2. UNITATEA. BATX 2. Geo

KLIMAK, LANDAREDIA ETA URAK ESPAINIAN ETA EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOAN

2. UNITATEA

HASI

Klimen fitxa teknikoa (aurrezagutzak)

Klima mediterraneoa

Klima ozeanikoa

- Prezipitazioak * Erregularra/irregularra * Mm kopurua * Nolakoa da euria? (nola jausi)- Tenperaturak* Altuak, moderatuak, txikiak?

- Prezipitazioak * Erregularra/irregularra * Mm kopurua * Nolakoa da euria? (nola jausi)- Tenperaturak* Altuak, moderatuak, txikiak?

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

1. Klima ozeanikoa

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

1. Klima ozeanikoa

• Prezipitazioak ugariak, erregularrak eta leunak dira
• Urteko prezipitazioak: 800mm-tik gorakoak, urtean 150 egun baino gehiagotan euria egiten duelarik
• Urteko prezipitazioek banaketa erregularra
• Udazken eta neguan euri gehieneko sasoiak
• Prezipitazio urrieneko sasoia udan
• Orokorrean prezipitazioak leunak izan eta ura ondo iragazi lurrean (nekazaritzarako ezinbestekoa)

Gehienez bi hilabete lehor izan

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

1. Klima ozeanikoa

• Tenperaturei dagokienean bi motatakoak erregistra daitezke:
• Kostaldean tenperatura-bitartea (bataz-bestekoa) txikia
• Itsasoaren eragina handia da eta ondorioz, tenperatura--bitartea txikia da (9ºC-12ºC bitartekoa).
• Udak freskoak (22ºC-tik gorakoak EZ)
• Neguak moderatuak (6-10ºC bitarteko tenperaturak)
• Barnealdean itsasoaren eragina apalagoa denez, tenperatura bitartea moderatua da (12ºC-15ºC)
• Ondorioz, neguak hotzak izan daitezke (6ºC-tik behera)

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

2. Klima mediterraneoa

• Prezipitazioak moderatuak edo urriak dira, baina irregularrak eta ekaiztsuak.
• Urteko prezipitazioak: 800mm-tik beherakoak.
• 800mm-tik 500mm-rainoko bitartekoak dira moderatuak
• 500mm-tik beherakoak badira urriak
• Urteko prezipitazioek banaketa irregularra
• Udak lehorrak izan
• Udazkena eta udaberria euri ugarieneko sasoiak (salbuespena Atlantikotik gertuen dauden zonaldeak, horietan neguan egiten baitu)

• Tenperaturak aldatu latitude eta itsasoarekiko distantziaren arabera...

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

2. Klima mediterraneoa

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

2. Klima mediterraneoa

2.1. Itsasaldeko klima mediterraneoa

• Prezipitazioak moderatuak edo urriak dira (800mm-300mm bitartean)
• Atlantikoko hegoaldeko kostaldean prezipitazioak ugariagoak, Atlantikoko depresioa dela eta.
• Mediterraneoko kostaldean prezipitazioak urriagoak dira:
• Atlantikoko depresioek Penintsula eta Mediterraneoko mendiak zeharkatzerakoan hezetasuna galdu, baina... maximo nagusiak udazkenean

Klima mediterraneo subozeanikoa

Horiz dagoena

Ceuta eta Melilla barne

+ info

* Jet stream-ak latitudez jaisterakoan... tanta hotza eragin

Europako ekialdetik iristen diren aire-masek prezipitazioak eragin

Mediterraneoko ur beroa eta arinago hozten den lurretako hotza kontrastatzerakoan

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

2. Klima mediterraneoa

2.1. Itsasaldeko klima mediterraneoa

• Tenperatura bitarte moderatua (12ºC - 15ºC/16ºC)
• Uda beroak ( 22º C edo gorako tenperaturak)
• Neguak leunak (hilabete hotzenean ez da 10ºC jaisten)

Horiz dagoena

Ceuta eta Melilla barne

+ info

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

2. Klima mediterraneoa

2.1. Klima mediterraneo kontinentalizatua

• Prezipitazioak moderatuak edo urriak dira (800mm-300mm bitartean)
• Mendebaldeko barnealdean prezipitazioak ugariagoak dira, Atlantikoko depresioen eraginetatik hurbil
• Gaztela eta Ebro ibaiko sakonuneetan prezipitazio gutxiago, mendien artean baitaude.
• Iparraldeko goi-lautadan, uda freskok
• Tenperatura: Itsasoaaren eragina eza, klima.bitartekari handia (16ºC)
• Hegoaldeko goi-lautadan eta Ebro haraneko ertzetan, uda beroak (22ºC)
• Extremadiran eta Andaluziako barnealdean uda beroak eta neguak (6ºC-10ºC)

