kl2.t.2 cz.1 Podboje kolonialne

O1

History

Podboje kolonialne

kl.2 t.2 cz.1

Start

Teresa Orłowska-Banaszak

Konkwista

Konkwista to zbrojne wyprawy Hiszpanów Portugalczyków, których następstwem było podbicie przez nich Ameryki Środkowej i Południowej. Wyzyskując przewagę militarną, a także lokalne spory Indian, takim konkwistadorom jak Cortes i Pizarro udało się podbić Azteków i Inków oraz inne plemiona indiańskie. Efektem konkwisty był napływ złota do Europy, a także zniewolenie i chrystianizacja rdzennych mieszkańców Ameryki.

Olmekowie

Olmekowie żyli wzdłuż wybrzeża Zatoki Meksykańskiej na terenie dzisiejszych stanów Tabasko i Veracruz w Meksyku. Kultura Olmeków przetrwała od 1600 r. p.n.e. do mniej więcej 350 r. p.n.e., kiedy to zmiany klimatyczne uniemożliwiły życie w ich osadach. Olmekowie są chyba najbardziej znani z 20 tonowych kamiennych głów, które wydobywano i kuto z nich podobizny ich władców. Nazwa Olmeków pochodzi z Azteckiego i oznacza ludzi gumy; Olmekowie wytwarzali i rozprowadzali gumę po całej Ameryce Środkowej.

Majowie

Majowie zamieszkiwali półwysep Jukatan – tereny dzisiejszego południowego Meksyku, Hondurasu i Gwatemali. Zaczęli się na nim osiedlać ok. 1000 r. p.n.e., szczytowy okres ich kultury trwał od VII do IX w. n.e. Od X w. Majowie byli stopniowo wypierani przez Tolteków. Ich cywilizację w XV w. głęboko podkopały konflikty wewnętrzne i wojny domowe. Być może do jej upadku przyczyniły się również katastrofy naturalne: trzęsienia ziemi lub lata nieurodzajów. Jeszcze w okresie poprzedzającym hiszpański podbój kultura Majów znajdowała się w stadium schyłkowym.

Aztekowie

Aztekowie, in. Mexikowie[1] – najsilniejszy w prekolumbijskim Meksyku naród indiański, posługujący się językiem nahuatl z rodziny uto-azteckiej; w czasie konkwisty przewodzili najsilniejszej federacji państw na obszarze Mezoameryki. Aztekowie - lud indiański, w XIII w. zasiedlił Dolinę Meksyku i stworzył fazę cywilizacji przedkolumbijskiej, zwanej aztecką; w pierwszej połowie XIV w. zbudowali swoją stolicę Tenochtitlán; za rządów Montezumy I w połowie XV w. stworzyli imperium obejmujące ponad 500 miast-państw; podstawą gospodarki Azteków było rolnictwo i handel, rozwijała się architektura, rzeźba i jubilerstwo, wysoki poziom osiągnęła również medycyna i astronomia - Aztekowie posługiwali się skomplikowanym kalendarzem; państwo Azteków opierało się na teokratycznym modelu sprawowania władzy; głównymi bogami w ich panteonie byli Huitzilopochtli (czarodziejski koliber) i Quetzalcoatla (pierzasty wąż), a jednym z najważniejszych rytuałów było składanie masowych ofiar z ludzi; za panowania Montezumy II w pierwszej połowie XVI w. imperium Azteków zostało zdobyte i zniszczone przez hiszpańskich konkwistadorów pod wodzą Hernána Cortésa.

Inkowie

Aaństwo Inków (kecz. Tahuantinsuyu, dosłownie: Imperium Czterech Części, Zjednoczone Cztery Części[a]) – historyczne państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, w okresie swego największego rozkwitu obejmujące tereny dzisiejszego Peru, Ekwadoru oraz częściowo Boliwii, Chile, Kolumbii i Argentyny. Państwo Inków, założone w XII wieku, rozbudowane zostało w rozległe imperium w ciągu niespełna 200 lat przed odkryciem Ameryki przez Europejczyków. Na początku wieku XVI obejmowało prawie całe wybrzeże Pacyfiku wzdłuż Andów oraz tereny dzisiejszego Peru i Boliwii w głębi kontynentu, a zamieszkane było przez około 12 milionów mieszkańców. Zajmowali się oni głównie rolnictwem, uprawiając kukurydzę, ziemniaki, komosę ryżową, bawełnę i kokę, oraz hodowlą lam i alpak. Część pól nawadniano przy pomocy sztucznych kanałów irygacyjnych. Domy mieszkalne budowano z cegły suszonej lub ciosanych kamieni łączonych zaprawą glinianą. Rozwinięta była ceramika, zdobiona inkrustacjami i malowidłami.

