Geografia - lasy

LASY

wow

Basic Presentation

GOSPODARKA LEŚNA

I’m an awesome subtitle, ideal for giving more context about the topic at hand

go!

ROZMIESZCZENIE LASÓW NA ZIEMI

Na całej kuli ziemskiej lasy zajmują około 30% powierzchni lądów. Zróżnicowane warunki klimatyczno-glebowe i działalonść człowieka spowodowały, że ich rozmieszczenie nie jest równomierne. W zależności od szerokości geograficznej i stref klimatycznych można wyróżnić typy formacji leśnych:

• Wilgotne lasy strefy równikowej - ich rozwojowi sprzyjają wysokie temperatury oraz opady. Przykłady największych kompleksów wilgotnych lasów równikowych to Puszcza Amazońska, Kotlina Kongo, wyspy Archipelagu Malajskiego.
• Lasy strefy podzwrotnikowej i lasy monsunowe - ze względu na występowanie pory deszczowej oraz pory suchej, drzewa w tych lasach nie osiągają tak dużych wysokości jak w lasach równikowych. Występują głównie w południowo-wschodniej Azji i północno-wschodniej Australii.
• Lasy liściaste i mieszane strefy umiarkowanej ciepłej - Ważną cechą tej formacji roślinnej jest zróżnicowanie gatunkowe uzależnione od odległości od mórz. Występują m.in. w Japonii, Nowej Zelandii i na dalekim wschodzie.
• Lasy iglaste strefy umiarkowanej chłodnej (tajga) - Spotkać je można tylko na półkuli północnej w umiarkowanych szerokościach geograficznych. Występują więc m.in. w Kanadzie, Syberii, na północy Europy i Alasce.

FUNKCJE LASÓW

PRZYRODNICZE

SPOŁECZNE

GOSPODARCZE

• miejsca zatrudnienia wielu osób
• miejsca badań naukowych (parki narodowe i krajobrazowe)
• miejsca edukacji ekologicznej
• miejsca wypoczynku i rekreacji
• korzystnie wpływają na zdrowie ludzkie

• dostarczają materiałów budowlanych, wykończeniowych, dekoracyjnych
• źródło surowca dla przemysłu celulozowo-papierniczego
• źródło materiału opałowego
• miejsce gospodarki łowieckiej
• dostarczają owoców runa leśnego (ziół, owoców leśnych, grzybów)

• produkcja tlenu w procesie fotosyntezy
• naturalny filtr redukujący zanieczyszczenia
• retencja (okresowe zatrzymywanie wody)
• schronienie dla zwierząt
• wyrównywanie temperatury
• chroni przed erozją
• chronią zabudowania przed silnym wiatrem

GATUNKI DRZEW UŻYTKOWYCH

Las iglasty - obejmuje niemal wyłącznie drzewa szpilkowe; taki obszar nazywany jest również lasem borealnym. Przykłady roślin: świerki, jodły, modrzewie, sosny, brzozy, wrzosy, borówki, jeżyny, paprocie, mchy, porosty. Las liściasty - charakteryzuje się zrzucaniem liści na zimę; w miarę oddalania się od wybrzeży przechodzi w las mieszany. Przykłady roślin: dęby, buki, graby, klony, topole, brzozy, sosny, świerki, jodły, cisy. Wiecznie zielone lasy i zarośla twardolistne - roślinność o niewielkich skórzastych liściach i grubej korze, rosnąca w warunkach suchego lata; pierwotna flora została silnie przekształcona przez człowieka, a w jej miejsce pojawiła się formacja wtórna. Przykłady roślin: wawrzyny, mirty, oleandry, oliwki, dęby korkowe, bukszpany, cytrusy, sekwoje, eukaliptusy, pistacje, mirty, karłowate drzewa.

WSKAŹNIK LESISTOŚCI NA ŚWIECIE

Lesistość - to procentowy udział powierzchni lasów w ogólnej powierzchni danego obszaru. Dla całego świata wielkość tego wskaźnika to 31%. W podziale na kontynenty największą lesistością odznacza się Ameryka Południowa - 49%, natomiast najmniejszą Azja - 19%.

