Hoe kan je kwetsbare leerlingen extra ondersteunen?

Hoe kan je kwetsbare leerlingen ondersteunen?

go!

Inhoud

Ondersteuning op vlak van:

Cognitieve leerstrategieën

Metacognitieve leerstrategieën

Motivationele leerstrategieën

Leercontext

Kwetsbare leerlingen ondersteunen op vlak van cognitieve leerstrategieën

visuele ondersteuning

ICT en online tools inzetten

samen spelletjes maken

voorleessoftware

pre-teaching

expressief lesgeven

podcast maken

samen veel methodes oefenen

eigen woordenlijsten maken

ICT en online tools inzetten

• Gebruik een eigen Google-website waarop je digitale oefeningen met zelfcorrectie samenbrengt. Oefeningen in H5P, Bookwidgets, Google Formulieren, Kahoot, Quizlet, Learning Apps… zijn hier erg geschikt voor. Filmpjes uit de les die leerlingen nog eens kunnen herbekijken, kunnen hier zeker ook terechtkomen.

• Gebruik veel online-oefenplatformen (Bingel, Kabas…) om leerlingen te ondersteunen bij hun leren. Je kan differentiëren in opdrachten door voor SES-leerlingen met een andere thuistaal bijvoorbeeld remediërende opdrachten klaar te zetten in verband met de woordenschat van het thema. Het visuele koppelen aan het auditieve element, met opdrachten waarbij ze veel kunnen luisteren, werkt ondersteunend.

• Stimuleer leerlingen om spontaan woorden op te zoeken die ze niet begrijpen en promoot vertaalapps om de taalbarrière te verkleinen. Stel een laptop ter beschikking waar ze tijdens verwerkingsmomenten beroep op kunnen doen en ga tijdens de instructiefase samen online op zoek naar de betekenis van moeilijke woorden.

Voorbeelden van websites met online oefeningen

Voorbeeld remediërende woordenschatopdracht via Kabas

Voorbeelden van vertaalapps

Samen spelletjes maken

Een actieve oefenvorm om woordenschat te leren is bijvoorbeeld via een memory, een happertje of het Jungle Speed spel. De spelletjes kunnen in de klas gemaakt worden en nadien thuis verder ingezet worden.

Voorbeeld van een happertje

Voorbeeld van Jungle Speed met foto's of tekeningen

Visuele ondersteuning

Zorg voor veel visuele ondersteuning:

• Beeldwoordenboeken uit de handleiding of beeldwoordenboeken die je zelf samenstelt zijn een grote hulp.

• Varieer in instructiemethodes en gebruik af en toe beeldtaal (afbeeldingen, video’s…). Deze video's kan je beschikbaar stellen aan leerlingen via Bingel of Kabas zelf of via een eigen website.

• Stimuleer leerlingen om tekeningen te maken bij woorden of inhouden die ze niet begrijpen. Laat ze nadien uitleggen aan elkaar waarover de tekening gaat.

• Met behulp van Sclera Picto’s kan je bijna alles omzetten in beeldtaal. Het kan ook ondersteuning bieden bij instructies.

Voorbeeld beeldwoordenboek

Voorbeeld instructiefilmpje

Voorbeeld van een beeldsamenvatting

Voorbeeld van Sclere Picto's

Expressief lesgeven

Deze doelgroep onthoudt zeer veel vanuit contexten. Een beeld van een juf of een (ludieke) situatie die zich voor deed in de klas, zullen ze makkelijk terug oproepen als ze vast zitten tijdens het studeren.

• Als je het hebt over de aftrekkingshalter kan je bijvoorbeeld net zoals een bodybuilder in de klas staan met een halter.

• Speel samen het huisje van être na door van de ene kant van de klas naar de andere kant te wandelen terwijl je samen het ‘verhaaltje’ vertelt

• Gebruik woordenschat tot vervelens toe in jouw lesgeven en maak er precies een verhaaltje van.

