2.3.3 El enigma que encierra Filipinas

'El enigma que encierra Filipinas',decía Emilia Pardo Bazán

'Ang kahiwagaang bumabalot sa Filipinas', winika ni Emilia Pardo Bazán

'The enigma of the Philippines', said Emilia Pardo Bazán

English

Filipino

Español

Esta obra, cuya autora es Beatriz Álvarez Tardío, está bajo una licencia deReconocimiento-CompartirIgual 4.0 Internacional de Creative Commons.

Las palabras de Pardo Bazán representan el desconocimiento y la posición mayoritaria de la época en los debates sobre raza y civilización, enmarcados en una mirada colonialista.

Fuente: Museo de Antropología

Fuente: Museo de Antropología

Fuente: Museo de Antropología

Francisco Cañamaque, «La novela de Filipinas. Candelario» (1880)

“No conocen, por fortuna suya, los indios la romántica desesperación que, aun para casos de poca monta, en otros pueblos se estila. Nada de gritos ni exclamaciones, menos aún de posturas académicas que, en fuerza de ser ridículas, hacen reír al dolor mismo”.

“En Filipinas son un doble absurdo la rebelión de Luzbel y la leyenda de Prometeo. Esta naturaleza enervada y muerta; esta alma apática y soñolienta; esta complexión moral; toda atrofia y marasmo, son el secreto del indígena”.

Quioquiap, seudónimo de Pablo Feced, «Esbozos y pincelados» (1888)

“La Naturaleza parece haber puesto en la faz angulosa del indio filipino el sello de lo impenetrable. Nada dicen aquellos ojos inmóviles y sombríos, verdaderos abismos eternamente cerrados a la investigación del psicólogo”.

Antonio Chápuli Navarro, «Siluetas y matices»(1894)

Las fotografías que acaba de ver proceden de la exposición de Filipinas 1887 en el parque de El Retiro, que, además, estuvo acompañada de textos de diversos tipos donde, con ojos peninsulares, se proyectó Filipinas como un ‘enigma’.

Con nuevas palabras, los escritores filipinos reflexionaron sobre qué era Filipinas, los pueblos que la constituíany su relación con España.

Fuente: Museo de Antropología

“Responda por nosotros el patíbulo levantado para aquellos sacerdotes filipinos que en otro tiempo gestionaron el cumplimiento de las leyes canónicas y civiles para la provisión de los beneficios parroquiales indebidamente retenidos por el clero regular. Responda por nosotros el encarcelamiento, deportación y otras vejaciones –impuestas a cuantos filipinos piensan o fueron sospechosos de pensar en el mejoramiento de su país”.

Marcelo H. del Pilar, «Hong Kong y Filipinas»(La Solidaridad, 1894)

“Conviene explicar al lector lo que es un Pasiam, antigua costumbre filipina. Cuando fallece alguno, su familia recibe donativos para sufragar los gastos del entierro. Ningún pariente ni amigo olvida esta obligación; el que no puede hacerlo en metálico lo realiza en especies, y si tampoco así le es posible, en servicios personales”.

Pedro Paterno,«Nínay»(1885)

Fuente: Museo de Antropología

“—¿De dónde es usted? — preguntaba un presbítero. —De Filipinas, cerca de China, provincia del Japón, al Norte de la Siberia. —Ajá. Yo tengo un hermano allá por... Mandanajao o Mindanajo. ¿Está eso por Luzón? —Ya lo creo — continuamos seriamente; —de Manila, en dos horas en coche, y por el río Pasig, en seis horas en barca, llega usted a Mindanao”.

Antonio Luna,«Impresiones madrileñas de un filipino»(La Solidaridad, 1889)

Fuente: Museo de Antropología

Kinakatawan ng mga winika ni Pardo Bazán ang kawalan ng pagkabatid at ang pagtingin ng karamihan sa panahon ng mga pagtatalo hinggil sa lahi at sibilisasyon na nakakuwadro sa isang kolonyal na pananaw.

Batis: Museo ng Antropolohiya

Batis: Museo ng Antropolohiya

“Sa Filipinas, malaking kabalighuan ang rebelyon ng Luzbel at ang alamat ni Prometeo. Itong kalikasang nanghina at patay; itong kaluluwang walang-sigla at antukin; itong pag-uugaling moral; lahat ng pagkabansot at pananamlay, iyang lahat ang lihim ng katutubo.”

Quioquiap, seudonimo ni Pablo Feced, «Mga krokis at hagod ng pinsel» (1888):

Batis: Museo ng Antropolohiya

Francisco Cañamaque, «Ang nobela ng Filipinas. Candelario» (1880)

“Sa kabutihang-palad, hindi batid ng mga katutubo ang romantikong pagkabigo na, sa munti mang sitwasyon, siyang nakamihasnan sa ibang mga bayan. Walang paghiyaw ni eksklamasyon, wala ring mga pagpapanggap na akademiko, dahil sa pagiging katawa-tawa, maging ang mismong sákit ay napatatawa.”

“Inilapat sa wari ng kalikasan ang tatak ng pagka-di-matagos sa yayát na mukha ng katutubong Filipino. Walang ipinahahayag yaóng mga matang di-matinag at malamlam, tunay na di-maarok at mamamalaging sarado sa pagsisiyasat ng sikologo.”

