Want to create interactive content? It’s easy in Genially!

Get started free

Estructura gramaticales

Geli Eidé Tun Tuz

Created on May 27, 2023

Start designing with a free template

Discover more than 1500 professional designs like these:

Animated Chalkboard Presentation

Genial Storytale Presentation

Blackboard Presentation

Psychedelic Presentation

Chalkboard Presentation

Witchcraft Presentation

Sketchbook Presentation

Transcript

ESTRUCTURAS GRAMATICALES

VOCAL CORTA

alfabeto mayavocales

VOCAL LARGA

VOCAL CONTONO

VOCAL REARTICULADA

VOCAL GLOTALIZADA

Consonantes especiales con algunas vocales Ch’a K’a P’a T’a Tsa Ts’a Ch’aa k’aa P’aa T’aa Ts’aa Ts’aa Ch’á’a k’á’a P’á’a T’á’a Ts’á’a Ts’á’a Ch’a’a k’a’a T’a’a Ts’a’a Ts’a’a Ts’a’a Ch’a’ k’a’ P’a’ T’a’ Ts’a’ Ts’a’

CONSONANTES

SENCILLAS B C CH J K L M N P S T W X Y ESPECIALES CH’ K’ P’ T’ TS TS’

Practiquemos algunas palabras con las consonantes especiales Ch’ak Corta K’úum Calabaza P’aax Deuda T’aan Hablar Tsiik Saludar Ts’a’ay Colmillo

Debemos aclarar que la Tz y la Dz que fueron sustituidas por la Ts y la Ts’ respectivamente aún se siguen utilizando en nombres.

CARACTERÍSTICAS FONÉTICAS DE LA LENGUA MAYA ACTUAL

PARES CONSONANTICOS:CH, CH’, K, K’, P, P’, T, T’, TS, TS’

Chaak Conocer, sancochar Ch’aak Cortar Kaal Garganta, cuello K’aal Cerrar, encerrar Paax Tocar, instrumento P’aax Deuda, endeudarse Tuuch Ombligo T’uuch Chongo Tsiik Respetar, honrar Ts’iik Afeitar, rasurar

La lengua maya de Yucatán, abundó en sonidos consonánticos sordos. Una característica notable del maya yucateco, que comparte con muchas otras lenguas mayenses, es el uso de consonantes glotalizadas.

PALABRAS USANDO LAS CONSONANTE DE LA LENGUA MAYA

EL SONIDO DE LAS VOCALES EN LENGUA MAYA

o OTOCH (CASA) OO POOL (CABEZA) óO óOL (ESENCIA DE LA VIDA) O’O TO’ON (NOSOTROS/ NOSOTRAS) O’ P’O’ (LAVAR) U UK’ (PIOJO) UU JUUJ (IGUANA) úU úURICH (CARACOL) U’U T’U’UL U’ TU’

A ABAL (CIRUELA)AA BAAL (CUÑADO) áA áAK (TORTUGA) A’A BA’AL (COSA) A’ SA’ (ATOLE) E EB (ESCALERA) EE TEEN (YO) éE PéEPEN (MARIPOSA) E’E E’EL (OVAR) E’ JE’ (HUEVO) I ICH (OJO) II CHIICH (ABUELA) Iíi SíIS (FRIO) I’I IXI’IM (MAIZ DESGRANADO) I’ SI’ (LEÑA)

B BAACH (CHACHALACA)CH CHIICH (ABUELA) CH’ CH’íICH (PAJARO, AVE) K KIIK (HERMANA) K’ K’áAN (HAMACA) L LOOL (FLOR) M MUUCH (SAPO) N NOOK’ (ROPA) P PEEK’ (PERRO)

P’ P’óOK (SOMBRERO) S SUUM (SOGA) T TóOP’ (PEPITA DE CALABAZA T’ T’AAN (HABLAR) TS TSO’ (PAVO) TS’ TS’óON (PISTOLA) W WAKAX (GANADO, TORO) X XUNáAN (SEÑORA DE LA ALTA SOCIEDAD) Y YA’AX (VERDE)

Regla: todas las palabras que termine en consonante o consonante glotalizado se le agrega o’ob.

CARACTERISTICAS MORFOLÓGICAS

El maya tiene como base morfemas manosilábicos, es decir, palabras o elementos para la formación de las mismas que resisten el análisis morfológico y que se forman de una sola sílaba.

Regla: toda palabra en sustantivo que termine en vocal glotalizada cuando se pluraliza se le agrega ob

Regla: toda palabra que termina con una consonante para pluralizarse le agrega un tak. Todo adjetivo que termina en una vocal glotalizada se le agrega otra vocal y un tak.

El léxico maya puede producir derivaciones para formar nuevos nombres, así como añadir información semántica importante, como en el caso de la pluralización.