Hernan Cortez

Hernan Cortes (1485 – 1547) urodził się w Medellin, pochodził ze zubożałej rodzinny szlacheckiej. Studiował prawo w Salamance (zachodnia Hiszpania), następnie porzucił je dla służby wojskowej w roku 1504. W roku 1511 brał udział w ekspedycji Diego de Velazqueza na Kubę, mającej na celu podbój tego kraju. Na wyspie spędził 8 lat. W roku 1519 został dowódcą wyprawy skierowanej z Kuby na obszary Ameryki Środkowej. Po przybyciu na przylądek Jukatan, narzucił zwierzchnictwo miejscowym Indianom. Po tych wydarzeniach wyruszył wzdłuż Zatoki Meksykańskiej. Następnie założył wędrowny obóz – powstało z niego dzisiejsze miasto Verancruz, po czym kazał spalić wszytki okręty i wyruszył w kierunku centrum imperium Azteków.

Fransisco Pizzaro

Francisco Pizarro González urodził się około 1471 r. w hiszpańskim Trujillo. Był nieślubnym synem pułkownika piechoty Gonzalo Pizarro i Francisci González. Wiadomo, że niewiele uwagi poświęcono edukacji Francisca i w efekcie młodzieniec wyrósł na analfabetę. Jego ojciec służył w prowincji Nawarra, a także we włoskich kampaniach pod Cordobą. Duża część młodości Pizarro nie jest znana, jego żeglarska historia rozpoczyna się 10 listopada 1509 r., kiedy to popłynął z Hiszpanii do Nowego Świata z Alonso de Ojedą na ekspedycję do Uraby i Cartageny w Kolumbii, gdzie dołączył do floty Martina Fernandeza de Enciso. W 1513 r. towarzyszył Vasco Balboa w przepłynięciu przez Przesmyk Panamski na wody Pacyfiku.

Diega de Almagro

Diego de Almagro ( 1475 - 8 lipca 1538 ), konkwistador hiszpański , zdobywca Chile . Co do jego pochodzenia, istnieją dwie wersje: jedna mówi, że urodził się we wsi Aldea del Rey, zaś druga, że był znajdą odnalezionym w miejscowości, od której pochodzi jego nazwisko. W 1525 r. dołączył do braci Pizarro i Hernando de Luque w Panamie , mając na celu wspólną z nimi wyprawę na podbój Peru . Po zdobyciu tego obszaru, w wyniku rozczarowania przydzieleniem go Francisco Pizarro jako zdobycznego terytorium, de Almagro wystarał się o zgodę królewską na podbój terenów położonych dalej na południe.

Diega de Almagro

Diego de Almagro ( 1475 - 8 lipca 1538 ), konkwistador hiszpański , zdobywca Chile . Co do jego pochodzenia, istnieją dwie wersje: jedna mówi, że urodził się we wsi Aldea del Rey, zaś druga, że był znajdą odnalezionym w miejscowości, od której pochodzi jego nazwisko. W 1525 r. dołączył do braci Pizarro i Hernando de Luque w Panamie , mając na celu wspólną z nimi wyprawę na podbój Peru . Po zdobyciu tego obszaru, w wyniku rozczarowania przydzieleniem go Francisco Pizarro jako zdobycznego terytorium, de Almagro wystarał się o zgodę królewską na podbój terenów położonych dalej na południe.

