1UD (LLGG). OSASUN SISTEMA ETA LEHEN LAGUNTZAK

1UD. OSASUN SISTEMA ETA LEHEN LAGUNTZAK

AURKIBIDEA

1. ZER DIRA LEHEN LAGUNTZAK

2. LEGE-ESPARRUA

3. URGENTZIA/LARRIALDIA

4. NOLA JOKATU

5. BAS

6. LEHEN LAGUNTZETARAKO BOTIKINA

1. ZER DIRA LEHEN LAGUNTZAK

1. 1. DEFINIZIOA

Langile espezializatuak iritsi arte istripua izan duen pertsona bati edo bat-batean agertzen den gaixotasun bati emandako berehalako zainketak dira.

1. 2. HELBURUAK

• Biktimaren bizitza zaintzea.

• Jarduera desegokiek istripuan eragindakoak baino konplikazio edo kalte (fisikoak nahiz psikologikoak) handiagoak sortzea saihestea.

• Istripua izan duen pertsona berreskuratzen eta egonkortzen laguntzea.

2. LEGE-ESPARRUA

Gizaki baten bizia arriskuan dagoen larrialdi-egoera batean pertsona orok modu solidarioan jokatu behar du, eta, dakien neurrian, biktimari edo istripua izan duenari lagundu behar dio

LARRIALDI-LAGUNTZARI BURUZKO ARAUDIA

• Zigor kodearen azaroaren 23ko 10/1995 legea: Zigor Titulua: IX Titulua. Sorospen-eginbeharra ez betetzea (195. eta 196. artikuluak)

• Zirkulazioari buruzko Erregelamendu Orokorra: III Titulua, VI Kapitulua. Larrialdietan nola jokatu (129. artikulua)

LEHEN LAGUNTZEN ESPARRUAN DELITU IZAN DAITEZKEEN JOKABIDEAK

ZUHURTZIAGABEKERIA

LAGUNTZA UKATZEA

KONFIDENTZIALTASUNA EDO SEKRETU PROFESIONALA HAUSTEA

LAGUNTZA EZ EMATEA

LARRIALDI-EGOERAN BERE ZAINTZAPEAN DITUEN ONDASUN EDO DOKUMENTUAK BIDEGABE JABETZEA

ZENBAIT DELITU ERAGOZTEKO EDO SALATZEKO BETEBEHARRA EZ BETETZEA

SOROSLEA

Esku hartzeko eta lehen laguntzak emateko erabakia hartzen duen edozein pertsona da.Ez du osasun-espezialista izan behar, baina oinarrizko ezagutzak izan behar ditu.

SOROSLEAREN JARRERA

• LASAITASUNA/LASAI EGON: Azkar baina lasai jokatu, segurtasuna eta lasaitasuna transmitituz.

• EGOERA MENDERATZEA:

• Laguntzeko duzun gaitasunaz konbentzituta egon.

• Adierazi lehen laguntzak ezagutzen dituzula.

• Biktimari konfiantza transmititu.

• LEKUAREN KONPOSIZIOA EGITEA (zer gertatu den ulertzea eta balizko arriskuak ikustea)

• EKINTZA ZAKARRAK SAIHESTU: minik ez eragin apropos. Behar ez bada, ez mugitu biktima.

3. -URGENTZIA/LARRIALDIA

URGENTZIA

LARRIALDIA

• Berehalako arreta behar du

• Arreta behar du epe laburrean

• Bizia arriskuan jartzen du

• Bere bizitza ez dago arriskuan

• Adibidez:

• Adibidez:

• Buruko lesioa, konortea galduta

• Erredura txikiak

• Eztula edo gonbitoa odolarekin

• Gripea

• Odoljario ugaria

• Buruko min arinak

4. -NOLA JOKATU

• Lasaitasunez eta azkar jardun.

• Zer egin behar dugun baldin badakigu esku hartu, bestela ez. Hobe da ezer ez egitea laguntza desegokia ematea baino, biktimaren egoera larriagotu baitezakegu.

• Garrantzitsua da istripuaren agertokian arrisku gehigarririk ez dagoela egiaztatzea.

• Istripua Izan duenaren egoerari edo osasun-egoerari buruzko iruzkinik ez egin.

• Larrialdi-zerbitzuari abisatu (112)

• Biktima bakarrik ez utzi.

• Zauritua berotu (abrigatu) gorputzeko tenperaturari eusteko.

• Ez eman likidorik edo sendagairik.

• Biktima ez mugitu, arrisku handiagoa dagoenean izan ezik.

• Istripua izan duenari behatu, hasieran oharkabean pasa diren lesio berriak aurkitzeko: odoljarioak, erredurak, hausturak, etab.

5. -BAS

BABESTU

• AUTOBABESA

• BIKTIMAREN EDO ISTRIPUAN INPLIKATUTAKO PERTSONEN BABESA

• ISTRIPUAREN LEKUA BABESTEA

ABISATU

• Beste norbaiti laguntza eskatu

• 112 ra deitu

• Identifikatu eta harremanetarako zenbakia eman

• Zer gertatzen ari da? Zehaztu istripuaren lekua, istripu mota, istripuaren ordua, inguruabarrak, zauritu kopurua eta izan daitezkeen arriskuak.

• Inkontzientziaren kasuan: adierazi konortea galdu duen ala ez.

• Erantzun modu laburrean galderei.