+ info

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

2. Klima mediterraneoa

2.1. Klima mediterraneo lehor, subdesertiko edo estepakoa

• Prezipitazioak oso urriak dira (30mm-150mm bitartean)
• Hegoalde-Ekialdean Mendikate Betikoek Atlantikoko depresioetatik babestu; gehienetan Afrikatik iristen diren aire-masak
• Gatako lurmuturrean basamortuko klima
• Ebro ibaiko haranaren erdialdean, mendien artean babestuta dago (aire-masak indar barik iritsi)
• Tenperaturak aldatzen dira latitude eta itsasoarekiko distantzia dela eta:
• Hegoalde Ekialdeko kostaldea
• Tenperatura 17-18ºC / Negu leunak (10ºC-tik ez jaitsi)
• Hegoalde Ekialdeko barnealdea (Gaztela Mantxaren ekialdea-Albacete) eta Ebro ibaiko haranaren erdialdea / 17ºC

+ info

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

3. Mendialdeko klima

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

3. Mendialdeko klima

• Mendialdeko klimak 1000m-ko altitudea daukaten mendietan eragin
• Altueran gora egin ahala, prezipitazioak handitu eta tenperaturak jaitsi
• Prezipitazioak oso altuak (1000mm-tik gorakoak)
• Tenperaturak oso baxuak (10ºC-tik beherakoa)
• Hotza dela eta, prezipitazioak elur moduan jausi daitezke

Baina latitude eta eremu klimatikoaren araberakoa:a) Klima ozeanikoa (Pir., Kanturiar Mendikate., Gal-Leon mendigunea)* Prezipitazio oso ugariak (hilabete lehorrik gabe)* Tenperaturak: uda freskoa, inoiz ez dira 22º-etara iristen)b) Klima mediterraneoa (gainontzeko eremuak):* Udan hilabtete lehor bakarra edo bi- Negu epela (6ºC-tik behera- Uda berriz beroa

+ info

klimaren faktoreak

Faktore geografikoak

Latitudea

Ipar hemisferioko zonalde epelenean:* Udaberria-uda-udazkena-negua- Kanarietan klima kontraste txikiagoak

Edozein punturen eta ekuatorearen arteko distantzia angeluarra (º)

Itsasoaren eragina

Itsasoak termoerreguladore bezala jardun; horretan hezetasunak eragin handia

Erliebea

-Altitudean 100m gora egin, 0,5-0,6Cº jaitsi - Erliebearen kokapena:*Itsasoaren eragina zaildu edo erraztu * Aire-masen eragina zaildu edo: M-E norabidean

klimaren faktoreak

Faktore termodinamikoak

Altuerako zirkuazioa: jet stream

Espainia hemisferio epelean dago eta gune honetako zirkulazio atmosferikoa jet stream-ak gidatu* Gainazaleko eguraldiaren eragilea

Gainazaleko zirkulazioa: ekintza-zentroak, aire-masak eta fronteak

a) Aire-masak: Tenperatura, hezetasun eta presio ezaugarri jakin batzuk dituzten aire-zatiak

klimaren faktoreak

Faktore termodinamikoak

b) Ekintza-zentroak: aireak gainazaleko puntu jakin batetan eragiten duen presioa/pisu atmosferikoa da.* Bi motatakoak: - Antizikloiak: behe-presioko eremuetan sortzen diren aire-masa beroak. haizea erlojuaren orratzen aurkako norabidean biratu. * Presioaren ondorioz gora egin. Beren lekua ordezkatua izan ...- Depresioak: goi-presioko eremuak, erlojuaren noranzkoan haizea biratu. Aire masa hoztearen ondorioz sortuak

Eguraldia egonkortu

Eguraldia ezegonkortu

c) Fronteak: Bi aire-masa bereizten dituen gainazala. Espainian bi fronte bereiz daitezke: tropikala eta polarra.

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

4. Kanarietako klima subtropikala

+ info

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

4. Kanarietako klima subtropikala

• Iberiar Penintsulako klimarekin alderatuta, Kanariar Uharteek klima propioa dute
• Kokapena: Kantzer tropiko eta Afrikako kostalde tartean; hortaz, orokorrean:
• Tenperatura leunak izan urte osoan zehar haize-alisioengatik
• Kanarietako korronte hotzak, uharteen eta Afrikaren artean sortzen direnak eta airea udan luzatu edo egonokortu
• Erliebeak tenperatura jaitsi eta hauen posizioak Ipar-Ekialdetik datozen haize alisioak hodei ugari sortu (IPARRALDEAN)

a) Mendebaldeko uharteetan (behean) prezipitazio oso urriak Azoreetako antizikloiarengatik.* Tenperaturak beroak eta ez dago 17º C beheragoko hilabeterik. b) Erdialdeko uharteetan prezipitazioak ugaritu, bereziki alisioaren haize isurialdeetan* Prezipitazioak urritu Tenerife eta La Palmako zonalde garaietan- Tenperaturak jaitsi- Bataz besteko tenperatura 10ºC-tik jaitsi