Lesistość według kontynentów

• Ameryka Południowa - 49%
• Amreyka środkowa - 38%
• Ameryka Północna - 33%
• Europa - 33% (bez Rosji)
• Australia i Oceania - 23%
• Afryka - 23%
• Azja - 19%

powierzchnia lasów

Wskaźnik lesistości =

powierzchnia obszaru

ZRÓŻNICOWANIE WSKAŹNIKA LESISTOŚĆI

Zróżnicowanie wskaźnika lesistości na świecie, w tym w Polsce, może wynikać, m.in. z:

• pozyskiwania pól pod uprawę – obszary o najsłabszych glebach, chłodnym klimacie

i urozmaiconej rzeźbie porastają lasy – takie obszary są niekorzystne dla rolnictwa,

• pozyskiwania drewna (gospodarka leśna) do celów przemysłowych.
• katastrof naturalnych (tsunami, huragan, pożary), np. w Polce w 2017 r. w wyniku

nawałnic w Borach Tucholskich zostało powalonych prawie 10 mln m drzew oraz zostało uszkodzonych 120 tys. ha lasów,

• zanieczyszczenie powietrza – poprzez energetykę, gospodarkę oraz transport, które

przyczyniają się do obumierania drzew,

• szkodniki np. kornik, który przyczynia się do niszczenia drzew np. w Białowieży,
• choroby grzybiczne liści, pni, korzeni,
• szkodliwa działalność ssaków np. poprzez obgryzanie drzew,
• klimat np. anomalie pogodowe (ciepłe zimy, upalne lata, wiatr itp.),
• właściwości gleby np. melioracja terenów sąsiadujących z lasem prowadzi do

drastycznego obniżenia poziomu wód gruntowych i w konsekwencji do wyginięcia lasów

LESISTOŚĆ NA ŚWIECIE

Najbardziej zalesionymi obszarami na Ziemi są strefy klimatu równikowego (typ równikowy wybitnie wilgotny), zwrotnikowego (typ wilgotny), podzwrotnikowego (typ morski) oraz umiarkowanego chłodnego (typ przejściowy i kontynentalny). W Europie państwem o najwyższej lesistości jest Finlandia. W strukturze własności lasów w Finlandii dominuje własność prywatna (co piąta rodzina posiada średnio około 20 ha lasów) i właśnie 75% drewna wykorzystywanego w przemyśle pochodzi z lasów prywatnych. Finlandia prowadzi zrównoważoną gospodarkę leśną, opierającą się na odnowie zbiorowisk leśnych oraz ochronie istniejących formacji leśnych.

Najmniejszy wskaźnik lesistości

Największy wskaźnik lesistości

• Brazylia
• Surinam
• Boliwia
• Peru
• Gujana
• Gabon

• Egipt
• Libia
• Algieria
• Tunezja
• Niger
• Czad

• Arabia Saudyjska
• Kazachstan
• Afganistan
• Pakistan
• Grenlandia
• Mauretania

• Kolumbia
• Wenezuela
• Szwecja
• Finlandia
• Japonia
• Papua-Nowa Gwinea

LESISTOŚĆ W POLSCE

Struktura nasadzeń w Polsce w roku 1945 i 2017

13%

1945

87%

31,6%

2017

68,4%

Najmniej zalesione województwo: Łódzkie-21,5% Najbardziej zalesione województwo: Lubuskie-49,3%

GOSPODARKA ZASOBAMI LEŚNYMI

Lasy są źródłem pozyskania źródła drewna - surowca niezbędnego dla gospodarki. W krajach wysoko rozwiniętych drewno wykorzystuje się głównie na wyroby przemysłu drzewno-papierniczego, celulozowego i meblarskiego. Z kolei w państwach rozwijających się drewno jest w 75% przeznaczane na cele opałowe, pozostałe 25% na cele budowlane.

