PANITIKANG PILIPINO

Panitikang Filipino

start

Mga nilalaman

1. Etimolohiya

3. Mga Panitikan sa Luzon

2. Mga Anyo ng Panitikan sa Iba't Ibang Rehiyon sa Luzon

Etimolohiya

Ang salitang "LUZON" ay inakalang nagmula sa salitang "Lusong" mula sa salitang tagalog na tumutukoy sa isang partikular na uri ng malaking MORTAR na gawa sa kahoy na ginagamit sa pag-"dehusking" ng bigas.

Eulito Bautista at Evelyn Javier

Isang 2008 research paper nina Dr. Eulito Bautista at Evelyn Javier, ang nagbibigay ng larawan sa isang lusong na nagpapaliwanag; Traditional Milling was accomplished in the 1900s by pounding the palay with a wooden pestle in a stone or wooden mortar called "lusong".

LUSONG

Sa mga lumang mapa ng Latin, Italyano, at Portuges , ang isla ay madalas na tinatawag na "Luçonia" o "Luconia".

Mga Anyo ng panitikan sa Iba't Ibang rehiyon sa luzon

Rehiyon I - Ilocos Region(Ilocos Sur, La Union at Pangasinan) AP: Bukanegan ( timpalak o Laro sa Pagtula)

Rehiyon II - Cagayan Valley[Batanes, Cagayan, Isabela - AP: Baliwayway (Hele)] [Nueva Viscaya, Quirino - AP: Dimulat (Kwentong Bayan) at Kabungi (Bugtong)]

Rehiyon III - Central Luzon (Bataan, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga at Tarlac) AP: Kwentong Bayan, Dula, Tula at Harana

Rehiyon IV-A (CALABARZON)(Cavite, Laguna, Batangas, Rizal at Quezon) AP: Dula, Nobela, Sanaysay, Tula, Awiting Bayan, Kwentong Bayan, Hele

Rehiyon IV - B (MIMAROPA)(Mindoro, Marinduque, Romblon at Palawan) AP: Dula, Nobela, Sanaysay, Tula, Awiting Bayan, Kwentong Bayan, Hele

Rehiyon V (Bicol Region)( Albay, Camarines Norte at Sur, Catanduanes) AP: Ibalon (epiko)

CAR (Cordillera Region)(Abra, Apayao, Benguet, Ifugao, Kalinga at Mt. Province) AP: Kabaataken (Kwentong Bayan) at Lajo (Awiting Bayan)

Mga Panitikan ng Luzon

BIAG NI LAM-ANG (EPIKO NG MGA ILOCOS AT LA UNION)

Hudhud(Epiko ng Ifugao)

Ang "Hudhud" ay isang mahabang salaysay na patula na karaniwang inaawit sa panahon ng tag-ani, o inaayos ang mga payyo o dinadamuhan ang mga palayan. Inaawith din ito kapag may lamay sa patay at ang yumao ay isang taong tinitingala dahil sa kanyang yaman o presyihiyo. Kinakanta ang hudhud sa mga naturang okasyon bilang paglilibag o pampalipas oras lamang.

Sinasabing pinaka-popular na epikong bayan ang Biag ni Lam-ang na nagmula sa Hilagang Luzon, na kung saan nasa Lalawigan ng Ilocos at La Union.

Manang Biday(Awiting Bayan ng Ilocos)

MARIANG SINUKUAN(ALAMAT NG PAMPANGA)

Popular na pangharanang awitin ng mga katutubo, Ang Manang Biday ay naglalahad ng marubrob na pagsinta ng isang binata sa isang dilag na tinatawag na Manang Biday (Aling Biday). Ang dalaga ay mas matanda sa binata (ang tawag na "manang" ay "ate" sa mga Ilokano), hindi itodahilan, wika niya sa kanta, para hindi niyaipahayag ang kanyang pag-ibig.

Si Mariang Sinukuan ay isang napakaganda at mabait na diwata na pinaniniwalaang naninirahan sa Bundok ng Arayat. "Suko" ang pinaikling tawag sa kanya ng mga tao, bukod sa ito rin ang nagiging tawag sa bundok. Alinsunod sa alamat ng mga bayan sa paligid ng bundok, Si Mariang Sinukuan ang nangangalaga sa mga halaman, hayop at kapaligiran.

Kudaman(Epiko ng Palawan)

MANIMIMBIN(EPIKO NG PALAWAN)

Isa ang Kudaman sa umaabot na animnapung (60) tultul o epikong bayan ng pangkating Palawan na nakolekta ni Nicole Revel-MacDonald pagkatapos ng dalawampung (20) taon ng pananaliksik mula sa 1970. Ang saliksik ni Revel-MacDonald ay patunay na napakayamang panitikang bayan ng pilipinas. Ang bayaning si Kudaman ay datu ng Kapatagan, may putong na kalapati at may tahanangnaliligid sa liwanag.

Isa sa mga epikong bayan ng Palawan hinggil sa binatang si Manimimbin na naglakbaysa paghahanap ng asawa. Nakatagpo siya ng isang babae na iniibig niya ngunit tumutol sa kanyang panunuyo. May kapatid ang baba, si Lambit na naging kaibigan ng Manimimbin. Sa pagpapatuloy ng kwento, nag-away sina Manimimbin at Lambit.

Ibalon(Epiko ng Bicol)

Ang Ibalon ay nakahimasan na sa mga salaysay ng pakikipagsapalaran ng mga bayaning sina Baltog, Handiong. Pinaniniwalaan isang sanauna't mitolohikong salaysay ito ng mga bicolano. Gayunman, pinagdududangepikong bayan ito dahil sa kasalukuyang napakaikling anyon na ito(240 taludtod) at nakasulat sa wikang espanyol.

"Ang panitikan ay bungang-isip na isinatitik." (G. Abadilla) Maraming Salamat po!