Dziękuję

Kiedy Diego de Almagro wyruszył z Cuzco , z pomocą syna inkaskiego władcy Huayna Capac , Inca Paullu, przekraczając Andy i docierając (przy sporych stratach w ludziach) do terenów dzisiejszego chilijskiego miasta Copiapó. Po dotarciu do rzeki Aconcagua napotkał opór Indian Mapuche i został zmuszony do odwrotu na północ, nie natrafiając po drodze na żadne miasto ani też spodziewane bogactwa. W drodze powrotnej natrafił na pustynię Atacama , gdzie również on i jego ludzie ucierpieli z powodu braku wody i żywności. Rozgoryczony niepowodzeniem, powrócił w 1536 r. do Peru i powziął zamiar zdobycia dla siebie bogactw Cuzco . W poprzednim roku ostatni inkaski władca, Manco Inca Yupanqui , odzyskał na krótko kontrolę nad Cuzco. Mając nadzieję na uzyskanie pomocy od Manco, de Almagro obiecał mu ułaskawienie w imieniu hiszpańskiego rządu. Choć Manco Inca oficjalnie nie wspomógł swymi siłami de Almagro, odciągnął wojska Pizarro od Cuzco w kierunku Andów, przyczyniając się do sukcesu de Almagro w zdobyciu miasta. Almagro został pokonany przez braci Pizarro w bitwie pod Las Salinas w kwietniu 1538 r. Został wtedy pojmany, a następnie stracony 8 lipca tegoż roku. W zamachu prowadzonym przez syna Diego de Almagro zginął Francisco Pizarro . Zamach ten miał miejsce w Limie. Odbył się on w 1541 roku.

W okresie szczytowego rozwoju, państwo Inków było zamieszkane przez ok. 12 mln. osób. Mieszkańcy imperium trudnili się przede wszystkim rolnictwem. Uprawiali ziemniaki, kukurydzę, bawełnę, komosę ryżową i kokę. Część najniższych warstw społecznych trudniła się także hodowlą zwierząt – świnek morskich, lam i alpak. Inkaskim zwyczajem było zawieranie związków małżeńskich w młodym wieku. Średni wiek dziewcząt wychodzących za mąż to 16 lat, natomiast mężczyzn – 20 lat. Tradycyjnie przedstawiciele wyższych klas mogli mieć kilka żon. Mężczyźni z niższych warstw społecznych żenili się tylko z jedną kobietą. Krwawe rytuały nie były niczym niezwykłym w państwie Inków. W Peru archeolodzy dość często odkrywają miejsca na szczytach gór i wulkanów, gdzie składane były ofiary z dzieci, w ramach rytuału capacocha. Inkowie wierzyli, że po rytualnej śmierci najmłodsi stają się kimś w rodzaju pośrednika między bogami a ludźmi. Ofiary składano z powodu klęsk żywiołowych, nieurodzaju lub koronacji nowego władcy. Przed śmiercią dzieci były odurzane liśćmi koki i środkami halucynogennymi.

Kiedy Pizzaro usłyszał o legendarnej krainie złota w państwie Inków (Peru), postanowił ją zdobyć. W 1524 r. zorganizował pierwszą ekspedycję, która jednak nie dotarła do celu. Pizarro nie poddał się i w 1526 r. zorganizował drugą wyprawę i dotarł do Rio Santa w Peru. Bogactwa tego kraju zrobiły na nim ogromne wrażenie i postanowił udać się do Hiszpanii, by zdobyć pieniądze na podbój Peru. W 1529 r. król Karol I (cesarz Karol V) wyznaczył Pizarra na gubernatora Peru i dał mu 180 ludzi oraz 3 statki. Nową ekspedycję do Peru Pizarro zorganizował w styczniu 1531 r. W listopadzie 1532 r. wkroczyła ona do Tumbes (w Peru), a następnie do Cajamarca, gdzie doszło do rzezi Inków. Podbój kraju ułatwiała tocząca się tam wojna domowa, a poza tym kapłani inkascy wzięli Hiszpanów za wysłanników boga Wirakoczy i powstrzymali wodza Atahualpę przed walką z najeźdźcami. Pizarro wykorzystał to: zabił wodza (mimo otrzymanego okupu w złocie) i zajął stolicę Peru - Cuzco. W 1534 r. całe państwo Inków zostało podbite, a rok później Pizarro założył Limę, stolicę wicekrólestwa Peru. W 1538 r. kazał stracić Diega de Almagro (z którym wcześniej organizował wyprawy), gdyż zaczął z nim rywalizować o władzę i bogactwa. Kolonizacja Peru przez Pizarra miała szczególnie okrutny i bezwzględny charakter. Bez skrupułów mordował Indian i kradł wszystko, co miało jakąś wartość. Szybko doprowadził więc do upadku kultury Inków. W 1541 r. został zamordowany przez stronników Almagra.

