinak desnaturalizatzen, eta hauspeatu egiten dira.
• Gazta: gaztanberarekin egiten da. Gaztanbera proteinak erreninaren bidez hauspeatuta dituen esnea da; errenina, berriz, gatzagiaren entzima proteolitikoa

Hartzidura alkoholikoarekin lotutako produktuak:

• Ogia: Saccharomyces legamiak glukolisi bidez degradatzen du irinaren almidoia, azukreen hartzidura alkoholikoa egiten du, CO2 eta etanola sortuz.

• Ardoa eta garagardoa: Saccharomyces cerevisiae legamiaren aldaerek esku hartzen dute. Mahats-uraren azukreak hartzitzen dira; garagardoari dagokionez, maltaren azukreak.

IKERKETA MEDIKOA

Ikerketari ere oso tresna ahaltsuak eman dizkio bioteknologiak, gaixotasunak prebenitzeko eta tratatzeko.

• Animalien ugaltze-klonazioa baliatzen da ezaugarri jakin batzuk dituzten organismo genetikoki eraldatuak lortzeko.
• Farmakoen eraginkortasunari edo gaixotasunen garapenari buruzko ikerketak egin daitezke, gizakietan baino lehen.
• DNA akastunak eragiten dituen zahartze-prozesuen ikerketarako ere erabiltzen da bioteknologia

TERAPIA GENIKOA

Terapia genikoak zenbait gaixotasun genetiko tratatzea du xede, kaltetutako ehunen DNAren eraldaketa baliatuz horretarako. Hiru baldintza bete behar dira terapia genikoa aplikatzeko: kalte genetikoak ehun bati edo zelula mota jakin bati soil-soilik eragitea; eraldaketak gene jakin bati eragitea, eta gene horren adierazpena zelularen seinaleek modulatuta ez egotea. Baldintza horiek betetzen badira, hiru teknika aplika daitezke:

• Txertatze genikoa. Kalte genetikoak eragiten dien zeluletan funtzio espezifikoak dituzten DNA zatiak txertatzea
• Kirurgia genikoa. Gene akastuna erauztea, konpontzea edo ez-aktibo jartzea da.
• Geneak isilaraztea. Proteina kaltegarriak sintetizatzeko kodifikatzen duten geneen adierazpena eragoztea da.

Terapia laborategian egin daiteke, edo gaixorik dagoen pertsonan, eta egiteko modua aldatu egiten da batetik bestera: in situ / in vivo / ex vivo

KONPOSTA EGITEA

Konposta hiri-hondakinak baliatuz egiteko: hondakin horietan dauden mikroorganismo deskonposatzaileak erabiltzen dira; baina haien eraginkortasuna areagotu egiten da, hezetasun-, igre aedo- eta oxigenazio-baldintza egokietan jartzen baitira.

• Hondakin horietan dauden mikroorganismo deskonposatzaileak erabili.
• Mikroorganismo deskonposatzaile horien eraginkortasuna areagotu egiten da, hezetasun-, igre aedo- eta oxigenazio baldintza egokietan jartzen baitira.

DESAGERTZEKO ARRISKUAN DAUDEN ESPEZIEAK

• Ugaltze-klonazioko tekniken bidez, bioaniztasunaren galera murrizten lagundu daiteke, desagertzeko arriskuan daduen espezieak berreskuratzeko
• Dagoeneko desagertuta dauden espezieak berreskuratzea ere izan daiteke

BIOPLASTIKOAK EGITEA

Zenbait bakterio-genero berez sortzen dituzte igre ae plastiko biodegradagarriak beren metabolismoaren produktu gisa, eta ez dute petroliotik ateratakoek adina kutsatzen. Horregatik manipulatu dira bakterio horiek propietate hori sustatzeko.