Pre-teaching

Vooral voor SES-leerlingen met een andere thuistaal kan dit interessant zijn. Lees- en luisterteksten kunnen op voorhand al eens meegegeven worden of samen bekeken worden met de leerlingen. Geef de leerling de mogelijkheid om basiswoordenschat op te zoeken of hierover vragen te stellen.

Voorleessoftware

Voorbeeld voorleessoftwares

Door teksten te laten voorlezen, kom je deels tegemoet aan de taalbarrière. De leerlingen zullen de uitspraak van de woordenschat alvast meehebben. Dit vergemakkelijkt het leren.

Eigen woordenlijsten maken

Laat leerlingen tijdens de lessen woordenlijsten maken met hun eigen moeilijke woorden:

• Voorzie hierbij ruimte voor de betekenis, een zin waarin het woord gebruikt wordt en een tekening.

• Laat ze na de les zelf informatie opzoeken of ga samen op zoek.

Eigen podcast maken

Voorbeeld hoe je een podcast maakt

Je kan als leerkracht zelf een podcast maken, maar even goed kunnen leerlingen in de klas een podcast maken. Door achteraf nog eens te kunnen luisteren naar de inhouden, herhalen de leerlingen niet enkel de leerstof maar ook de uitspraak van de woorden. Dit is extra handig voor SES-leerlingen met een andere thuistaal.

Samen veel methodes oefenen

Oefen samen in de klas veel verschillende studiemethodes zodanig dat de leerlingen een manier vinden die passend is voor zichzelf: Mogelijke studiemethodes die men kan aanreiken:

• Mindmap maken
• Flitskaarten maken
• Samenvatting maken
• Een eigen oefentoets maken
• Kernwoorden noteren naast alinea’s
• Steekkaartjes maken
• Oefenen via Kahoot, Quizlet, Bookwidgets…
• Woordenschat inoefenen via een happertje
• ...

Zorg wel steeds voor een duidelijke instructie over de studiemethode in de klas zodanig dat de leerlingen aanleren hoe ze ermee aan de slag kunnen gaan.

Kwetsbare leerlingen ondersteunen op vlak van metacognitieve leerstrategieën

executieve functie: metacognitie

zelfinstructiemethode van Meichembaum

directe feedback

feedback aan elkaar geven

samen vooruitkijken

studeerwijzers

hulp bij planning

Zelfinstructiemethode van Meichembaum

Voorbeeld : Elke leerling sterker in zelfstandig werk

Deze methode is ook beter bekend als ‘de Beertjes van Meichenbaum’. Het is een kindvriendelijke manier om leerlingen te stimuleren in zelfsturing. Help leerlingen in het begin om deze aanpak onder de knie te krijgen.

Executieve functie: metacognitie

Voorbeeld: stop-denk-doe

Een efficiënte en eenvoudige manier waar leerlingen snel mee weg zijn, is de STOP-DENK-DOE-methode. Dit is een methode die vooral wordt ingezet bij emotieregulatie maar die leerlingen ook bij het leren inzetten. Ze stoppen even en overzien het geheel, ze nemen hierdoor de tijd om te bedenken welke aanpak het beste zou werken.

Directe feedback

Deze groep leerlingen heeft vaak nood aan extra bevestiging of feedback over het goed aan het werk zijn. Als leerkracht kan je natuurlijk niet naast elke leerling tegelijk staan. Opdrachten met zelfcorrectie zoals knijpkaarten, online opdrachten, het werken met een correctiesleutel… kunnen hier ondersteunend werken.

Studeerwijzers

Voorbeeld: studiewijzer

Leer de leerlingen werken met de studiewijzer en bied het aan in een checklistvorm zodanig dat ze vooruitgang zien. Overloop samen de doelen en ga na of de leerlingen de doelen goed begrijpen.

