USAIMENA ETA DASTAMENA

USAIMENA ETA DASTAMENA

Ekaitz Lacalle, Jone Iglesisas, Aquene Lecuna eta Mikel Lasa

AURKIBIDEA

Atal- Garrantsitzuenak

1.2

1.1

Usaimena

Deskribapena

Ohitura- osasuntsuak

1.3

1.5

1.4

Gaixotasunak

Funtzionamendua

Atal- Garrantsitzuenak

2.2

2.1

Dastamena

Deskribapena

Ohitura- osasuntsuak

2.4

2.3

2.5

Gaixotasunak

Funtzionamendua

Bibliografia

Usaimena

DESKRIBAPENA

Usaimena sudur-hobietan dago kokatuta, eta estimulu jakin batzuk hautematen ditu, aireak garraiatzen dituen substantzia kimikoetatik datoztenak. Usain esaten diegu estimulu horiei.

ATAL GARRANTSITZUENAK

Pituitario horia

Mintz bat da, eta bertan, kimioerrezptore batzuk daude, usaimen-erraboilean bat egiten dutenak. Usaimen-erraboila usaimen-nerbioarekin dago lotuta.

Sudur-hobia

Handik sartzen da irea substantzia kimikoekin.

Usaimen-nerbioa

Informazioa garunera eramaten du.

Usaimen-erraboila ornodunen prosentzefaloko egitura neural bat da, usaimenean, hau da, usainaren pertzepzioan inplikatuta dagoena.

Usaimen-erraboila

Odol-hodi askoko mintz bat da, sudurrera sartzen den airea berotzen duena.

Pituitrio gorria

Mukosa pituitarioaren nerbio-bukareak

Usaimen-nerbioak usain-sentsazioa dakar. Usaimen epiteliotik usaimen erraboilera proiektatzen diren usaimen neurona hartzaileen axoiek osatzen dute.

FUNTZIONAMENDUA

Usaimen molekulak sakabanatuta daude giroan. Sudurreko mukosarekin kontaktuan jartzen dira eta usaimenaren errezeptore batzuengana iristen dira, usaimen-epitelioa deritzon horretan. Neurona errezeptoreek bulkada elektrikoen bidez bidaltzen dute informazioa usaimen erraboilera.

GAIXOTASUNAK

Errinitisa

Sinusitis

Korneten hipertrofia

Sinu paranasaletan likidoa pilatzen denean gertatzen dira. Likido pilaketa horri esker mikrobioak ugaldu egiten dira. Sintomak:

• aurpegiko mina
• presioa
• sudurreko buxadura
• errinorrea usaimenaren noranzkoa gutxitzea

Sudurreko mukosaren hantura da, eta sintomak hotzeria baten ohikoak izaten dira:

• sudurreko azkura
• doministikuak
• mukositatea
• kongestioa nasala

Beheko sudur-korneteen bolumena gehiegi handitzea da. Sintomak:

• Sudur buxatuen sentsazioa
• Arnasa hartzeko zailtasuna
• Buruko mina

OHITURA OSASUNTSUAK

Ez arnastu usain gogorrik.

Garbitu egunero zure sudur-zuloak.

Zaindu katarroa eta gripea dituzunean.

Itxi zure etxeko leihoak eta ateak.

Arropa egokia erabili hotza egiten duenean

Dastamena

DESKRIBAPENA

Dastamearen organoa mihia da, eta estimulu kimikoak hautematen ditu. Estimulu kimiko horiek listuarekin nahasten diren substantzietatik datoz.

ATAL GARRANTSITZUENAK

Dastamen- papila

Mihiaren gainazalean, epidermisean ikus dezakegun tolestura ugari dira.

Irenstean trakea estaltzen duen ehun-xafla, elikagaiak biriketara sar ez daitezen.

Epiglotisa

Amigdala

Arnastutako patogenoen aurkako lehen defentsa-lerroa da.

Mihi-papila

Mihiaren gainazalean kokatutako zentzumen-organo txikiak. dira

Dastmen-papilak dastabotoi ugariz osatuta daude. Dastabotoietan, kimioerrezeptoreak daude, eta kimikoerrezeptoreak nerbio-sistemarekin daude lotuta

Dastabotoia

Informazioa detektatzen dute gainazalean dauden hargailuen bidez, eta nerbioetatik garuneraino bidaltzen dute.