Antonio Chápuli Navarro, «Mga silweta at anino» (1894)

Nagmula ang mga nasaksihang larawan sa Exposicion de Filipinas 1887 (Eksposisyon ng Filipinas 1887) sa liwasang El Retiro, na may kasamang mga samot-saring teksto na nagtanghal sa Filipinas sa mata ng mga peninsular bilang isang ‘kahiwagaan.’ .

Gamit ang mga bagong salita, pinagnilayan ng mga manunulat na Filipino kung ano ang Filipinas noon, kung sino ang mga táong namuhay rito, at kung ano ang relasyon nito sa España.

Batis: Museo ng Antropolohiya

“Ipaliwanag sa amin ang mga bitayán na itinayo para sa mga saserdoteng Filipino na minsang nagsikap na mapangasiwaan ang pagpapatupad ng mga batas na kanonigo at sibil para sa kapakinabangan ng mga parokya, na di-wastong nananatiling hawak lamang ng regular na klero. Ipaliwanag sa amin ang pagkakakulong, pagkakapatapon, at iba pang pagkapahiya na ipinataw sa mga Filipino na nag-isip o naparatangang nag-isip ng lalong ikabubuti ng kanilang bansa.”

Marcelo H. del Pilar, «Ang Hong Kong at Filipinas»(La Solidaridad, 1894)

Batis: Museo ng Antropolohiya

Batis: Museo ng Antropolohiya

“Mahalagang maipaliwanag sa mambabasa kung ano ang Pasiyam, isang sinaunang kaugaliang Filipino. Kapag may namatay, tumatanggap ang pamilya niya ng mga abuloy para sa mga gastusin sa pagpapalibing. Walang kamag-anak o kaibigan ang nakalilimot sa obligasyong ito; tinutumbasan ito ng kabutihan ng ibang hindi makapagbibigay ng salapi, at kung hindi maaari, ng personal na paglilingkod.”

Pedro Paterno,«Nínay»(1885)

“—Saan ka nagbúhat?— tanong ng pari. —Sa Filipinas po, malapit sa China, probinsiya ng Japan, sa Hilaga ng Syberia. —Aha! May kapatid na lalaki ako doon… sa Mandanajao o Mindanajo. Nasa Luzon ba iyan? —Naniniwala ako,—pagpapatuloy naming matapat, —mula sa Maynila, sa loob ng dalawang oras kung nakakotse, at kung sa Ilog Pasig, sa loob ng anim na oras kung nakabangka, makasasapit kayo sa Mindanao.”

Antonio Luna,«Mga impresyon sa Madrid ng isang Filipino»(La Solidaridad, 1889)

The words of Pardo Bazán represented the ignorance and the opinion of most people at that time, in the debates on race and civilization, framed in a colonial outlook.

Source: Museum of Anthropology

Source: Museum of Anthropology

Francisco Cañamaque, «The Novel of the Philippines. Candelario» (1880)

“Fortunately for them, the natives do not know the romantic desperation that is the norm for other peoples, even for minor concerns. There are no shouts or exclamations, much less academic posturing, that, by virtue of being ridiculous, make the pain itself laugh.”

“In the Philippines, the rebellion of Luzbel and the legend of Prometheus are a double absurdity. This exhausted and dead nature; this apathetic and sleepy soul; this moral appearance; all atrophied and stagnant, are the native’s secret.”

Quioquiap, seudónimo de Pablo Feced, «Sketches and Brushstrokes»(1888)

Source: Museum of Anthropology

“Nature seems to have placed the seal of the impenetrable on the angular face of the native Filipino. Those immobile and somber eyes, veritable abysses eternally beyond the psychologist's inquiry, express nothing.”

Antonio Chápuli Navarro, «Silhouettes and Shades»(1894)

The pictures that you have just seen come from the Philippines Exposition of 1887 in the Parque de El Retiro, which were also accompanied by texts of all kinds in which the Philippines was projected, through peninsular eyes, as an ‘enigma’.

Using new words, Filipino writers reflected on what the Philippines was, the people that made up the country, and its relationship with Spain.

“Answer for us, the scaffold erected for those Filipino priests who at one time, sought to enforce the canonical and civil laws for the benefit of the parish, unduly withheld by the regular clergy. Answer for us, the imprisonment, deportation, and other humiliations imposed on all Filipinos who think or were suspected of thinking for the betterment of their country.”

Marcelo H. del Pilar, «Hong Kong and Filipinas»(La Solidaridad, 1894)

Source: Museum of Anthropology

Source: Museum of Anthropology

“It is necessary to explain to the reader what a Pasiam, an old Filipino custom, is. When someone dies, the family receives donations to defray the costs of the burial. No family member or friend forgets this obligation. The one who cannot give money, gives a donation in kind, and if this is not possible either, then he offers personal services.”

Pedro Paterno,«Nínay»(1885)

Source: Museum of Anthropology

“—Where are you from?— asked a priest. —The Philippines, near China, a province of Japan, to the north of Siberia. —Ah! I have a brother over there in… Mandanajao or Mindanajo. Is that in Luzon? —I believe so —we continued in earnest ; —from Manila, it takes two hours by car, and along the Pasig River, six hours by boat, then you reach Mindanao.”

Antonio Luna, «Impressions of Madrid from a Filipino» (La Solidaridad, 1889):