Samen vooruitkijken

Kijk samen vooruit en bied leerlingen zo de mogelijkheid om vragen te stellen:

• Niet alle leerlingen kunnen thuis vragen stellen over hun schoolwerk.

• Door samen vooruit te kijken, krijgen ze de kans om in te zien waar er eventueel moeilijkheden zouden liggen voor hen en kunnen ze hierover nog vragen stellen in de klas.

Feedback aan elkaar geven

Laat leerlingen ook feedback geven over elkaars aanpak:

• Na toetsen kan een klassikaal reflectiegesprek of een gesprek in groepjes nuttig zijn om te horen bij elkaar hoe ze een toets hebben aangepakt en waarom ze een bepaald resultaat hebben.

• Leerlingen kunnen enorm veel leren van elkaar. Laat ze elkaars samenvattingen bekijken en feedback geven aan elkaar. In diezelfde periode maken de leerlingen dan nog eens een samenvatting en proberen ze de tips toe te passen.

Hulp bij planning

Voorbeeld: opsplitsing

Help leerlingen plannen door toetsen op te splitsen:

• Wanneer je een toets inschrijft in de agenda, kan het nuttig zijn voor leerlingen om de inhouden van de toets op te splitsen en bijvoorbeeld al delen in te schrijven op de dagen voorafgaand aan de toets.

• De leerlingen missen vaak structuur en als leerkracht kan jij dat op deze manier bieden.

Kwetsbare leerlingen ondersteunen op vlak van motivationele leerstrategieën

In relatie met humor

Intrinsiek motiveren

Speels aan de slag

Kwetsbare leerlingen ondersteunen op vlak van leercontext

brugfiguur inzetten

executieve functies

biopsychologische factoren

infrastructuur bieden

sociale vaardigheden

thuiscontext betrekken

mentorprogramma's

concentratievermogen stimuleren

veilige, positieve leeromgeving

Executieve functies

Voorbeeld: executieve functies

Dit is een belangrijk element bij deze doelgroep. Soms hebben deze leerlingen jonge ouders waarbij dit zelf nog niet ten volle tot ontwikkeling is en waarbij dit minder ondersteund wordt van thuis uit. Het werken aan de executieve functies is een voorwaarde om cognitieve, metacognitieve en motivationele leerstrategieën te ontwikkelen. Voor meer praktische tips: zie Wegwijzer 1: Aanleren

Biopsychologische factoren

Probeer de biopsychologische factoren te stimuleren:

• Communiceer met ouders én kinderen over het belang van voldoende slaap, beweging, gezonde voeding en het effect hiervan op het studeren.

• Promoot bewegingsinitiatieven in de buurt via flyers, initiatielessen of gastsprekers.

• Ga op uitstap naar plekken in de buurt waar leerlingen in hun vrije tijd naar toe kunnen (bv. de bibliotheek, het park, de kringloopwinkel…)

Brugfiguur inzetten

Zet de brugfiguur in om de banden met de thuisomgeving te versterken:

• Een brugfiguur staat dicht bij de ouders en is beschikbaar voor allerlei vragen. Vragen omtrent opvoeding en studiebegeleiding van hun kind kunnen hier zeker ook bij passen.

• Een brugfiguur kan verder invloed hebben op de infrastructuur door bijvoorbeeld laptops aan te bieden via externe partners.

Thuiscontext betrekken

Voorbeeld: helpen bij huiswerk

Probeer de thuiscontext op verschillende manieren te betrekken:

• Geef een infoavond over ‘leren leren’ voor ouders en kinderen. Ga samen effectief aan de slag met enkele strategieën zodanig dat ouders mee zijn in het verhaal. Vertel hou ze hun kind kunnen ondersteunen bij hun schoolwerk (goede afspraken maken, het kind motiveren en samen het resultaat checken). Meer informatie hierover is te vinden bij materiaal.