• Deiari amaiera zuk ez eman (112ak bukatuko du deia)

SOROTSI

• Biktimak zenbatu, ezkutuko biktimak egon daitezkeela kontutan hartuz.

• Ez artatu lehenengo zaurituari edo altuen oihukatzen duenari.

• Zaurituen lehen balorazioa "in situ" egin.

• Kontuz ibili istripua izan dutenak maneiatzean, kalte handiagoak eragin baititzakegu.

• Nola jokatu argi ez dugunean,112 telefonoaren bidez egingo diegu kontsulta profesionalei.

• Biktimak konortea badu, bere datu pertsonalei (izen-abizenak, senideekin harremanetan jartzeko telefonoa), gaixotasunei edo alergiei buruz galdetu. INFORMAZIO BALIOGARRIA konortea galduz gero.

6.- LEHEN LAGUNTZETARAKO BOTIKIÑA

Etxeko botikiñaren oinarrizko osagaiak

Sendaketetarako materiala eta tresneria: punta fineko pintzak gorputz arrotzak ateratzeko, botikinerako soilik diren guraizeak, behin erabiltzeko xiringa bat. Zauriak sendatzeko materiala, hala nola serum fisiologiko monodosia, gaza esterilak, esparatrapua, bendak eta tiritak, apositu autoitsaskorrak eta eskularruak.Antiseptikoak eta desinfektatzaileak: pobidona iododuna, alkohola, ur oxigenatua, klorhexidina. Medikazioa: antipiretikoak, antiinflamatorioak, ziztadetarako pomada antihistaminikoak, erreduretarako pomadak eta hanturaren aurkako pomadak. Erabilerari buruzko edozein zalantza izanez gero, komeni da medikuari edo farmazialariari galdetzea. Beste batzuk: termometroa, tensiometroa, linterna, besaulkitxoa, bat-bateko hotz-poltsak, hotz- eta bero-poltsak...

6. LEHEN LAGUNTZETARAKO BOTIKINA

Lehen sorospenetako botikina

• Oinarrizko arreta emateko ezinbestekoa dena eduki behar du.
• Botikina itxita egon behar da, leku fresko eta lehor batean, haurren irismenetik urrun.
• Botikinaren edukia berrikusita egon behar da, iraungitako sendagairik ez dagoela bermatzeko. Edozein sendagai jatorrizko prospektuarekin eta bilgarriarekin mantendu behar da.
• Ordeztu egin behar da, eta, horretarako, edukiaren inbentarioa egin behar da. Inbentarioaren zeregina errazteko, ideia ona da dituen materialen eta horien erabilera-ezaugarrien zerrenda egitea. Botikinaren barruan ikus daitekeen leku batean itsatsi daiteke.
• Erabilera bakoitzaren ondoren, erabili den tresneria guztia garbitu eta desinfektatu edo, hala badagokio, esterilizatu.
• Botikinaren edukia aldatu egin daiteke beharraren ezaugarrien arabera: etxeak, enpresak, ikastetxeak, ibilgailuak...

Materialaren erabilpena

Kotoia: oholtxoak edo immobilizatzaileak forratzeko eta tresneria desinfektatzeko erabiltzen da; ez da inoiz zuzenean zauri ireki baten gainean jarri behar. Gazak: pakete esteriletan aurkezten dira (5 x 5 cm edo 10 x 10 cm). Zauriak estaltzeko edo odoljarioak gelditzeko erabiltzen dira. Apositoak: tamaina desberdinetako gasen kuxinak, garbitu eta desinfektatu ondoren lesioa estaltzeko balio dutenak. Begietarako aposituek forma berezia dute. Serum fisiologikoa: zauriak eta erredurak garbitzeko erabiltzen da. Sudurrean kongestioa kentzeko eta begiak garbitzeko ere erabil daiteke. Bendak: gorputz-adarrak bendatzeko erabiltzen dira, baita aposituak zaurien gainean mantentzeko ere. Esparatrapua: bendak eta aposituak finkatzeko erabilgarria. Pertsona sentikorrentzako esparatrapua hipoalergenikoak daude. Termometroa: gorputzaren tenperatura neurtzeko balio du. Besapea, ahokoa eta ondestekoa izan daiteke, baina gehien erabiltzen dena besapea da, higiene-gaiagatik. Termometro digitalak eta galiozkoak daude. Belarritik eta infragorrietatik eta pistolatik ere exiasten dute (kontakturik gabe). Tentsiometroa: odol-presioa neurtzeko erabiltzen da. Eskuzkoak eta elektrikoak daude (besokoak eta eskumuturrekoak).

Antiseptikoak: infekzioa prebenitzeko erabiltzen diren substantziak dira, germenak zauritik sartzea saihesten dutenak: Alkohola: sendatzeko materiala, termometroak... desinfektatzeko erabiltzen da. Ez da gomendatzen zauriak erabiltzea, ehunak asko narritatzen baititu. Povidona Yodada: antiseptiko erabiliena da. Erreakzio alergikoa eragin dezake iodoarekiko alergia-aurrekariak dituzten pertsonengan. Klorhexidina: aukera antiseptiko onena da iodoarekiko intolerantzia duten pertsonentzat eta haurrentzat.

ZIUR EZ BAGAUDE ZER EGIN BEHAR DUGUN HOBE DA ZUZENEAN BIKTIMARENGAN EZ ESKU-HARTZEA LESIO ITZULEZINAK ERAGIN BAITITZAKEGU