KRAJE WYSOKO ROZWINIĘTE

KRAJE ROZWIJAJĄCE SIĘ

Produkcja drewna

Produkcja drewna

Nazwa kraju

Nazwa kraju

Cel/ilość

Cel/ilość

opałowy/98 mln m3

przemysłowy/365 mln m3

Stany Zjednoczone

Indie

356 mln m3

439 mln m3

przemysłowy/298 mln m3

opałowy/114,5 mln m3

Etiopia

116 mln m3

315 mln m3

Rosja

przemysłowy/180 mln m3

opałowy/86 mln m3

DRK

Chiny

91,5 mln m3

250 mln m3

GOSPODARKA ZASOBAMI LEŚNYMI

Gospodarka zasobami leśnymi jest na świecie zróżnicowana. W krajach rozwiniętych (Stany Zjednoczone, Kanada, Japonia) należy ją uznać za racjonalną, ponieważ państwa te starają się systematycznie zwiększać powierzchnie lasów, wykorzystując do tego naturalne gatunki drzew, zachowująć przy tym bioróżnorodność środowiska. Zalesiane tereny obejmują obszary nieużytwkowe rolniczo, a pozyskiwanie drewna w istniejących lasach obwarowane jest wieloma przepisami. Niestety nadal w wielu krajach (Brazylia, Nigeria, Indonezja) prowadzona jest gospodarka rabunkowa, która polega na niekontrolowanym wycinaniu lasów bez uwzględniania aspektów ekologicznych. Dominuje ona głównie w lasach wilgotnych równikowych (Nizina Amazońska, Ktolina Kongo, Indonezja).

SKUTKI GOSPODARKI RABUNKOWEJ

Wycinka wiąże się z usunięciem wszystkich drzew z danego terenu. W miejscu karczowanym najczęściej powstają pola uprawne, natomiast bardziej cenne drewno drewno przeznaczone jest na eksport. Występowanie cennych gatunków drewna twardego (heban, mahoń, palisander, araukaria) oraz zapotrzebowanie na nie krajów bogatych powoduje, że zjawisko to trudno zahamować. W efekcie rosnącego zapotrzebowania na drewno oraz przejmowania terenów leśnych na działalność gospodarczą człowieka (rolnictwo, transport, górnictwo) dochodzi do nadmiernej wycinki lasów, tzw. deforestacji. Zjawisko to występuje w Azji Południowo-Wschodniej (Archipelag Malajski, Półwysep Indochiński), Ameryce Południowej oraz na obszarach północnej Rosji.

Skutki deforestacji:

• mniejsza produkcja tlenu
• zachwianie gospodarki wodnej
• zniszczenie siedlisk zwierząt oraz cennych gatunków roślin - obumieranie gatunków
• erozja i wyjałowanie gleby
• wzrost zawartości dwutlenku węgla oraz nasilenie efektu cieplarnianego
• Niszczenie środowiska życia dzikich plemion ludzkich
• Częstsze powodzie i susze
• Rozwój procesów pustynienia (szczególnie w Afryce)

Deforestacja jest szczególnie poważnym problemem w Amazonii

PAŃSTWA PROWADZĄCE GOSPODARKĘ RABUNKOWĄ

Ameryka Południowa

Ameryka Środkowa

Azja

Afryka

• Honduras
• Salwador
• Gwatemala
• Haiti
• Dominika
• Belize

• Paragwaj
• Argentyna
• Brazylia
• Boliwia
• Wenezuela
• Ekwador

• Pakistan
• Korea Północna
• Mjanma (Birma)
• Timor Wschodni
• Indonezja
• Kambodża
• Kirgistan

• Togo

• Uganda

• Czad

• Zimbabwe

• Nigeria
• Mali
• Somalia
• Kamerun
• Benin
• Burkina Faso
• Niger
• Namibia
• Botswana
• Mauretania
• Tanzania
• DRK

OBSZARY NAJINTENSYWNIEJSZEJ DEFORESTACJI

Wycinka ostatnie 10 lat

Wycinka ostatnie 30 lat

Nazwa kraju

22,3%

Indonezja

7,6%

16,2%

DRK

8,0

15,7%

Brazylia

2,9%

Głównym powodem gwałtownej deforestacji Indonezji było powiększenie obszarów plantacji palmy oleistej. Dzięki temu Indonezja jest największym producentem oleju palmowego na świecie. Trudne są jednak do oszacowania skutki ekologiczne zakładania plantacji. Jedną z konsekwencji tych działań jest zmniejszenie bioróżnorodności pierwotnego ekosystemu leśnego.

