Want to create interactive content? It’s easy in Genially!

Get started free

ANTZINAROA_LITERATURA UNIBERTSALA

eli.izagirre

Created on June 20, 2023

Start designing with a free template

Discover more than 1500 professional designs like these:

January School Calendar

Genial Calendar 2026

School Calendar 2026

January Higher Education Academic Calendar

School Year Calendar January

Academic Calendar January

Comic Flipcards

Explore all templates

Transcript

LITERATURA UNIBERTSALA

ANTZINAROA

ANTZINAROA

K.a. 3000

K.a. I. mendea

ANTZINAROA

Lehen zibilizazioak

Mesopotamia, Egipto, India eta Txina Grezia eta Erroma K.a. 3000 eta K.o I. mendea

ANTZINAROA

MESOPOTAMIA
EGIPTO

ANTZINARO KLASIKOA

Antzinaroaren azken fasea

Greziar eta erromatar zibilizazioak

ANTZINARO KLASIKOA

ERROMA
GREZIA

ANTZINARO KLASIKOA

ERROMA
GREZIA

ANTZINAROA

LITERATURAREN GARAPENA:

  • Historiaurrean, ahozkotasuna
  • Historian, idazkuntzaren asmakuntza
  • Literaturaren lehen lekukotasunak: erlijioari eta mitoei lotuta (mundua azaltzeko)
  • Mendebaldeko pentsamendua finkatu duten bi ardatzak: Biblia eta kultura klasiko aberatsa (Grezian eta Erroman)

ANTZINAROA

ATAL HONETAN:

  • Lehen literaturak:
    • mesopotamiarra
    • egiptoarra
    • hebrearra (Biblia)
  • Ekialde urruneko literatura:
    • txinarra
    • indiarra

1. MITOLOGIA, ERLIJIOA ETA LITERATURA

ANTZINAROA

1. MITOLOGIA, ERLIJIOA ETA LITERATURA

Mythos

Ezagutzera ematen den berria

EUSKAL MITOLOGIA

Kristautasunaren aurretik Euskal Herrian zeuden sinesmenen, pertsonaia mitikoen eta elezaharren multzoak osatzen du euskal mitologia. Naturaz gaindiko mundu bat da, gizakiak berak sortua bizitzaren funtsezko arazoei erantzuteko helburuarekin. Euskaldunen antzinako erlijioa izan zen mitologia, nolabait esatearren. Ahozko transmisioari esker iritsi da euskal mitologia belaunaldiz belaunaldi gaur egun arte, aiton-amonek beren seme-alaba eta ilobei kontatu dizkieten antzinako sinesmenetan oinarritutako parabola eta ipuinen bitartez.

1. MITOLOGIA, ERLIJIOA ETA LITERATURA

Nondik ote dator haserrearen sagarraren kontua?

Parisen auzia

Rubens, pedro Pablo Prado museoa

1. MITOLOGIA, ERLIJIOA ETA LITERATURA

1.1 LEHEN LITERATURAK: MESOPOTAMIAR, EGIPTOAR ETA HEBREAR LITERATURA

1.1 LEHEN LITERATURAK: MESOPOTAMIAR, EGIPTOAR ETA HEBREAR LITERATURA

1.1 LEHEN LITERATURAK: MESOPOTAMIAR, EGIPTOAR ETA HEBREAR LITERATURA

MESOPOTAMIA

  • Literatura aztarnarik zaharrena
  • Sumeriar, akadiar, babiloniar eta asiriar zibilizazioak
  • Idazkera kuneiformea
  • Literatur lan nagusia: Gilgamesh-en poema
  • Lege bilduma zaharrena: Hammurabi-ren kodea (K.a. 1760)

1.1 LEHEN LITERATURAK: MESOPOTAMIAR, EGIPTOAR ETA HEBREAR LITERATURA

EGIPTO

  • Egiptoko literatura: ehortze inskripzio eta papirotan.
  • Lehen idatziak: K.a. 2700 urtean
  • Hieroglifikoa
  • Papyros (greziarrek)
  • Lan esanguratsuena: Hilen liburua (K.a. 1400). Ehortze-erritualak (kanta, ereserki eta errezuak).

1.1 LEHEN LITERATURAK: MESOPOTAMIAR, EGIPTOAR ETA HEBREAR LITERATURA

HEBREAR LITERATURA: BIBLIA

  • Mitoekin batera, mendebaldeko literaturaren zutabe: Biblia.
  • Garai askotako eta egile askoren liburua.
  • Testamentu Zaharra (K.a. lehen milurtekoan, hebreeraz-arameeraz).
  • Testamentu Berria (K.o. lehen mendean, grezieraz).

1.1 LEHEN LITERATURAK: MESOPOTAMIAR, EGIPTOAR ETA HEBREAR LITERATURA

TESTAMENTU ZAHARRA

  • Israelgo herriaren historia; Jesukristoren aurreko historia; sinesmenak eta tradizioak.
  • Genero eta estilo desberdinak: historikoak, poetikoak, profetikoak eta jakinduriazkoak.

1.1 LEHEN LITERATURAK: MESOPOTAMIAR, EGIPTOAR ETA HEBREAR LITERATURA

TESTAMENTU BERRIA

  • Gehienak grezieraz.
  • Genero nagusia: ebanjelioa edo "berri ona" (Jesusen bizitzaren eta irakaspenen berri).
  • Lau ebanjelariak: Marko, Mateo, Lukas, Joan.
  • Apostoluen bizitzari buruzko atala: epistola edo eskutitza, genero nagusia.

