PRESENTACIÓN BÁSICA

BIZITZAREN JATORRIA ETA BILAKAERA

1. BIODIBERTSITATEAREN JATORRIA

2. BIODIBERTSITATEAREN JATORRIARI BURUZKO LEHEN TEORIAK

EBOLUZIOAREN PROBAK

3. GAUR EGUNGO EBOLUZIO-TEORIAK

Froga paleontologikoak

GIZA EBOLUZIOA

Froga biogeografikoak

GURE ARBASOAK

Froga biokimikoak

Anatomia konparatuko frogak

BIZITZAREN JATORRIARI BURUZKO LEHEN HIPOTESIAK

Froga enbriologikoak

OPARIN ETA HALDANE-REN HIPOTE.

ZELULEN BILAKAERA

TEORIA ENDOSINBIONTIKOA

¡Vamos!

Inguruko izaki bizidunak antzekoak dira. Fosil komunak daude hego amerikan eta african. Badira jatorri bera duten aorganismo batzuk hego hemisferioko kontinentetann.

1.1 Biodibertsitatea eta egokitzapena.

Izaki bizidunak bizi diren ingurunean baldintzetara egokitzeari egokitzapena deritzo. Egitura egokitzapenak izaki bizidunen gorputzeko zenbait organori eragiten dietenak dira, jarduera jakin bat egitea ahalbidetzen dietenak. Adibidez, hegaztiek mokoarekin hartzen duten elikagaia, eta haien forma egokia da elikatzeko moduari dagokionez. Egokitzapen fisiologikoak organismoaren funtzionamenduari eragiten diotenak dira. Adibidez, dromedarioen metabolimoak ura sortzen du konkorrean metatutako koipetik abiatuta.

1.2 Biodibertsitatea eta eboluzioa.

Eboluzio biologiko deritzo millioika urtetan izaki bizidunetan gertatu diren aldaketa motel eta gradualei. Lurraren biodibertsitate handia eboluzioaren bidez sortu da, arbaso komun unibertsal batetik abiatuta. Espezieak bata bestetik sortzen dira, eta, beraz, gaur egun planetan bizi direnak eta iraganeko garaietan bizi izan zirenak ez dira berdinak.

Egungoak baino molekula organiko sinpleagoak. Duela 3.800 millioi urte inguru eboluzionatu eta organismo prokariotoak sortu ziren. Gero 2.000 millioi urte inguruko prozesu baten ondoren, zelula eukariotoak sortu ziren.

AUSTRALOPITHECUS: Sabananbizi ziren duela 4 millioi urte baino gehiago. Tente ibiltzen ziren eta baraila handiak zituzten. HOMO HABILIS: Duela 2,3 eta 1,6 millioi urte bitartean bizi izan ziren afrikan. Tresnak egiteko gai izan ziren. HOMO ERECTUS: Duela 1,6 millioi urte eta 100.000 urte artean bizi izan ziren. Sua erabiltzen zuten eta tresna landuagoak zituzten. HOMO ANTECESSOR: Neandertalen eta egungo gizkien aitzindariak izan ziren. HOMO NEANDERTHALENSIS: Hondakin zaharrenek 160.000 urte inguru diteuzte. Duela 128.000 urte desagertu ziren. Gorputz sendoa eta garezur-ahalmen handia zuten. HOMO SAPIENS: Hondakin zaharrenek 200.000 urte inguru dituzte. Haren garezurrak eta eskeletoak ezaugarri moderno guztiak dituzte.

Ahaide diren ezpezieetako organo homologoak, funtzioaren arabera forma desberdina dutenak. Organo analogoak, antzeko formak hartzen dituztenak funtzio bera betetzeko.

Alexander-Oparinek eta John Haldanek proposatu zuten bizitza molekula ez organokoetatik sortu zela. Haien hipotesiaren arabera, biomolekulak hasierako atmosferako gasen arteko erreakzio kimikoen bidez eratu ziren. Erreakzio horietarako energia eguzki-erradiazioetatik eta ekaitzen deskarga elektrikoetatik etorriko litzakete.

Berezko sorkuntzaren teoriak esaten zuen bizitza berez sortzen zela materia bizigabearen hondakinetatik XVII. mendean, Francesco Redik frogatu zuen haragi ustelean harrak sortzen zirela euliek han arrautzak jarri zituztelako. XIX. mendean, Pasteur-ek frogatu zuen mikroorganismoak ez zirela berez sortzen, airean zeudela.

Antzeko molekulak izaki bizidunetan. Ibilbide metaboliko komunak organismoetan. zeluletako antzeko egitura zelularrak. DNAren sekuentziazioak espezieen arteko ahaidetasuna ezagutzeko aukera ematen du.

Ahaide diren animalien enbrioiak antzekoak dira lehen estadioetan. Enbrioietako zenbait organo desagertu egiten dira helduetan, ahaide batzuetan iraun egiten dute.

Biodibertsiatea edo anistazun biologikoa lurrean bizi diren edo bertan bizi izan diren ezpezieen anistasuna da.

2.1 Teoria fixistak.

Teoria fixisten arabera, espezieak aldaezinak ziren eta netura leku jakin bat hartzeko sortuta zeuden. Erlijioak eraginda, askok uste zuten espezie guztiak garaiaren hasieran jainskozko sorkuntzagatik agertu zirela ( kreazionistak izenekoak ziren). Konturatu zirenean espezie batzuk desagertu zirela eta beste batzuk geroago agertu zirela, beste pentsamendu modu bat sortu behar izan zuten. George cuvier-ek. Gertaera hori honela azaltzen zuen: hondamendi batzuen ondorioz, espezie batzuk desagertu eta jainkozko sorkuntzaren bidez agertzen ziren beste batzuengatik ordesten ziren ( katastrofismoa).