Olmekowie byli pierwszą ważną cywilizacją Meksyku. Żyli na tropikalnych nizinach u wybrzeża Zatoki Meksykańskiej na terenie dzisiejszych stanów Veracruz i Tabasco w Meksyku. Nazwa Olmeków pochodzi z Nahuatl - języka Azteków - i oznacza ludzi gumy. Olmekowie mogli być pierwszymi ludźmi, którzy odkryli, jak przemieniać lateks z drzewa gumowego w coś, co poddawało się kształtowaniu, wulkanizacji i utwardzaniu. Ponieważ Olmekowie poza garścią wykutych glifów - symboli - nie pozostaliwi pism, nie wiemy, jak Olmekowie określali sami siebie. Jako że pojawili się około 1600 r. p.n.e., Olmekowie są jednym z pierwszych złożonych społeczeństw Ameryki Środkowej, a ich kultura wpłynęła na wiele późniejszych cywilizacji, na przykład na Majów. Olmekowie są znani z kolosalnych kamiennych głów, które wykuli z bloków wulkanicznej skały zwanej bazaltem. Zapis archeologiczny sugeruje również, że zapoczątkowali mezoamerykańską grę w piłkę - grę popularną w Ameryce Środkowej, grano w niej piłką z lanej gumy - oraz że mogli praktykować rytualny rozlew krwi.

Kiedy Diego de Almagro wyruszył z Cuzco , z pomocą syna inkaskiego władcy Huayna Capac , Inca Paullu, przekraczając Andy i docierając (przy sporych stratach w ludziach) do terenów dzisiejszego chilijskiego miasta Copiapó. Po dotarciu do rzeki Aconcagua napotkał opór Indian Mapuche i został zmuszony do odwrotu na północ, nie natrafiając po drodze na żadne miasto ani też spodziewane bogactwa. W drodze powrotnej natrafił na pustynię Atacama , gdzie również on i jego ludzie ucierpieli z powodu braku wody i żywności. Rozgoryczony niepowodzeniem, powrócił w 1536 r. do Peru i powziął zamiar zdobycia dla siebie bogactw Cuzco . W poprzednim roku ostatni inkaski władca, Manco Inca Yupanqui , odzyskał na krótko kontrolę nad Cuzco. Mając nadzieję na uzyskanie pomocy od Manco, de Almagro obiecał mu ułaskawienie w imieniu hiszpańskiego rządu. Choć Manco Inca oficjalnie nie wspomógł swymi siłami de Almagro, odciągnął wojska Pizarro od Cuzco w kierunku Andów, przyczyniając się do sukcesu de Almagro w zdobyciu miasta. Almagro został pokonany przez braci Pizarro w bitwie pod Las Salinas w kwietniu 1538 r. Został wtedy pojmany, a następnie stracony 8 lipca tegoż roku. W zamachu prowadzonym przez syna Diego de Almagro zginął Francisco Pizarro . Zamach ten miał miejsce w Limie. Odbył się on w 1541 roku.

Główne osiągnięcia cywilizacji Majów w dziedzinie architektury stanowiły monumentalne zespoły przestrzenne, złożone ze świątyń na wysokich piramidach schodkowych, pałaców, tarasów, dziedzińców i kamiennych boisk do gry w piłkę oraz zastosowanie w budownictwie tzw. fałszywego sklepienia; W dziedzinie sztuki – ozdoby ze stiuku, malowidła ścienne, rzeźby i płaskorzeźby z kamienia, drewna i kości, polichromowana ceramika oraz wyroby złotnicze. Majowie rozwinęli pismo hieroglificzne i dwudziestkowy system liczbowy, prowadzili obserwacje astronomiczne i posługiwali się precyzyjnymi systemami rachuby czasu. Po hiszpańskim podboju nastąpił całkowity upadek cywilizacji Majów; w okresie kolonialnym, a także po zdobyciu niepodległości przez Meksyk i inne kraje na pocz. XIX w., Majowie podejmowali wiele lokalnych zbrojnych prób odzyskania samodzielności politycznej (m.in. przez kilkadziesiąt lat, do przeł. XIX i XX w., utrzymywali kontrolę nad częścią terytorium Quintana Roo na Jukatanie).