Liberalismoaren eraikuntza eta finkapena

Elisabet ll. aren erregealdiko aldiak eta konstituzioak

1844-1854

1833-1840

Hamarkada moderatua

Maria Kristinaren erregeordealdia

1854-1856

1840-1843

Biurteko aurrerakoia

Esparteroren erregeordetza

Elisabet ll. aren erregealdiko aldiak eta konstituzioak

1869-1873

1856-1863

1869ko konstituzioa eta Amadeo Savoiakoa

Batasun liberala

1873-1874

1863-1868

Liberalismoaren krisia

Lehen errepublika

Liberalismoaren krisia (1863-1868)

- Gobernu moderatu --> O'Donnell - Batasun liberalak eta alderdi progresistak --> Uko egin hauteskundeetan - Gobernu ezegonkorra --> Isabel IIak Narvaez gobernuan ezarri - Erregimena ahula --> helburu nagusiak ez ziren lortu - Krisi ekonomikoak eta egoera politikoak --> Isabel II.aren erregimena azkarrago desegin - Sistema ez zen gai arazoei aurre egiteko: - Erregina gobernu gaietan sartu --> ospe txarra - Prim jeneralaren matxinadak porrot eta pronuntziamendu militarra zapaldu- Progresistak eta demokratak --> Ostendeko ituna erregina tronutik kentzeko - Narvaez eta O'Donnell hil - Cadizko pronuntziamendua --> Isabel II atzerrira joanIraultza loriatsua (iraultza faltsutua): - Topete almirantearen altxamendu militarraren ondoren - Progresistak, unionistak eta demokratak bultzatu - Helburua --> Erregina boteretik kentzea - Ideia iraultzaileak --> demokratak (sufragio unibertsala, erdiko klaseen eta langileen alde) Gobernuaren neurriak: - Serrano jenerala zuzendu --> 5 ministro progresista eta 4 unionista - Helburua --> Iraultza kontrolatzea - Herritareen eskakizun batzuk onartu - Erreformen programa aurkeztu (sufrajio unibertsala, erlijio askatasuna, pezeta sortu...) - Alderdi demokratikoaren sektore errepublikanoa erradikalizatu - Gorte konstituziogileak hautatzeko hauteskundeak - Gehiengoak progresistak eta unionistek - Herri xehearen eskakizunak alde batera utzi

BATASUN LIBERALAREN NAGUSITASUNA

Moderantismoa boterean: - Konstituzio moderatua berrezarri - Erreginak O'Donnell kendu eta Narvaez jarri - Politika kontserbadore berrezarri - Narvaez dimititu --> O'Donnell bueltatu O'Donnellen gobernu luzea: - Lau urte eta erdi --> egonkortasuna - Boterea bakarrik O'Donnellen esku - 1845eko konstituzioa ez ikutu baina biurteko progresistaren bidetik jo - Desamortizazio legeak berrezarri

Hamarkada moderatua

Isabel II. aren erregealdia: - Alderdiak --> pertsona talde boteretsuak - Hauteskundeetan ustelkeria eta trikimainak - Buruzagiak oso garrantzitsuak - Alderdiak goikoak antolatuta --> benetako gizartearekin harremanik gabe - Herritar oso gutxi parte hartu - Bost alderdi: Demokratak - progresistak - batasun liberala - moderatua - karlistak - Narvaez politikan agindu nahiz eta ez izan presidente - Egunkari progresistak itxi eta zapaldu matxinada progresistak - Guardia zibila sortu nekazaritzako jendea kontrolatzeko - 1844an Maria Kristina itzuli eta narvaez boterea hartu Narvaezen gobernua: - Estatu zentralizatua eta uniformea - 1845ko konstituzioa (subiranotasun-partekatua, batasun katolikoa, Sufragio zentsitarioa...) - Ondasun desamortizatuen salmenta gelditu - Gobernuak kontrolatu tokiko boterea - Ogasun lege berriak Bravo Murillo: - Gobernuko presidente eta ogasun ministro - Helburua --> zor publikoa murriztea - Burokrazia moderno bat - Vatikanoarekin konkordatu bat sinatu - 1852an konstituzioa aldatu nahi --> ezin zuen eta dimititu zuen --> moderatuak ahuldu eta alderdi progresista sendotu --> 1854ko altxamendua --> biurteko progresista

Maria Kristinaren erregeordealdia

- Fernando VII hil --> trantsizio garai --> Lehen gerra karlista --> Maria kristina erregeorde- Moderatuak eta progresistak boterean egon - Maria Kristina eta Isabel II ia beti moderatuen alde - Absolutistek Karlos errege bihurtzea nahi dute - Lege salikoa --> lehen karlistaldia - Maria kristina liberalei entzun tronua sendotzeko - Martinez de la Rosa --> Errege Estatutua - Gorteak bi ganbera - Subiranotasuna gortearen eta erregearen esku - Gorteek legeak sortu ahal zituzten bakarrik erregearen proposamenez - Sufragio zentsitarioa- Estatutua ez zen ez progresisten ez absolutisten gustokoa 1837ko konstituzioa: - La granjako sarjentuen matxinada --> gobernu progresista - Cadizko gorteen zati bat berrezarri - Udalak --> Gizonezkoen sufragio unibertsala - Gorteetarako deia --> konstituzio berria - Sufragio zentsitarioa - botereen banaketa eta gizabanakoen eskubideak ez ziren aldatu Hirurteko moderatua: - 1837ko hauteskundeetan moderatuak irabazi - Erregealdi osoan Narvaez eta Espartero elkarren kontran - Maria Kristina uko egin erregeordetzari eta Espartero presidente izendatu - Maria Kristina Parisera joan