+ info

5. EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO KLIMA MOTAK

Klima ozeanikoa

Trantsizioko klima

Eragin kontinentalduneko klima mediterraneoa

Mendiko klima

5. EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO KLIMA MOTAK

Klima ozeanikoa

Trantsizioko klima

Eragin kontinentalduneko klima mediterraneoa

Mendiko klima

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

5. EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO KLIMA MOTAK

• Euskadin lau klima mota daude:
• Klima ozeanikoa: isurialdearen banalerroaren iparraldeko guneak (haranak) hartzen ditu.
• Prezipitazioak oso ugariak (800m-tik gorakoak eta erregularrak dira).
• Ez dute urtaro lehorrik eta maximoak udazken-neguan (orografia, ekaitzak eta itsasoko haizeen eraginez).
• Tenperaturak moderatuak dira (12,5º C-15º C)
• Neguak moderatuak (ez dira 6º C-tik beherakoak izaten)
• Udak freskoak (tenperaturak ez dira 22º C iristen)

Hedadura termikoa (9-12º C) (tenperaturen aldea)

Hurbiltasuna dela eta

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

5. EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO KLIMA MOTAK

• Euskadin lau klima mota daude:
• 2. Trantsizioko klima (Ozeaniko. eta mediterraneoaren artekoa; ez da Ebroko sakonunerarte)
• Prezipitazioak jaitsi iparraldearekin alderatuta (900-600mm)
• Maximoak udazken-neguan eta udan minimak
• Tenperaturak freskoak dira (10-12,5º C)
• Neguak hotzak izaten baitira (izozteak); bereziki Arabako Lautadan

Hedadura termikoa moderatua

Mendiguneek klima ozeanikoaren eragina leundu neurri batean eta klima mediterraneoarimodu mugatuan sarrera eman

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

5. EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO KLIMA MOTAK

• Euskadin lau klima mota daude:
• 3. Kontinenteko klima mediterraneoa (Ebroren sakonuneko Arabar Errioxan hedatu)
• Prezipitazioak urriak (300-600mm) eta irregularrak
• Maximoak martxo eta irailean; lehortea udan
• Tenperaturak nahiko aldakorrak (hedadura termikoa altua)

- Udan beroa (22º C edo pixkat beherakoa)- Neguak hotzak (izozteak)

• 4. Mendiko klima (klima desberdinak bereizten dituzten banalerroetan dago)
• Prezipitazio oso ugariak (1500-1800mm-tik gora)
• Neguan elur moduan jausi
• Tenperaturak bataz besteko baxuarekin (10º Ct-tik behera)
• Negu hotzak eta uda freskoak

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

6. ESPAINIAKO LANDARE-PAISAIAK

1. Klima ozeanikoko landare-paisaia

• Landare-formazio nagusiak hurrengoak dira: baso hosto-erorkorra, otalurrak eta belardiak

A) Baso hosto-erorkorra: nahiko trinkoa da (frondoso)* Zuhaitz garai, enbor zuzen eta hosto handi eta erorkorrak dituena * Espezie nagusiak haritza eta pagoa- Pagoa (haya): hezetasun handia behar duen zuhaitza da (hotza behar du). Kantauriar mendikate eta Nafarroako Pirinioetan aurkitu* Mendiko zuhaitza da eta nahiago ditu kareharrizko guneak* Honen zura produktuak egiteko (gogorra eta kalitatezkoa da)- Haritza (roble): pagoak baino hezetasun gutxiago behar eta ez ditu muturreko tenperaturak jasaten, hortaz altitude baxuagoetan hazi.Galizia eta Kantauriar mendikateen artean* Lur silizeoak nahiago ditu* Honen zura produktuak egiteko (gogorra eta kalitatezkoa da)- Baso martzeszentea: Hostoak udan eta neguan mantentzen ditu (lehor mantentzen ditu berriak jaio arte). Trantsizioko klima dagoen zonaldeetan dago

Pagoa

Haritza

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

6. ESPAINIAKO LANDARE-PAISAIAK

1. Klima ozeanikoko landare-paisaia

• Landare-formazio nagusiak hurrengoak dira: baso hosto-erorkorra, otalurrak eta belardiak

A) Baso hosto-erorkorra: nahiko trinkoa da (frondoso)* Giza-jarduerak*Baso-ustiapenak basoen hedadura murriztu du* Espezie sekundarioak sartu dira; gaztainondoak haritzari lekua kendu* Azkar hazi eta hauen ustiaketak errenta/etekin ekonomikoak eman: pinua eukaliptoaB) Otalurra eta belardiak: nahiko trinkoa eta garaiera baxukoa* Belardiak: landaredi belarka (belarra) osatuta eya paisai ozeanikoko eremu gehienak okupatzen dituzte. Animaliei jana emateko erabili

