Bài 5. Chuyên đề lí 10

Chuyên đề Lý 10:

Bài 5: CHUYỂN ĐỘNG NHÌN THẤY CỦA MỘT SỐ THIÊN THỂ TRÊN NỀN TRỜI SAO

Tại sao Mặt Trời mọc vào buổi sáng và lặn vào buổi chiều? Mặt Trăng thì lúc tròn, lúc khuyết?

Bắt đầu

Bài học có 6 mục chính

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Hệ nhật tâm của Corpecnic

Giải thích hình ảnh quan sát Mặt Trời, Mặt Trăng, Thủy Tinh, Kim Tinh từ Trái Đất

Câu hỏi bài tập

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

I. Hệ Mặt Trời:

Hỏa tinh

Kim tinh

Thủy tinh

Mặt Trời

Thổ tinh

Trái Đất

Hải Vương tinh

Mộc tinh

Thiên Vương tinh

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

I. Hệ Mặt Trời:

- Hệ Mặt Trời gồm Mặt Trời, tám hành tinh, các hành tinh lùn, các tiểu hành tinh quay xung quanh Mặt Trời và quanh mình nó.- Tám hành tinh chuyển động quanh Mặt Trời có quỹ đạo gần tròn và mặt phẳng quỹ đạo của chúng gần như trùng khít với nhau.

- Đặc điểm cấu tạo của một số hành tinh: + Thủy tinh, Kim tinh, Trái Đất, Hỏa tinh được cấu tạo chủ yếu từ đá và kim loại. + Thiên Vương tinh, Hải Vương tinh có thành phần chính từ băng, nước, ammonia và methane. + Mộc tinh, Thổ tinh được cấu tạo chủ yếu từ khí helium và khí hydrogen.- Hệ Mặt Trời có vành đai tiểu hành tinh (cấu tạo phần nhiều từ đá và kim loại) nằm giữa quỹ đạo của Hỏa tinh và Mộc tinh.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

II. Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời:

- Trái Đất quay quanh trục theo chiều từ Tây sang Đông, ta quan sát Mặt Trời từ Trái Đất đang quay nên ta thấy Mặt Trời chuyển động theo chiều ngược lại, tức là mọc ở phía Đông và lặn ở phía Tây.

- Đường tưởng tượng phân cách giữa mặt đất và bầu trời gọi là đường chân trời.- Vị trí của Mặt Trời trên bầu trời khi quan sát từ Trái Đất: +Bình minh, Mặt Trời mọc ở hướng đông. +Giữa trưa, thời điểm Mặt Trời ở vị trí cao nhất. +Hoàng hôn, Mặt Trời lặn ở hướng tây.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

II. Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời:

- Đường đi của Mặt Trời thay đổi theo các mùa trong năm làm cho khoảng thời gian từ khi Mặt Trời mọc và lặn khác nhau. Đường đi sẽ cao dần từ Đông sang Hạ.- Đối với người quan sát ở Bắc bán cầu, ngày sẽ dài hơn đêm vào mùa hạ, nơi có vĩ độ càng cao thì ngày càng dài hơn so với nơi có vĩ độ thấp. Ngược lại, vào mùa đông, ngày sẽ ngắn hơn đêm

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

III. Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng:

- Mặt Trăng là vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất, nó không tự phát sáng mà phản xạ ánh sáng của Mặt Trời xuống Trái Đất.

- Từ Trái Đất quan sát thấy Mặt Trăng mọc ở hướng đông và lặn ở hướng tây.

- Mặt Trăng tròn nhất vào ngày rằm, thường xuất hiện khoảng 6 giờ tối ở hướng đông và lặn hướng tây lúc 6 giờ sáng.

- Mặt Trăng quay quanh Trái Đất với chu kì 29,5 ngày và chuyển động cùng Trái Đất xung quanh Mặt Trời. Nó cũng tự quay quanh mình với chu kì bằng chu kì quay quanh Trái Đất, nên Mặt Trăng luôn hướng một mặt duy nhất về Trái Đất

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

III. Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng:

- Hình dạng Mặt Trăng ta nhìn thấy trên bầu trời thay đổi mỗi ngày, người ta gọi đó là các pha của Mặt Trăng. Hình dạng của Mặt Trăng quan sát thấy từ Trái Đất: + Không trăng (hay Trăng non): khi nửa tối của Mặt Trăng hướng hoàn toàn về Trái Đất, ta không nhìn thấy Trăng. + Trăng tròn: khi nửa sáng của Mặt Trăng hoàn toàn hướng về Trái Đất thì ta nhìn thấy Mặt Trăng hình tròn. + Trăng bán nguyệt hay trăng lưỡi liềm: một phần ánh sáng phải xạ từ Mặt Trăng chiếu xuống Trái Đất dưới các góc khác nhau.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

