PROIEKTUA ZENTZUMENAK

UKIMENA

lucía, Mario, Oihane, Inaire eta Unai.

3. DBH A

sarrera

gaixotasunak

Índice

bideoa

anatomia

bibliografia

funtzionamendua

UNAI

SARRERA

Nerbio-sistemara transmititzen dituzten zenbait organoren bidez kanpoko eta barneko estimulu fisikoak hautemateko gaitasuna da.

Larruazala

IANIRE

ANATOMÍA

Ukimenaren zentzuak giza gorputza guztiz estaltzen du eta bere funtzio nagusia gorputza kanpoko elementuetatik babestea eta adaptatzea da, hala nola beroa eta hotza.

LUCÍA

SENTSIBILITATEAK

Ukimenak ez ditu zentzumenak, sentsibilitatez osatuta baizik.

1. Sentikortasun protopatikoa.
2. Sentikortasun epikritikoa.
3. Sentsibilitate termoalgesikoa.

Sentsibilitate termoalgesikoa

Sentikortasun epikritikoa

Sentikortasun protopatikoa

LUCÍA

UKIMENAREN ATALAK

• Zentzu honen zati nagusia azala da eta 3 geruzetan banatzen dira.

1. Epidermis: azaleko kanpoko geruza da.
2. Dermis: azaleko erdiko geruza da.
3. Hipodermis: azaleko geruza sakoena da.

Epidermis

Dermis

Hipodermis

Sentsibilitate termoalgesikoa

Sentikortasun epikritikoa

Sentikortasun protopatikoa

LUCÍA

UKIMENAREN ATALAK

• Ukimenaren zati nagusia azala da. Azala nerbio-errezeptoreez osatuta dago, kropuskula ezberdinez osatuta.

• Nerbio-errezeptoreek estimuluak eraldatzen dituzte, garunak prozesatu ahal izateko.

Krause

Meissner

Pacini.

Ruffini.

Markel diskoa.

Nerbioak

Sentsibilitate termoalgesikoa

Sentikortasun epikritikoa

Sentikortasun protopatikoa

LUCÍA

UKIMENAREN ATALAK

• Azalak hauek ere ditu:

Sabazeo-guruin

Ileak

Izerdi-guruin

Sentsibilitate termoalgesikoa

Sentikortasun epikritikoa

Sentikortasun protopatikoa

LUCÍA

Azazkalak

Funtzionamendua:

Nola funtzionatzen du gure ukimen sistema?

Ukimena azalaren bidez ukipena hautemateko zentzumen bat da. Ukimenari esker, egitura, gogortasun eta tenperatura ezberdinak ezagutu ditzakegu, hala nola, astoa, beroa, hotza eta leuna ukimenaren bidez agertzen dira. Ukimena ez da eskuekin bakarrik transmititzen, oinetatik edo gorputzaren edozein artetatik ere sentitzen dugu.

Braile

OIHANE

GAIXOTASUNAK

Larruazaleko gaixotasun askoren eraginpean dago ukimena, eta hauek dira larruazalari eragiten dioten.

DERMATITISA

MARIO

MELANOMA

Melanoma larruazaleko minbizi-mota bat da, eta azalean (ohikoena) nahiz gorputzeko beste atal batzuetan (adibidez, begian) ager daiteke.

SINTOMAK:

Pigmentatutako edo ezohiko itxura duen fardel berri bat eratzea larruazalean.Melanoma ez da beti ilargi gisa hasten. Larruazal arruntean ere ager daiteke. Zelula normalak denbora programatu batean zatitu eta hiltzen dira. Hala ere, minbizi-zelulak edo tumore-zelulak hiltzeko gaitasuna “galdu” egiten du, eta ia mugarik gabe zatitzen da. Zelula-kopuruaren biderketa horrek masa batzuk eratzen ditu, “tumore” edo “neoplasiak” deritzenak, eta, zelula horiek hedatzean, ehun normalak suntsitu eta ordeztu ditzakete.

ZER ERAGITEN DU?

MARIO

MELANOMA

ZERGATIK AGERTZEN DA?

Melanoma guztien kausa zehatza ez dago argi, baina eguzki-argiak, lanparek eta eguzki-oheek erradiazio ultramorearekiko (UV) duten esposizioak melanoma izateko arriskua areagotzen du.

NOLA SENDATZEN DA?

Larruazaleko minbizia azala moztu gabe tratatzeko moduak daude. Metodo horietako batzuek izozketa, kimioterapia edo larruazalean zuzenean aplikatutako beste sendagai batzuk, fototerapia (PDT) edo minbizi-zelulak suntsitzeko laserrak erabiltzen dituzte.

NOLA PREBENITU?

Ez egon asko eguzkitan goizeko 11etatik arratsaldeko 3ak arte. * Izpi ultramoreak blokeatzen dituzten iragazkiak dituzten eguzkitako betaurrekoak erabili. * Eguzki-babes ugari erabili, 30 baino gehiagoko babes-faktorea (FPS) erabiliz eta UVA eta UVB iragazkiak erabiliz.