• Hang een briefje aan het schoolwerk in de eigen thuistaal of breng ouders op de hoogte via Smartschool. Dit heeft niet als doel dat de ouders helpen bij het huiswerk, maar zorgt ervoor dat de ouders op de hoogte zijn en het thuis aan hun kind nog eens vermelden.

• Toon op oudercontacten hoe leerlingen bepaalde zaken kunnen oefenen of instuderen.

Sociale vaardigheden

Voorbeeld: T-kaart

Stimuleer de sociale vaardigheden van de leerlingen:

• Laat leerlingen regelmatig samenwerken met elkaar op een geschikte wijze (coöperatief leren). Varieer hierbij zeker in groepsverdeling.

• Oefen tijdens uitstappen het sociaal gedrag van leerlingen. Sommige (SES-)leerlingen komen in totaal nieuwe situaties en weten niet altijd hoe ze zich moeten gedragen.

• Werk aan de sociale vaardigheden via T-kaarten.

Infrastructuur bieden

Voorbeeld: Huiswerkplekken

Bied infrastructuur aan op school:

• Geef leerlingen de mogelijkheid om na school in de studie te blijven of naar de huiswerkklas te gaan. Ze krijgen daar ondersteuning van leerkrachten op vlak van inhoud maar ook op vlak van studiebegeleiding die SES-leerlingen vaak thuis missen. De leerlingen kunnen dan indien mogelijk ook werken op een laptop van de school.

• Ga na of de leerlingen kwalitatief materiaal thuis hebben en bied eventueel laptops aan in samenwerking met externe partners.

• Geef leerlingen eventueel de kans om over de middag of tijdens de speeltijd in de klas te blijven om te studeren. Niet elke leerling heeft thuis een geschikte studeerplek of moet thuis eerst familiale verantwoordelijkheden opnemen alvorens te kunnen starten aan hun schoolwerk.

Voorbeeld: Huiswerkbegeleiding

Veilige, positieve leeromgeving

Voorbeeld: gouden weken lesmateriaal bao

Zorg voor een veilige, positieve leeromgeving waarbij er aandacht is voor het welbevinden van de leerlingen:

• Het is belangrijk dat leerlingen zich veilig voelen in de klas om uiteindelijk vragen te durven stellen, fouten te maken, deel te nemen aan het klasgebeuren… De leerling moet een zeker psychologisch evenwicht hebben om prestaties te leveren.

• Anderzijds kan de focus op de leerstof leerlingen net vooruit helpen indien ze in moeilijke thuissituaties opgroeien. Ga dus op zoek naar een mooi evenwicht tussen welbevinden en inhoud.

Werken aan welbevinden kan op meerdere manieren:

• Geef ruimte aan de thuistaal en zorg voor erkenning voor die taal. De thuistaal positief benaderen verhoogt hun motivatie en daarbij hun schoolprestaties.

• Zet tijdens de Gouden Weken in op teambuildingsactiviteiten.

Mentorprogramma's

Voorbeeld: mentorprogramma

Mentorprogramma’s of tutorprojecten kunnen helpen:

• Niet alle leerlingen hebben thuis ondersteuning op vlak van zelfgestuurd leren. Via één-op-één-begeleiding door studenten of vrijwilligers kunnen ze na school extra ondersteund worden.

• Er zijn veel organisaties die zich inzetten om de leerkansen van kwetsbare groepen te vergroten (bv. Auxilia, Kompanjon…)

Voorbeeld: mentorprogramma

Concentratievermogen stimuleren

Stimuleer het concentratievermogen op verschillende manieren:

• SES-leerlingen met een andere thuistaal haken sneller af omwille van talige factoren. Probeer korte, eenvoudige instructies te geven en een mooie afwisseling te bieden met beeldtaal.

• Sommige leerlingen geraken snel overprikkeld. Met koptelefoons of door massa’s aan informatie op prikborden te beperken, kan je hieraan tegemoet komen.

• Geef leerlingen tips hoe ze hun studeerplek kunnen inrichten en hoe ze geconcentreerd kunnen werken.