IV. Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy tinh:

- Đặc điểm chuyển động của Kim tinh, Thủy tinh quanh Mặt Trời: + Chuyển động quanh Mặt Trời trên quỹ đạo gần tròn. + Kim tinh ở xa Mặt Trời hơn Thủy tinh nên chu kì chuyển động lớn hơn.

- Đặc điểm chuyển động nhìn thấy của Kim tinh và Thủy tinh trên Trái Đất: + Là 2 hành tinh ta có thể nhìn thấy được bằng mắt thường vào ban đêm. + Từ Trái Đất quan sát thấy Mặt Trời, Kim tinh, Thủy tinh đều thuộc cùng một mặt phẳng. + Khi quan sát Kim tinh từ Trái Đất ta có thể nhìn thấy Kim tinh dưới góc 48 độ. Sao Hôm, sao Mai là tên gọi khác của Kim tinh trong văn hóa dân gian Việt Nam. Sao Mai xuất hiện lúc bình minh và sao hôm xuất hiện lúc chập tối.

Hiện tượng 5 hành tinh Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ xếp đường thẳng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

V. Hệ nhật tâm của Copernic:

- Mô hình hệ địa tâm được nhà bác học Hy Lạp Pờ-tô-lê-mê (khoảng 100-170) đề xuất dùng để giải thích khá chính xác nhiều chuyển động nhìn thấy của các hành tinh trong hệ Mặt Trời và được các nhà khoa học châu Âu chấp nhận hơn 1000 năm. - Nhà bác học Cô-péc-ních (1473 – 1543) cho rằng hệ địa tâm không mô tả đúng một số chuyển động của các hành tinh trong hệ Mặt Trời và đề xuất hệ nhật tâm.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

- Mô hình hệ nhật tâm cho rằng: + Mặt Trời nằm yên ở trung tâm vũ trụ. + Các hành tinh chuyển động xung quanh Mặt Trời theo quỹ đạo tròn và cùng chiều. + Trái Đất quay xung quanh trục của nó trong khi chuyển động quanh Mặt Trời. + Mặt Trăng chuyển động trên một quỹ đạo tròn quanh Trái Đất. + Các hành tinh theo thứ tự tăng dần từ Mặt Trời là: Thủy tinh, Kim tinh, Trái Đất, Hỏa tinh, Mộc tinh, Thổ tinh. + Các sao ở rất xa và cố định trên thiên cầu.

V. Hệ nhật tâm của Copernic:

- Sự ra đời của kính thiên văn do Galilei phát minh ra giúp quan sát tốt hơn chuyển động của các hành tinh đã khẳng định sự đúng đắn của mô hình hệ nhật tâm.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

VI. Giải thích hình ảnh quan sát Mặt Trời, Mặt Trăng, Thủy tinh, Kim tinh từ Trái Đất:

1. Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời:

- Do Trái Đất quay quanh trục theo chiều từ tây sang đông, đồng thời quay quanh Mặt Trời nên ta có cảm giác Mặt Trời chuyển động xung quanh Trái Đất.

- Do đó, tại một nơi trên Trái Đất, ta thấy Mặt Trời mọc lên ở hướng Đông và lặn ở hướng Tây. Tuy nhiên, ta chỉ quan sát được Mặt Trời mọc đúng ở hướng Đông, lặn đúng ở hướng Tây vào ngày xuân phân và thu phân vì tại hai thời điểm đó, Mặt Trời chiếu thẳng góc với đường xích đạo.

- Tại xích đạo, Mặt Trời luôn chiếu sáng một nửa vĩ tuyến nên ở đây độ dài ngày và đêm luôn bằng nhau tại mọi thời điểm trong năm.

- Quỹ đạo chuyển động biểu kiến của Mặt Trời trong năm gọi là hoàng đạo, nó đi qua 12 chòm sao, ứng với 12 tháng dương lịch trong năm.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Hệ nhật tâm Corpecnic

Giải thích hiện tượng quan sát

Câu hỏi bài tập

VI. Giải thích hình ảnh quan sát Mặt Trời, Mặt Trăng, Thủy tinh, Kim tinh từ Trái Đất:

2. Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng:

- Mặt Trăng chuyển động quanh Trái Đất theo quỹ đạo tròn, mặt phẳng quỹ đạo của nó nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo Trái Đất.