POŻARY W LASACH

PRZYCZYNY POŻARÓW W LASACH:

• Nieodpowiedzialne zachowania ludzi
• w biedniejszych państwach najtańszym sposobem pozbycia się lasów pod tereny uprawne jest wypalanie
• mylne przeświadczenie, że wypalanie łąk i pól przyczynia się do ich użyźnienia (W Polsce jest to prawnie zakazane, ale wiele osób dalej się na to decyduje). Ogień często przenosi się na lasy w pobliżu.
• warunki klimatyczne, czyli niski poziom wód gruntowych
• lekkie zimy i bardzo wysokie temperatury, co powoduje suszę hydrologiczną
• uderzenia piorunów

Ostatnie pożary, które odbiły się szerokim echem na świecie miały miejsce w Kanadzie, Australii, Chorwacji, Grecji, Hiszpanii, we Włoszech, Rosji (Syberia), Stanach Zjednoczonych (Kalifornia) i Portugalii.

NAJWIĘKSI EKSPORTERZY DREWNA

mln m3

2022/2023

NAJWIĘKSI IMPORTERZY DREWNA

mln m3

2022/2023

Gospodarka racjonalna i jej skutki

Polega ona na wykorzystywaniu lasów w sposób racjonalny, zapewniający możliwość naturalnej regeneracji przyrody przy jednoczesnym skutecznym pozyskiwaniu zasobów lasu i zachowaniu bioróżnorodnośći. Stosowana jest głównie w państwach rozwiniętych (Stany Zjednoczone, Japonia, Kanada, kraje Europy Zachodniej i środkowej) .

SKUTKI GOSPODARKI RACJONALNEJ:

• Zachowanie naturalnego charakteru lasów o szczególnym znaczeniu przyrodniczym i krajobrazowym.
• Nowe nasadzenia drzew i powiększanie obszarów leśnych.
• Ochrona siedlisk roślin i zwierząt (w tym ptactwa).
• Przeciwdziałanie erozji gleb i obniżaniu poziomu wód gruntowych w wyniku deforestacji.
• Pozyskiwanie zasobów lasu (drewna, runa leśnego) w sposób nienaruszający równowagi biologicznej.
• Tworzenie i egzekwowanie przepisów ochrony przyrody.
• Ochrona praw rdzennej ludności zamieszkującej lasy.

PAŃSTWA PROWADZĄCE GOSPODARKĘ RACJONALNĄ

AMERYKA PŁD. ,PŁN. I ŚRODKOWA

AZJA

EUROPA

AFRYKA

• Finlandia
• Dania
• Mołdawia
• Szwecja
• Rumunia
• Wielka Brytania
• Francja
• Włochy
• Bułgaria
• Szwajcaria
• Polska

• Stany Zjednoczone

• Kuba
• Chile
• Kanada
• Dominikana
• Urugwaj
• Kostaryka

• Filipiny

• Bahrajn
• Izrael
• Azerbejdżan
• Laos
• ZEA
• Indie
• Turcja
• Chiny

• Sierra Leone
• Burundi
• Tunezja
• Eswatini (Suazi)
• Rwanda
• Gabon
• Kenia
• Gambia
• Etiopia
• Lesotho

GOSPODARKA RACJONALNA (ZRÓWNOWAŻONA) W FINLANDII

Przemysł drzewny odrgywa gigantyczną rolę w gospodarce Finlandii. Sprzedaż jego wyrobów wynosi corocznie około 15-20% wartości eksportu. Gospodarka racjonalna porwadzona w tym kraju skutkuje intensywnym zalesianiem (co rok przybywa około 70 000 ha lasów) i ochroną istniejącego drzewostanu.