Zentzumen-zelula

FUNTZIONAMENDUA

Zerbait jaten edo edaten dugunean, elikagaietatik askatzen diren produktu kimikoak listuan disolbatu eta dastamen-papilekin kontaktuan jartzen dira, hauek garunera seinale bat bidaltzen baitute, haren zaporea identifikatu ahal izateko eta horrela jaten duguna ezagutu dezagun. Dastamen-papilen nerbio-bulkadak garunera transmititzen dira aurpegiko eta glosofaringe nerbioen bidez.

GAIXOTASUNAK

Disgeusia

Ageusia

Txantxarra

Hortzetako txantxarra hortz bati gerta dakiokeen kaltea da, ahoan dauden txantxarra eragiten duten bakterioek hortzaren gainazalari erasotzen dioten azidoak sortzen dituztenean. Hau hortzetako zulo txiki bat izan daiteke, txantxarra deitzen zaiona.

• Sentikortasuna hortzetan.

• Min arin edo zorrotz zerbait gozoa, beroa edo hotza jaten edo edaten duzunean.

Dastamenaren nahaste bat da.

• Aho zapore txarra iraunkorra.

Dastamen zentzurik ez izateak ezaugarritzen duen nahaste bat da.

• Zapore desberdinak bereizteko ezintasuna

OHITURA OSASUNTSUAK

• Saihestu elikagai edo edari oso hotzak edo oso beroak kontsumitzea, dastamen-papilak kaltetu ditzaketenak.

• Ahoa higiene egokia izateko, hortzak garbitzeaz gain, mihia ere garbitu behar da, dastamen-papilak garbi mantentzeko.

• Alkoholak eta tabakoak dastamen-papilen sentsibilitatea murrizten dute.

• Saihestu oso ondutako elikagaiak jatea (pikanteak, gaziak, etab.).

BIBLIOGRAFIA

Usaimena

Dastamena

• Bio geo liburua
• Atal garrantsitzuenak:

https://www.google.es/search?q=nerbio+olfatorio&ei=n110ZKn6Fcr4sAfk15mADQ&ved=0ahUKEwjpxcPMiZr_AhVKPOwKHeRrBtAQ4dUDCA8&uact=5&oq=nerbio+olfatorio&gs_lcp=Cgxnd3Mtd2l6LXNlcnAQAzIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjIHCAAQgAQQCjoVCAAQAxCPARDqAhC0AhCMAxDlAhgBOhUILhADEI8BEOoCELQCEIwDEOUCGAE6BwgAEIoFEEM6CwgAEIAEELEDEIMBOg4ILhCABBCxAxCDARDUAjoRCC4QgAQQsQMQgwEQxwEQ0QM6CwguEIAEELEDEIMBOggIABCABBCxAzoKCAAQigUQsQMQQzoICC4QgAQQsQM6EQguEIoFELEDEIMBEMcBEK8BOgsILhCABBDHARCvAToKCAAQgAQQsQMQCjoFCAAQgAQ6DQgAEIAEELEDEIMBEApKBAhBGABQyztYlmFg-GVoAXAAeACAAfMBiAGnFZIBBjAuMTIuNJgBAKABAbABCsABAdoBBAgBGAo&sclient=gws-wiz-serp&safe=active&ssui=o

• Funtzionamendua:

https://accessmedicina.mhmedical.com/content.aspx?bookid=1858&sectionid=134364259#:~:text=El%20sistema%20olfatorio%20percibe%20las,su%20conducta%20alimenticia%20y%20social.

• Gaixotasunak:

https://www.cdc.gov/antibiotic-use/sp/sinus-infection.html#:~:text=Las%20sinusitis%20ocurren%20cuando%20se,pueden%20ser%20causadas%20por%20bacterias

• Ohitura osasuntsuak:

https://www.google.es/search?q=costumbres+para+la+salud+del+olfato&safe=active&ssui=on

• Bio geo liburua

• Bio geo-ko bideoak

• Gaixotasunak: https://www.bartalentlab.com/tendencias/gastronomia/lengua-enferma-sufre-alteraciones-gustativas