- Giá sử tia sáng Mặt Trời hợp với tia sáng phản chiếu từ Mặt Trăng đến Trái Đất một góc (gọi là góc pha). Tùy vào vị trí của Mặt Trăng ta có các góc pha khác nhau, ứng với hình dạng khác nhau của Mặt Trăng.

- Các pha của Mặt Trăng thường: không Trăng (vị trí 1), Trăng lưỡi liềm (vị trí 2, 8), bán nguyệt (vị trí 3, 7), Trăng tròn (vị trí 5), Trăng khuyết (vì trí 4, 6) (Hình 6.2).

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

VI. Giải thích hình ảnh quan sát Mặt Trời, Mặt Trăng, Thủy tinh, Kim tinh từ Trái Đất:

3. Chuyển động nhìn thấy của Kim tinh, Thủy tinh:

- Thủy tinh và Kim tinh ban đầu dịch chuyển cùng hướng với Mặt Trời , nhưng sau đó dịch chuyển nhanh hơn nên Kim tinh và Thủy tinh sẽ vượt Mặt Trời và "đi xa dần" Mặt Trời về hướng Đông. - Tuy nhiên, Thủy tinh và Kim tinh đi đến khoảng cách góc tối đa giữa Thủy tinh và Mặt Trời là 28 độ, Thủy tinh là 48 độ thì đổi chiều chuyển động theo hướng ngược lại và tiến lại gần Mặt Trời.

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

Câu hỏi củng cố bài học

Đi thôi!

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

Hệ Mặt Trời

Chuyển động nhìn thấy của Kim Tinh, Thủy Tinh

Giải thích hiện tượng quan sát

Hệ nhật tâm Corpecnic

Câu hỏi bài tập

Trả lời câu hỏi đầu bài học:

Tại sao Mặt Trời mọc vào buổi sáng và lặn vào buổi chiều? Mặt Trăng thì lúc tròn, lúc khuyết?

Trả lời: - Mặt Trời mọc buổi sáng và lặn vào buổi chiều là do Trái Đất tự quay quanh trục của nó đồng thời quay quanh Mặt Trời. - Mặt Trăng lúc tròn, lúc khuyết là do Mặt Trăng quay quanh Trái Đất và Mặt Trăng không phát ra ánh sáng mà chỉ phản xạ ánh sáng Mặt Trời. Ánh sáng phản xạ sẽ chiếu tới Trái Đất theo các góc khác nhau nên hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng từ Trái Đất là khác nhau.

Chuyên đề Lý 10:

Bài 5: CHUYỂN ĐỘNG NHÌN THẤY CỦA MỘT SỐ THIÊN THỂ TRÊN NỀN TRỜI SAO

Bài học đến đây là kết thúc. Cảm ơn cô và các bạn đã theo dõi!Chúc các bạn học thật tốt<3

Sao Hỏa

Sao Hỏa có kích thước nhỏ hơn và cấu tạo gần giống Trái Đất. Nó có 1 bầu khí quyển chứa chủ yếu là CO2. Trên bề mặt hành tinh đỏ có những ngọn núi khổng lồ những rặng thung lũng, với những hoạt động địa chất có thể đã tồn tại cho đến cách đây 2 triệu năm về trước. Bề mặt của nó có màu đỏ do trong đất bề mặt có nhiều sắt oxide. Sao Hỏa có 2 Mặt Trăng rất nhỏ được cho là các tiểu hành tinh bị Sao Hỏa bắt giữ.

Sao Kim

Sao Kim có kích cỡ khá gần với kích thước Trái Đất và đặc điểm cấu tạo giống Trái Đất, nó có 1 lớp phủ silicat dày bao quanh 1 lõi sắt. Sao Kim khô hơn Trái Đất rất nhiều và mật độ bầu khí quyển của nó gấp 90 lần mật độ bầu khí quyển của Trái Đất. Sao Kim không có vệ tinh tự nhiên. Nó là hành tinh nóng nhất trong Hệ Mặt Trời. Hành tinh này không có từ trường để ngăn chặn sự suy giảm đáng kể của bầu khí quyển, bầu khí quyển của nó thường xuyên được bổ sung bởi các vụ phun trào núi lửa.