Gospodarcze wykorzystanie drewna

Wykorzystanie drewna zależy od wielkości zasobów, ich dostępności oraz stopnia zmechanizowania gospodarki leśnej. Światowa produkcja drewna (grubizny- czyli grubszych fragmentów drzew, z których wytwarza się deski, bale, papier itd. ) w ostatnich latach wzrosła i obecnie wynosi około 40 mln m3. Państwa, które zajmują najwyższe miejsca w rankingu (na 2018r.) pod względem produkcji drewna to Stany Zjednoczone, Indie, Chiny, Brazylia, Kanada, Indonezja.

W 2018 r. pozyskano na świecie łącznie 3970,9 m3 drewna:

• Grubizny iglastej = 1379,5 mln m3 (pozyskanie nieznacznie wzrasta)
• Grubizna liściasta = 2591,0 mln m3 (pozyskiwanie znacznie wzrasta)

Główne produkty przemysłu drzewnego:

• Tarcica = 492 mln m3 (porducenci: Brazylia, Austria, Finlandia, USA
• Panele drzewne = 408 mln m3 (producenci: Chiny, USA, Polska, Rosja)
• Masa celuluzowa = 187,7 mln m3 (producenci: Finlandia, Japonia, USA)
• Papier i tektura = = 408,8 mln m3 (producenci: Chiny, Japonia, USA)

TARCICA

SŁOWNIK

Drzewo żelazne nazwa wielu gatunków drzew wyróżniających się bardzo ciężkim i twardym drewnem; gatunki te należą do różnych rodzin i rodzajów roślin pochodzących głównie z tropikalnych i subtropikalnych rejonów Ameryki Południowej, Środkowej i Indii - argania, eukaliptus, jadłoszyn, oliwka i inne Grubizna drewno okrągłe o grubości minimalnej 7 cm w korze lub 5 cm bez kory Las gospodarczy las powstający wskutek gospodarki człowieka; prowadzi się w nim zabiegi hodowlane zmierzające do wyhodowania drzewostanów zbliżonych pod względem składu, budowy i zdrowotności do lasu pierwotnego/naturalnego Las naturalny las kształtowany przez procesy przyrodnicze; człowiek ogranicza swą ingerencję wyłącznie do pozyskania użytków, nie zmieniając swą działalnością składu gatunkowego i naturalnej biocenozy

Deforestacja Nadmierna i niekontrolowana wycinka lasów. Ekosystem Wszystkie organizmy wraz ze środowiskiem nieożywionym, w którym występują. Organizmy i środowisko ich życia wzajemnie na siebie wpływają. Gospodarka rabunkowa Polega na niekontrolowanym wycinaniu lasów bez uwzględniania aspektów ekologicznych. Gospodarka racjonalna (zrównoważona) Polega ona na wykorzystywaniu lasów w sposób racjonalny, zapewniający możliwość naturalnej regeneracji przyrody przy jednoczesnym skutecznym pozyskiwaniu zasobów lasu. Leśnictwo to pojęcie związane z ochroną lasów ich uprawą, odnawianiem i wyrębem. Gospodarka leśnapojęcie szersze od leśnictwa, obejmuje dodatkowo powiększanie zasobów leśnych, gospodarkę zwierzyną leśną, pozyskiwanie runa leśnego i roślin leśnych, a także działania na rzecz umożliwienia lasom pełnienia funkcji pozaprodukcyjnych np. ekologicznych. Wskaźnik lesistościokreśla stosunek procentowy powierzchni leśnej do całkowitej powierzchnikonkretnego obszaru

Gospodarka leśna jest to jedna z gałęzi gospodarki narodowej, która dotyczy produkcji drewna oraz działań związanych bezpośrednio z ochroną, utrzymaniem, hodowlą i powiększaniem zasobów leśnych oraz zarządzaniem zwierzyną leśną. Las jest to kompleks roślinności, który charakterystyczny jest dla konkretnego kontynentu. Zazwyczaj cechuje się dużym udziałem drzew, które rosną w zwarciu. Występują w nim zwierzęta oraz różne czynniki przyrody nieożywionej, które oddziałują na siebie wzajemnie.

Deforestacja (lasu równikowego) – powierzchnia lasów w wybranych państwach świata 1990-2020

Przybliżona lesistość wybranych państw świata – przykłady (średnia dla świata – 31%)