2.2 Lamarck-en eboluzioaren teoria

Lamarck-en teoriaren arabera, espezieak denboran zehar eraldatzen dira hartutako karaktereen herentzia deitu zion mekanimo baten bidez. mekanismo horrek premisa hauek zituen oinarri. Organismoek hobetzeko joera naturala dute. Ingurumenean aldaketak gertatzen direnean, organimoek beren organoak erabili behar izaten dituzte neurri handiagoan edo txikiagoan, eta horrek aldaketa eragiten du, garapena edo atrofia dela eta. Inguruneka eragindako hartutako aldaketak( organoen garapenak edo galerak) ondorengoei transmititzen zaizkie.

Lynn margulis-ek postulatutako teoria horren arabera zelula eukariotoaren organulu batzuek organismo prokariotoetan dute jatorria eta organismo horiek beste organismo batzuek, xurgatu, eta haien artean sinbiosi-erlazioa egongo litzakete. Uste da mitokondrioak bakterio heterotrofoetatik datozela, eta kloropastoak zianobakterioetatik.

3.1 Neodarwinismoa

Hautespen naturalaren teoriaren berrikuspena da. Eboluzio-unitatea ez da indibiduoa, populazioa baizik. Aldakortasun genetiko hori ugalketa sexualen gertztzen diren mutazioetatik eta birkonbinazio prozesuetatik dator. Hautespen naturalak aldakortasun genetikoan eragiten du. Hala, hobeto egokitutako indibiduoek aukera handiagoa izango dute bizirik irauteko eta ondorengoei beren ezaugarri genetikoak transmititzeko. Hautespen naturalaren ondorioz, pixkanako aldaketak agertuko dira populazioan, eta, azkenean, ezpezie berri bat agertuko da. NEUTRALISMOA Mutazio gehienak neutroak direla ezartzen du, hau da, ez dira ez onuragarriak ez kaltegarriak, eta, beraz, zoriaren mende dago haien iraupena edo populazio baten gentikatik ezabatzea.

3.3 Ezpeziazioa

populazioak isolamendu geografikoa jasaten du, hesi natural bat dela eta, hala nola, itsasoa, mendia edo basamortu eremu bat, eta horrek bere espezieko beste populazio batzuetako indibiduoekin ugaltzea eragozten du. Biztanlerian aldaketa genetiko gradualak agertzen dira, eta horien gainean eragingo dute jasaten dituen ingurumen-naldintza zehatzeko. Espezie berria agertzen da aldaketa horien metaketakjatorrizko espezieko organismoekin ugaltzeko gaitasuna galtzea dakarrenean. EZPEZIE JAKIN BATEKO POPULAZIO BATETIK ABIATUTA ESPEZIE BERRIAK SORTZEKO EBOLUZIO-PROZESUA DA ESPEZIAZIOA.

Iraungitako ezpezie desberdinen fosilak. Gaur egungoen aurreko ezpezie fosilak. Aldaketa progresiboak erakusten dituzten fosilak ( serie filogenetikoak). Bi talde edo ezpezieren ezaugarriak dituzten fosilak.

Hominizazio-prozesua

Bidepismo edo zutikako: eskuak libre uztea eta ikusmen altuagoa izateko abantailak ekarri zituen, harrapakinak eta harrapariak detektatzen laguntzen zuena. Garezurraren ahalmena handitzea: pentsamendu adimenduna ahalbidetzen du. Hizkuntza bereganatzea. Neotenia: egoera heldugabean jaiotzen gara, eta haurren mendekotasunaldi luzea dugu.

2.3 Darwin-en teoria hautespen naturalaren teoria.

Karaktereen aldakortasuna; horren ondorioz, indibiduo batzuek abantailak dituzte beste batzuen aldean. Edozein populazioan, indibiduoek aldakuntzak izaten dituzte zoriz. Batzuek bizirauteko aukera eta indibiduoen ugalketa-arrakasta handitzen dituzte, eta beste batzuek, berriz, murriztu.

Populazio baten organismoaren arteko existentziaren aldeko borroka. Existentxiaren aldeko borroka sortzen da, baliabideak mugatuak direlako. Egokienak hautatzea. Aldakuntza onuragarriak dituzten indibiduoek biziraun egiten dute eta arrakasta handiagoz ugaltzen dira; beraz, hurrengo belaunaldiak beren ezaugarriak ditu. Gaitasun gutxien dutenak, ezaugarri desabantailatsuren bat dutenak, ez dita heltzen heldutasunera edo ondorengo gutxiago uzten dituzte, eta, beraz, haien ezaugarriak desagertu egiten dira populaziotik. Espezieen jatorria, organismoak ingurunera egokitzearen ondorioz. Denborarekin, aldaketen metaketak arraza eta barietate berriak sortzen ditu, eta, azkenik, ezpezie berriak.

XIX. mendeko naturalistak bi korronteetan banatuta zeuden: Linneo eta Cuvier bezala organismo guztiak hasieratik zeudela uste zutenak ( teoria fixistak) eta, Lamarck eta darwin bezala, organismo horiek eboluzionatu egiten zutela uste zutenak; hau da, denborarekin aldatzen zirenak( teoria eboluzionistak).