Sao Thủy

Sao Thủy là hành tinh gần Mặt Trời nhất và là hành tinh nhỏ nhất trong Hệ Mặt Trời. Sao Thủy không có vệ tinh tự nhiên, và nó chỉ có các đặc trưng địa chất bên cạnh các hố va chạm đó là các sườn và vách núi. Sao Thủy hầu như không có khí quyển. Hành tinh này có lõi sắt tương đối lớn và lớp phủ khá mỏng.

Sao Thiên Vương

Sao Thiên Vương có khối lượng bằng 14 lần khối lượng Trái Đất, là hành tinh vòng ngoài nhẹ nhất. Trục tự quay của nó có đặc trưng lạ thường duy nhất so với các hành tinh khác. Thiên Vương Tinh có lõi lạnh hơn nhiều so với các hành tinh khí khổng lồ khác và nhiệt lượng bức xạ vào không gian cũng nhỏ. Sao Thiên Vương có 27 vệ tinh tự nhiên đã biết.

Trái Đất

Trái Đất là hành tinh thứ 3 tính từ Mặt Trời, là hành tinh duy nhất mà chúng ta biết còn có các hoạt động địa chất gần đây, và là hành tinh duy nhất trong vũ trụ được biết đến là nơi có sự sống tồn tại. Bầu khí quyển của Trái Đất có thành phần phân tử oxy tự do thiết yếu cho sự sống chiếm tới 21%. Trái Đất có 1 vệ tinh tự nhiên là Mặt Trăng, nó là vệ tinh tự nhiên lớn nhất trong số các vệ tinh của các hành tinh đá trong Hệ Mặt Trời. Thời gian Trái Đất quay một vòng quanh Mặt Trời là 1 năm.

Mặt Trời

Mặt Trời là ngôi sao ở trung tâm và nổi bật nhất trong Hệ Mặt Trời, hình thành cách đây khoảng 4,6 tỉ năm. Khối lượng khổng lồ của nó tạo ra nhiệt độ và mật độ đủ lớn tại lõi để xảy ra phản ứng tổng hợp hạt nhân. Mặt Trời có đặc tính kim loại; do nó sinh ra trong giai đoạn muộn của sự tiến hóa vũ trụ, và nó chứa nhiều nguyên tố nặng hơn hiđrô và heli; phát triển thành một hệ hành tinh quay quanh Mặt Trời, do các hành tinh hình thành từ sự bồi tụ các nguyên tố "kim loại".

Sao Thổ

Sao Thổ có hệ vành đai kích thước rất lớn, và những đặc điểm giống với Sao Mộc, như về thành phần bầu khí quyển và từ quyển, có khối lượng chỉ bằng 95 lần khối lượng Trái Đất, khiến nó trở thành hành tinh có mật độ nhỏ nhất trong Hệ Mặt Trời. Vành đai Sao Thổ chứa bụi cũng như các hạt băng và đá nhỏ. Sao Thổ có 62 vệ tinh tự nhiên được xác nhận, trong đó có Titan, vệ tinh tự nhiên lớn thứ 2 trong Thái Dương Hệ.

Sao Hải Vương

Sao Hải Vương có khối lượng bằng 17 lần khối lượng của Trái Đất. Nó cũng bức xạ nhiều nhiệt lượng hơn nhưng không lớn bằng của Sao Mộc hay Sao Thổ. Hải Vương Tinh có 13 vệ tinh tự nhiên đã biết. Triton là vệ tinh lớn nhất vầ còn sự hoạt động địa chất với các mạch phun nitơ lỏng, là vệ tinh tự nhiên duy nhất có quỹ đạo nghịch hành. Trên cùng quỹ đạo của Sao Hải Vương cũng có một số hành tinh vi hình.

Sao Mộc

Sao Mộc có khối lượng bằng 318 lần khối lượng Trái Đất và bằng 2,5 lần tổng khối lượng của 7 hành tinh còn lại trong Thái Dương Hệ. Mộc Tinh có thành phần chủ yếu hiđrô và heli. Nhiệt lượng khổng lồ từ bên trong Sao Mộc tạo ra một số đặc trưng bán vĩnh cửu trong bầu khí quyển của nó, như các dải mây và Vết đỏ lớn. Sao Mộc có 63 vệ tinh đã biết, trong đó có Ganymede, vệ tinh tự nhiên lớn nhất trong Hệ Mặt Trời, có kích thước lớn hơn Sao Thủy.