Baso hosto-erorkorra

Gaztainondoa

Belardiak

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

6. ESPAINIAKO LANDARE-PAISAIAK

2. Klima mediterraneoko landare-paisaia

• Baso hosto-iraunkorrak eta sastrakadiak dira nagusi

B) Sastrakadia. Hiru mota bereizi:- Makia (encina): oso trinkoa da eta ia zeharkaezina (ez da oso altua)- Garriga: ezkaia, erromeroa eta izpilikua- Estepa: lur antzua agerian utzi* Giza-jarduerak: zenbait erabilera eman sastrakadi mediterraneoari- Lurrungintza, medikuntzan, industria farmazeutikoan, sukaldaritzan edo produktuak egiteko (erratzak, sokak, etab).

Makia

Estepa

Garriga

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

6. ESPAINIAKO LANDARE-PAISAIAK

2. Klima mediterraneoko landare-paisaia

• Baso hosto-iraunkorrak eta sastrakadiak dira nagusi

A) Baso hosto-iraunkorra: ez da oso trinkoa da (frondoso)* Garai ertaineko zuhaitzak, enbor okertsuak eta hosto iraunkorrak* Zuhaitzak elkarrengandik bereizita, beraz argia erraz sartzen da- Artea (encina): mota guztietako lurzoruetara egokitu* Honen zura bereziki ikatza egiteko erabili* Honen fruitua (ezkurra) animaliak elikatzeko- Artelatzak (alcornoque): zura kupelak eta itsasontziak egiteko baliatu eta azala artelazkietarako*Giza-jarduerak: - Basoen hedadura murriztu da- Basoak nekazaritza eta abeltzaintzarako eraldatu- Pinuak landatu, edozein baldintza klimatikoetara egokitzen baita (gainera azkar hazi)

Artea

Artelatza

Artelatza

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

6. ESPAINIAKO LANDARE-PAISAIAK

3. Mendiko landare-paisaia

• Mendian landaredia estaitan (eskilaretan edo mailakatuta) banatzen da latitude, altitude eta orientazioaren arabera:
• 1. Basoa nagusi da bataz besteko 10º C- iristen den zonaldera arte
• 2. Sastrakadia hotzak zuhaitzak
• 3. Belardiak eta sasi- nahiz belar-larreak hilabete askotan elurrez estalitako guneetan
• 4. Azkenik, zonalde arrokatsuetan (harrien pitzaduren artean) landare errupikolak (likenak eta goroldioak)

Gorbeia

Mulhacén

Aneto

Moncayo

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

6. ESPAINIAKO LANDARE-PAISAIAK

3. Mendiko landare-paisaia

• Mendian landaredia estaitan (eskilaretan edo mailakatuta) banatzen da latitude, altitude eta orientazioaren arabera:

A) Mendi alpetar-piriniarretan hurrengo sailkapena bereiz daiteke:- Estai muinotarra (1200 metrora arte): arte, haritz, erkametza, pagoa. - Estai subalpetarra (1200-2400 metrora arte): koniferoen multzoa (pinu-gorria, izeia) - Estai alpetarra (2400-3000 metrora arte): belardi eta larreak; hauetan zonalde harritsuak agertu (pitzaduren artean landare errupikolak - Estai elurtarrak (3000m baino gehiago): gune lau edo maldatsuak izan daitezke. * Lauetan urte osoa zehar dago eguna * Maldetan elurra desagertu (maldan behera)

ESPAINIAKO KLIMA-MOTAK

6. ESPAINIAKO LANDARE-PAISAIAK

3. Mendiko landare-paisaia

• Mendian landaredia estaitan (eskilaretan edo mailakatuta) banatzen da latitude, altitude eta orientazioaren arabera:

B) Mendi Atlantikoa: Kantauriar mendikateen iparraldea (goikaldea) baino ez da sartzen- Basoko estai-muinotarra baso hosto erorkorrez osatua dago- Gailurrak belardiz osatuakC) Mendi mediterraneoa:- Basoko estai-muinotarra baso hosto-iraunkorrez osatua- Basoz gaindiko estaia makiz eta garrigaz osatua- Belardiak gailurrik garai eta gerizpetsuenetan * Giza jarduera:- Nekazaritza eta abeltzaintza dela eta, basoak atzera egin; bereziki gailurrak zuhaitzarik gabe arrazoi horrengatik

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!

¿Tienes una idea?

Usa este espacio para añadir una interactividad genial. Incluye texto, imágenes, vídeos, tablas, PDFs… ¡incluso preguntas interactivas! Tip premium: Obten información de cómo interacciona tu audiencia:

• Visita las preferencias de Analytics;
• Activa el seguimiento de usuarios;
• ¡Que fluya la comunicación!