ESPARTEROREN ERREGEORDETZA

- Militarrak --> nagusitasun handia politikan - Espartero --> autoritarismo - Liberalismoko korronte progresistaren buru - Desamortizazioak eta sekularren ondasunen salmentak --> Vatikanorekin eta Erromarekin harremanik ez - Librekanbismoaren alde Krisia: - Babes txikia parlamentuan - Moderatuak eta Maria Kristina Parisen - Jendea babesa galdu --> batez ere bartzelonako gertaeraren ondorioz - Ehungintza librekanbismoaren kontra --> manifestazioak - Esparero --> Bartzelona bonbardeatu- Esparteroren kontrako matxinadak hedatu - Espartero uko egin tronuari --> Isabel erregina, adin nagusitasuna aurreratuz (13 urte)

BIURTEKO PROGRESISTA

1854ko Iraultza: - Ezegonkortasun politikoa eta moderatuen arteko borroka --> O'Donnell --> Matxinada - Pronuntziamendu militarra --> Canovasek Manzanaresko adierazpena idatzi - Ideia demokratikoak eta errepublikanoak agertu - Madril Esparteroren zain geratu Biurteko progresistaren gobernua: - Bi Buruzagi militar: - Espartero --> progresista - O'Donnell --> Batasun liberala- Hainbat arazo: - Matxinada Karlista - Vatikanoa eta Espainia harremanik gabe - Zor publiko handia 1856ko konstituzioa eta krisia: - Konstituzioa batez ere erdi mailako klaseen ordezkariak sortu - Non nata deitua, ez zelako indarrean jarri - O'Donnellen alderdia boteretsua - Kontsumo zergak eta kintak --> haserrea --> parlamentua desegin

1869ko konstituzioa eta Amadeo Savoiakoa

1869ko kontsituzioa - Herriaren subiranotasuna- Botere banaketa- Eskubideen adierazpen zabala - Banakoen eskubideak- Gizonezkoen sufragio unibertsala- Bi ganbera --> Senatua eta kongresua- Monarkia subiranotasun nazionalaren menpeErregeordealdiko arazoak: - Serrano erregeorde eta Prim presidente - Errepublikanoen aurkaritza - Karlisten eta alfontsinoen aurkaritza - Herri xehearen ezinegona Errege berri baten bila: - Amadeo Savoiakoa hautatu zen - Egoera ezegonkorra Amadeo I.aren erregealdia: - Erregealdi zaila - Prim hil --> Amadeo bakarrik - Lehenengo monarkia demokratikoa - Armadako goi-agintarien eta aristokraziaren mespretxua - Errepublikanoen aurkaritzak - Azkenean Amadeo savoiakoa uko egin - Errepublikoa aldarrikatu

1-Lehen errepublika

Erregimen berriaren ahultasuna: - Ezegonkortasuna --> urtebete bakarrik: - 4 presidente (Figueras, Pi i Margall, Salmeron eta Castelar) - 6 gobernu - Gizarte asaldura - Bi gerra - Iraultza kantonala - 1869ko konstituzioak ez zuen errepublika onartzen - Joera politiko eta proiektu desberdinakLehenengo presidentea Figueras: - 1869koari eutsi egin, monarkiarena izan ezik - Erradikalen eta errepublikoen arteko apurketa Errepublika federala: - Errepublika demokratiko federatua aldarrikatu zen hauteskundeen bidez - Pi i Margall gobernuko buruzagia --> arazoak: - Bi gerra - Armadaren desegitea - Errepublikaren aurkako ofizialak - Hainbat gobernu aldaketa- Arazo larriena: Kantonalismoa --> Pi i ;Margall uko egin --> Salmeron presidente

2-Lehen erepublika

Kantonalismoa: - Gizarte mugimendu --> bi arrazoiengatik - Errepublikaren joera eskuindarraren kontran - Errepublika federala ezartzeko- Hainbat oinarri --> zuzenezko demokrazia, lurren banaketa, antiklerikalsimo... - Kantoiak onartzearen aldekoak --> Pi i Margall - Errepresioaren aldekoak --> Salmeron - Salmeron gobernuarekin bukatu Errepublika zentralista: - Salmeron boterea utzi hilketa zigorrak ez zituelako sinatu nahi - Castelarrek bere lekua hartu --> Errepublika zentralisten aldekoa eta kontserbadorea - Pavia generala --> estatu kolpe - Errepublika amaitu Serranoren gobernualdia: - Serrano --> errepublika unitarioa edo diktadura - Agintaldia estatu kolpen bidez hasi eta amaitu (Isabel II.aren semea tronuan jartzeko) - Urte amaieran, Alfontso XII. errege