MARIO

DERMATITISA

Dermatitis mota asko daude, baina bi motatakoak izan daitezke: jatorri ezezaguneko dermatitis atopikoa, eta dermatitis alergikoa kanpoko agente batek eragiten du (alergia ematen dizun zerbaitekin kontaktuan jartzen zarenean).

SINTOMAK:

Dermatitisak azala narritatzen du edo erreakzio alergikoa eragiten du.

ZERGATIK AGERTZEN DA?

Lehen esan dudan bezala, bi dermatitis mota daude: Dermatitis atopikoa ez dakigu zergatik gertatzen den. Dermatitis alergikoa substantzia alergiko batekin kontaktuan jartzen den bakoitzean sortzen da.

MARIO

DERMATITISA

NOLA SENDATZEN DA?

Dermatitis mota batzuetarako sendabide batzuk hauek dira: antiinflamatorioak eta antipruriginosoak erabiltzea edo xanpu sendagarriak erabiltzea.

NOLA PREBENITU?

Muturreko tenperaturak saihestea: hotzak eta izerdiak ekzema okertzen dute eta, beraz, harraskatu eta infektatzeko arriskua areagotzen dute. Erabili eskuoihal bat igurtzi gabe. Ahal dela kotoizko arropa erabili.

MARIO

Psoriasis

Uste da psoriasis immunitate-sistemaren arazoa dela, eta, ondorioz, larruazaleko zelulak ohi baino azkarrago hazten direla. Psoriasi mota ohikoenean, plaka-psoriasi izenekoan, zelulak azkar berritzeak orban ezkatatsu eta lehorrak eragiten ditu.

SINTOMAK:

Psoriasiaren eragile arruntak dira infekzioak, hala nola amigdalitis estreptokozikoa edo azaleko infekzioak.

ZERGATIK AGERTZEN DA?

Lehen esan dudan bezala Psoriasiaren kausa immunitate-sistemaren arazoa da. Zelula aldaketa izeneko prozesu batean, larruazalaren zatirik sakonenean hazten diren azaleko zelulak gainazalerantz doaz.

MARIO

PSOARIASIS

NOLA SENDATZEN DA?

Psoriasirako tratamenduen helburua da larruazaleko zelulen ugalketa oso azkarra geldiaraztea eta ezkatak kentzea. Aukera batzuk kremak eta ukenduak (terapia topikoa), luminoterapia (fototerapia) eta ahotik hartzeko botikak edo injektagarriak dira.

NOLA PREBENITU?

Hona hemen psoriasia prebenitzeko egin ditzakezun gauzetako batzuk:Higienea infekzioen aurrean, psoriasi agerraldiak eragin baititzakete. Hidratazio apartekoa. Kanpora lurrinak eta koloniak! Eguzkiaren fotoerakusketa. Elikadura osasungarria eta ariketa fisikoa.

MARIO

URTIKARIA

Urtikaria zurrunga gorrixkak dira, eta batzuetan azalean azkura eragiten dute. Sendagai edo janari baten erreakzio alergiko batek eragiten du. Erreakzio alergikoek substantzia kimikoak askatzea eragiten dute gorputzean, eta, horren ondorioz, azala sutu egiten da eta orbanak sortzen dira.

SINTOMAK:

Lehen esan dudan bezala, urtikariak azala sutu egiten du eta orbanak sortzen ditu.

ZERGATIK AGERTZEN DA?

Urtikaria medikamentu edo janari batekiko erreakzio alergiko batek eragiten du.

MARIO

URTIKARIA

NOLA SENDATZEN DA?

Salmenta libreko ahozko antihistaminiko batekin tratatu ohi da, hala nola loratadina, zetirizina edo difenhidramina, azkura arintzen lagun dezakete.

NOLA PREBENITU?

Urtikariaren agerpena prebenitzeko modurik onena da ez kontsumitzea edo erreakzio alergikoa eragin dezaketen substantziekin kontaktuan ez egotea.

MARIO

BIDEOA

https://www.youtube.com/watch?v=Hl3r0LG2t3c

UNAI

BIBLIOGRAFÍA

• https://ojo.pe/escolar/sentido-del-tacto-cuales-son-partes-y-funciones-267920-noticia/
• https://webdelmaestro.com/el-sentido-del-tacto/
• https://www.pictoeduca.com/leccion/195/los-sentidos/pag/1402
• https://www.stanfordchildrens.org/es/topic/default?id=anatomadelapiel-85-P04436#:~:text=Cada%20una%20de%20ellas%20tiene,Capa%20de%20grasa%20subcut%C3%A1nea%20(hipodermis)
• https://mejorconsalud.as.com/anatomia-del-tacto/
• https://www.mayoclinic.org/es-es/diseases-conditions/melanoma/symptoms-causes/syc-20374884
• https://www.msdmanuals.com/es-es/hogar/trastornos-de-la-piel/prurito-y-dermatitis/dermatitis-at%C3%B3pica-eccema
• https://www.mayoclinic.org/es-es/diseases-conditions/contact-dermatitis/symptoms-causes/syc-20352742
• https://www.mayoclinic.org/es-es/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840
• https://www.mayoclinic.org/es-es/diseases-conditions/hives-and-angioedema/symptoms-causes/syc-20354908
• http://zentzumenak.euskomedia.org/

UNAI

ESKERRIK ASKO