1.2 EKIALDE URRUNEKO LITERATURA

TXINAKO LITERATURA

  • Karaktere piktografikoak (ez letrarik, objektuak baizik).
  • Konfuzio eta Lao-Tse (edo Lao-zi) - (K.a. VI-V)

1.2 EKIALDE URRUNEKO LITERATURA

INDIAKO LITERATURA

Bedak

Mahabharata

  • Sanskritoz
  • Kasta gorena: Brahma (Indiako Jainko gorena), apaizak
  • Literatura sanskritoa, bi alditan:
    • Beda: liburu sakratua (hinduismoaren oinarria)
    • Ramayana eta Mahabharata: Indiako epopeia handiak

Panchatantra

Ramayana

Rosetta harria hieroglifiko egiptoarrak ulertzea ahalbidetu zuen harria da. K.a.196an Egiptoko errege Ptolomeo V.aren dekretu baten inskripzio elebiduna da. Menfisko apaizek harrian testuak bi hizkuntzaz (greziera eta egiptoera) idatzi zituzten, hiru alfabetoz: hieroglifikoaz, demotikoaz eta grekoaz.

LEHEN ZIBILIZAZIOAK

Ibaietako lehen zibilizazioak deitzen zaie munduan sortu ziren lehen zibilizazio handiei, hain zuzen ere ibai handien inguruan sortu zirelako:

  • Mesopotamia, Tigris eta Eufrates ibaien ondoan.
  • Egipto, Nilo ibaiaren ondoan.
  • India, Indus ibaiaren ondoan.
  • Txina, Ibai Urdinaren eta Ibai Horiaren artean.

Nondik ote dator haserrearen sagarraren kontua? Troiako gerraren sorrera urrezko sagarraren aferan omen dago. Eris jainkosa haserre zegoen Peleo eta Tetisen ezkontzara gonbidatu ez zutelako, eta urrezko sagar bat bota zuen ezteiak ospatzen ari ziren mahai gainera, han zeuden jainkosen arteko ederrenak jaso zezan. hiru jainkosa lehiatu omen ziren urrezko sagarra eskuratu nahian: Hera, Afrodita eta Atenea. Sortu zen nahasmenean Zeus jainko gorenak ezin izan zuen erabakirik hartu, Hera emazte baitzuen; orduan, Parisi deitzea pentsatu zuen. Paris, Troiako Priamo erregearen semea, artzaina zelarik mundutik aldenduta bizi zenez, erabakia hartzeko egokia izango zela pentsatu zuen Zeusek. Auzia Ida mendian erabaki zen eta Afroditari eman zion saria Parisek. Afroditak ordainetan Greziako emakume ederrenaren amodioa eman zion: emakume hura Helena zen, Menelao Espartako erregearen emaztea. Ondorioz, parisek Helena bahitu eta Troiara eraman zuen, eta halaxe gertatu zen Troiako gerra. Horixe da, beraz, Troiako gerraren sorrera azalpena mitoen bidez emana. Gerra hori da Homerok Iliada epopeian kontatzen duena, eta bai urrezko sagarraren istorioa, bai gerora Troiako gerra, lan askoren iturburu izan dira Mendebaldeko artean eta literaturan.

Mythos hitzak “ezagutzera ematen den berria” esan nahi du grezieraz, eta garai zaharretatik datorren kontakizuna da. Erlijioari estuki lotuta daude mitoak, eta giza talde baten pentsaera eta mundua ulertzeko modua azaltzen dute, talde horren mundu-ikuskera kohesionatua eskaintzen baitute: naturako gertaeren azalpen prezientifikoa ematen dute, eta giza multzo horren balioak zeintzuk diren ere azaltzen dute.Mitoak ahoz transmititzen ziren, eta horrela iraun zuten luzaro, herritarrek memorian eta kontaketetan gordeak. greziako mitologiaren jotzen badugu, konturatzen gara jainkoen eta gizakien arteko harremanak estuak zirela, eta bien arteko gorabeherak kontatzen zituzten maiz mitoek. Jainkoen eta gizakien arteko erlazio horiek azaltzen digute, esaterako, zein izan zen gerora Homerok Iliadan kontatuko zuen Troiako gerraren sorrera.

LEHEN ZIBILIZAZIOAK

Ibaietako lehen zibilizazioak deitzen zaie munduan sortu ziren lehen zibilizazio handiei, hain zuzen ere ibai handien inguruan sortu zirelako:

  • Mesopotamia, Tigris eta Eufrates ibaien ondoan.
  • Egipto, Nilo ibaiaren ondoan.
  • India, Indus ibaiaren ondoan.
  • Txina, Ibai Urdinaren eta Ibai Horiaren artean.

LEHEN ZIBILIZAZIOAK

Ibaietako lehen zibilizazioak deitzen zaie munduan sortu ziren lehen zibilizazio handiei, hain zuzen ere ibai handien inguruan sortu zirelako:

  • Mesopotamia, Tigris eta Eufrates ibaien ondoan.
  • Egipto, Nilo ibaiaren ondoan.
  • India, Indus ibaiaren ondoan.
  • Txina, Ibai Urdinaren eta Ibai Horiaren artean.

Lorem ipsum dolor

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod.