Praktyczny przewodnikpo epokach literackich i ich wybitnych przedstawicielach
Epoki literackie
1. Starożytność
6. Romantyzm
2. Średniowiecze
7. Pozytywizm
3. Renesans
8. Młoda Polska
4. Barok
9. Dwudziestolecie wojenne
5. Oświecenie
10. Współczesność
Epoki literackie
W naukach filologicznych przyjęło się stosowanie periodyzacji, która pozwala wyróżnić następujące epoki literackie: starożytność, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, współczesność. Odmienność następujących po sobie epok przedstawia się za pomocą wykresu zwanego sinusoidą Juliana Krzyżanowskiego.
Sinusoida Juliana Krzyżanowskiego
Uwagi do wykresu
Wykres pomaga w uporządkowaniu następujących po sobie epok w literaturze. Jednak jego przydatność osłabia kilka czynników: 1. Błędnie sugeruje, że w każdym miejscu w Europie układ epok był taki sam, choć w kulturze polskiej nie istniał antyk, a np. w literaturze rumuńskiej nie wyróżnia się baroku. 2. Podpowiada, że poszczególne epoki trwały tyle samo czasu, ponieważ każdą z nich przedstawia odcinek o równej długości, podczas gdy antyk oblicza się niemal na 1300 lat, natomiast dwuedziestolecie międzywojenne to jedynie okres od 1918 do 1939 r. 3. Podsuwa myśl, że istnieją "punkty zerowe", w których zaczynała się dana epoka. 4. Nakłaniała do patrzenia na następujące po sobie epoki jako całkowicie odmienne propozycje artystyczno - filozoficzne.
Starożytność (Antyk)
1. Cechy literatury antyku:- etos - zespół norm i wartości, pewien wzorzec postępowania; - mimezis - stworzenie wyidealizowanej iluzji rzeczywistości; - patos - podniosły styl stwarzający atmosferę powagi; - dobór odpowiedniego rodzaju wypowiedzi do treści; - decorum - forma utworu jest zgodna z jego treścią; - topos - powtarzający się w kulturze motyw; - przenikanie się sacrum i profanum; - katharsis - oczyszczenie; - fatum - przeznaczenie; - harmonia; - mity.
2. Wybitni twórcy antyczni:greccy: Homer, Sofokles, Eurypides, Ajschylos rzymscy: Cyceron, Wergiliusz, Horacy, Owidiusz
3. Literatura, którą warto znać..."Antygona", "Król Edyp" Sofokles "Mitologia" Jan Parandowski "Iliada", "Odyseja" Homer "Obrona Sokratesa" Platon "Biblia"
Średniowiecze
1. Cechy literatury średniowiecza:
- dwa nurty: religijny i świecki;- hagiografia - żywoty świętych;- literatura parenetyczna - wskazywała wzorce życia i postępowania: asceta, rycerz, władca; - często anonimowa; - alegoryczna - poza znaczeniem dosłownym miała także znaczenie przenośne; - uniwersalna - podejmowała podobne tematy; - tworzona po łacinie. 2. Wybitni twórcy średniowieczni: Gall Anonim, Dante Alighieri, Joseph Bedier 3. Literatura, którą warto znać... "Kronika polska" Galla Anonima "Boska komedia" Dante Alighieri "Dzieje Tristana i Izoldy" Josepfa Bediera "Bogurodzica" "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" "Pieśń o Rolandzie" "Legenda o św. Aleksym"
renesans(odrodzenie)
1. Cechy literatury odrodzenia:- czerpanie z antyku;- humanizm - człowiek przede wszystkim; - coraz częstsze wykorzystanie druku; - pisanie w języku narodowym; - różnorodna tematyka
2. Wybitni twórcy remesansowi:polscy: Jan Kochanowski, Mikołaj Rej, Piotr Skarga zagraniczni: William Shakespeare, Miquel de Cervantes, Giovanni Boccaccio, Francisco Petrarca
3. Literatura, którą warto znać...polscy: treny, "Odprawa posłów greckich" Jan Kochanowski, "Kazania sejmowe" Piotr Skarga zagraniczni: "Boska komedia" Dante Alighieri, "Makbet", "Hamlet", "Romeo i Julia" William Shakespeare, "Dekameron" Giovanni Boccaccio
barok
1. Cechy literatury baroku:- egzystencjonalna, wyrafinowana, konceptualna, refleksyjna, pełna przeciwieństw; - wzorce osobowe: szlachcic, sarmata, dworzanin; - popularne motywy: Bóg, vanitas, życie szlacheckie; - rozwój dramatu.
2. Wybitni twórcy baroku:polscy: Jan Chryzostom Pasek, Jan Andrzej Morsztyn zagraniczni: Jan Baptiste Poquelin - MOLIER
3. Literatura, którą warto znać:"Pamiętniki" Jan Chryzostom Pasek, "Skąpiec", "Świętoszek" Molier
oświecenie
1. Cechy literatury oświecenia:- oświecenie to wiek rozumu, dlatego literatura oświeceniowa miała często charakter dydaktyczny;- w tym okresie najbardziej popularny był klasycyzm, rokoko i sentymentalizm; - klasycyzm oznaczał nawiązanie do literatury antyku: powściągliwość, symetrię, ład oraz korzystanie z antycznych form literackich; - sentymentalizm z kolei bazował przede wszystkim na szerokim spektrum ludzkich uczuć i emocji.
2. Wybitni twórcy oświecenia:polscy: Ignacy Krasicki, Julian Ursyn Niemcewicz zagraniczni: Denis Diderot, Daniel Defoe, Jonathan Swift Voltaire, Monteskiusz
3. Literatura, którą warto znać:"Powrót posła" Julian Ursyn Niemcewicz "Przypadki Robinsona Cruzoe" Daniel Defoe"Monachomachia", czyli Wojna mnichów Ignacy Krasicki "Kandyd" Voltaire
romantyzm
1. Cechy literatury romantyzmu:- natura odzwiercedla uczucia bohatera;- najczęściej ukazywano mi.łość nieszczęśliwą, gdyż tylko taka miała dla romantyków znaczenie; - ogromne zainteresowanie kulturą ludową; - pisarz to człowiek wolny, jednostka wybitna, stojąca ponad społeczeństwem.
2. Wybitni twórcy romantyzmu:polscy: Trójca Wieszczów Narodowych: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński zagraniczni: Johann Wolfgang Goethe
3. Literatura, którą warto znać:"Pan Tadeusz", "Dziady", "Konrad Wallenrod" Adam Mickiewicz "Kordian", "Beniowski", "Lilla Veneda" Juliusz Słowacki "Nie-Boska komedia" Zygmunt Krasiński "Cierpienia młodego Wertera", "Faust" J. W. Goethe
pozytywizm
1. Cechy literatury pozytywizmu:- wierne odwzorowanie rzeczywistości;- brak metafizycznych i nadprzyrodzonych motywów; - bazowanie głównie na tym, co naukowe i rozumowe; - literatura pozytywistyczna jako środek dydaktyczny; - kluczowe hasła epoki: praca organiczna i praca u podstaw ->praca organiczna - działania mające na celu obronę polskiego bytu narodowego w warunkach niewoli porozbiorowej, główny nacisk kładziono tutaj na gałęzie gospodarki ->praca u podstaw - praca nad uświadomieniem, oświeceniem ludu, celem stworzenia z przedstawicieli najbiedniejszych warstw społecznych pełnoprawnych członków społeczeństwa
2. Wybitni twórcy pozytywizmu:polscy: Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa, Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz, Eliza Orzeszkowa zagraniczni: Honoriusz Balzac, Fiodor Dostojewski "Lalka", "Z legend dawnego Egiptu" Bolesław Prus "Nad Niemnem", "Gloria victis" Eliza Orzeszkowa "Mendel gdański" Maria Konopnicka "Ojciec Goriot" Honoriusz Balzac "Zbrodnia i kara" Fiodor Dostojewski
3. Literatura, którą warto znać:Trylogia Henryk Sienkiewicz
młoda polska
1. Cechy literatury Młodej Polski:- mieszanie stylów;- pojawienie się prądów literackich: dekadentyzm, symbolizm, impresjonizm, ekspresjonizm.
2. Wybitni twórcy Młodej Polski:polscy: Władysław Reymont, Stanisław Wyspiański, Gabriela Zapolska zagraniczni: Joseph Conrad
3. Literatura, którą warto znać:"Chłopi" Władysław Reymont, "Wesele" Stanisław Wyspiański, "Moralność Pani Dulskiej" Gabriela Zapolska, "Lord Jim, Jądro ciemności" Joseph Conrad
dwudziestolecie międzywojenne
1. Cechy literatury dwudziestolecia międzywojennego:- różnorodność i wielość konwencji; - realizm, naturalizm, ekspresjonizm, symbolizm, awangarda; - prozaizacja liryki (język codzienny); - grupy literackie indywidualności; - nowe środki wyrazu, eksperymenty; - odejście od tematyki narodowowyzwoleńczej na rzecz zainteresowanie człowiekiem, jego psychiką, codziennością.
2. Wybitni twórcy dwudziestolecia międzywojennego:polscy: Zofia Nałkowska, Maria Dąbrowska, Stefan Żeromski, Witkacy, Witold Gombrowicz zagraniczni: Franz Kafka, Michaił Bułhakow, Antoine de Saint-Exupery
3. Literatura, którą warto znać:"Przediośnie" Stefan Żeromski "Medaliony", "Granica" Zofia Nałkowska "Noce i dnie" Maria Dąbrowska "Ferdydurke" Witold Gombrowicz "Szewcy" Witkacy "Mały książę" Antoine de Saint-Exupery
współczesność
1. Cechy literatury wspólczesności:- przenikanie się różnych form literackich; - dominacja dokumentaryzmu; - często spotykana autobiograficzność; - rozwój gatunków awangardowych: antyteatr, antypowieść, kariera groteski i absurdu; - wielka popularność gatunków paraliterackich.
2. Wybitni twórcy współczesności:polscy: Stefan Wyszyński, Tadeusz Borowski, Sławomir Mrożek, Hanna Krall, Paweł Zuchniewicz, Gustaw Herling-Grudziński, Antoni Libera, Tadeusz Konwicki zagraniczni: George Orwell, Albert Camus
3. Literatura, którą warto znać:"Inny świat" Gustaw Herling-GrudzińskiOpowiadania Tadeusz Borowski "Zdążyć przed Panem Bogiem Hanna Krall "Tango" Sławomir Mrożek "Rok 1984" George Orwell"Inny świat" Gustaw Herling-Grudziński "Madame" Antoni Libera "Ojciec wolnych ludzi" Paweł Zuchniewicz "Mała apokalipsa" Tadeusz Konwicki "Dżuma" Albert Camus
post scriptumgatunki literackie
Praktyczny przewodnik po epokach literackich...
Aleksandra Kaczmarek
Created on December 8, 2022
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Tarot Presentation
View
Vaporwave presentation
View
Women's Presentation
View
Geniaflix Presentation
View
Shadow Presentation
View
Newspaper Presentation
View
Memories Presentation
Explore all templates
Transcript
Praktyczny przewodnikpo epokach literackich i ich wybitnych przedstawicielach
Epoki literackie
1. Starożytność
6. Romantyzm
2. Średniowiecze
7. Pozytywizm
3. Renesans
8. Młoda Polska
4. Barok
9. Dwudziestolecie wojenne
5. Oświecenie
10. Współczesność
Epoki literackie
W naukach filologicznych przyjęło się stosowanie periodyzacji, która pozwala wyróżnić następujące epoki literackie: starożytność, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, współczesność. Odmienność następujących po sobie epok przedstawia się za pomocą wykresu zwanego sinusoidą Juliana Krzyżanowskiego.
Sinusoida Juliana Krzyżanowskiego
Uwagi do wykresu
Wykres pomaga w uporządkowaniu następujących po sobie epok w literaturze. Jednak jego przydatność osłabia kilka czynników: 1. Błędnie sugeruje, że w każdym miejscu w Europie układ epok był taki sam, choć w kulturze polskiej nie istniał antyk, a np. w literaturze rumuńskiej nie wyróżnia się baroku. 2. Podpowiada, że poszczególne epoki trwały tyle samo czasu, ponieważ każdą z nich przedstawia odcinek o równej długości, podczas gdy antyk oblicza się niemal na 1300 lat, natomiast dwuedziestolecie międzywojenne to jedynie okres od 1918 do 1939 r. 3. Podsuwa myśl, że istnieją "punkty zerowe", w których zaczynała się dana epoka. 4. Nakłaniała do patrzenia na następujące po sobie epoki jako całkowicie odmienne propozycje artystyczno - filozoficzne.
Starożytność (Antyk)
1. Cechy literatury antyku:- etos - zespół norm i wartości, pewien wzorzec postępowania; - mimezis - stworzenie wyidealizowanej iluzji rzeczywistości; - patos - podniosły styl stwarzający atmosferę powagi; - dobór odpowiedniego rodzaju wypowiedzi do treści; - decorum - forma utworu jest zgodna z jego treścią; - topos - powtarzający się w kulturze motyw; - przenikanie się sacrum i profanum; - katharsis - oczyszczenie; - fatum - przeznaczenie; - harmonia; - mity.
2. Wybitni twórcy antyczni:greccy: Homer, Sofokles, Eurypides, Ajschylos rzymscy: Cyceron, Wergiliusz, Horacy, Owidiusz
3. Literatura, którą warto znać..."Antygona", "Król Edyp" Sofokles "Mitologia" Jan Parandowski "Iliada", "Odyseja" Homer "Obrona Sokratesa" Platon "Biblia"
Średniowiecze
1. Cechy literatury średniowiecza:
- dwa nurty: religijny i świecki;- hagiografia - żywoty świętych;- literatura parenetyczna - wskazywała wzorce życia i postępowania: asceta, rycerz, władca; - często anonimowa; - alegoryczna - poza znaczeniem dosłownym miała także znaczenie przenośne; - uniwersalna - podejmowała podobne tematy; - tworzona po łacinie. 2. Wybitni twórcy średniowieczni: Gall Anonim, Dante Alighieri, Joseph Bedier 3. Literatura, którą warto znać... "Kronika polska" Galla Anonima "Boska komedia" Dante Alighieri "Dzieje Tristana i Izoldy" Josepfa Bediera "Bogurodzica" "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" "Pieśń o Rolandzie" "Legenda o św. Aleksym"
renesans(odrodzenie)
1. Cechy literatury odrodzenia:- czerpanie z antyku;- humanizm - człowiek przede wszystkim; - coraz częstsze wykorzystanie druku; - pisanie w języku narodowym; - różnorodna tematyka
2. Wybitni twórcy remesansowi:polscy: Jan Kochanowski, Mikołaj Rej, Piotr Skarga zagraniczni: William Shakespeare, Miquel de Cervantes, Giovanni Boccaccio, Francisco Petrarca
3. Literatura, którą warto znać...polscy: treny, "Odprawa posłów greckich" Jan Kochanowski, "Kazania sejmowe" Piotr Skarga zagraniczni: "Boska komedia" Dante Alighieri, "Makbet", "Hamlet", "Romeo i Julia" William Shakespeare, "Dekameron" Giovanni Boccaccio
barok
1. Cechy literatury baroku:- egzystencjonalna, wyrafinowana, konceptualna, refleksyjna, pełna przeciwieństw; - wzorce osobowe: szlachcic, sarmata, dworzanin; - popularne motywy: Bóg, vanitas, życie szlacheckie; - rozwój dramatu.
2. Wybitni twórcy baroku:polscy: Jan Chryzostom Pasek, Jan Andrzej Morsztyn zagraniczni: Jan Baptiste Poquelin - MOLIER
3. Literatura, którą warto znać:"Pamiętniki" Jan Chryzostom Pasek, "Skąpiec", "Świętoszek" Molier
oświecenie
1. Cechy literatury oświecenia:- oświecenie to wiek rozumu, dlatego literatura oświeceniowa miała często charakter dydaktyczny;- w tym okresie najbardziej popularny był klasycyzm, rokoko i sentymentalizm; - klasycyzm oznaczał nawiązanie do literatury antyku: powściągliwość, symetrię, ład oraz korzystanie z antycznych form literackich; - sentymentalizm z kolei bazował przede wszystkim na szerokim spektrum ludzkich uczuć i emocji.
2. Wybitni twórcy oświecenia:polscy: Ignacy Krasicki, Julian Ursyn Niemcewicz zagraniczni: Denis Diderot, Daniel Defoe, Jonathan Swift Voltaire, Monteskiusz
3. Literatura, którą warto znać:"Powrót posła" Julian Ursyn Niemcewicz "Przypadki Robinsona Cruzoe" Daniel Defoe"Monachomachia", czyli Wojna mnichów Ignacy Krasicki "Kandyd" Voltaire
romantyzm
1. Cechy literatury romantyzmu:- natura odzwiercedla uczucia bohatera;- najczęściej ukazywano mi.łość nieszczęśliwą, gdyż tylko taka miała dla romantyków znaczenie; - ogromne zainteresowanie kulturą ludową; - pisarz to człowiek wolny, jednostka wybitna, stojąca ponad społeczeństwem.
2. Wybitni twórcy romantyzmu:polscy: Trójca Wieszczów Narodowych: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński zagraniczni: Johann Wolfgang Goethe
3. Literatura, którą warto znać:"Pan Tadeusz", "Dziady", "Konrad Wallenrod" Adam Mickiewicz "Kordian", "Beniowski", "Lilla Veneda" Juliusz Słowacki "Nie-Boska komedia" Zygmunt Krasiński "Cierpienia młodego Wertera", "Faust" J. W. Goethe
pozytywizm
1. Cechy literatury pozytywizmu:- wierne odwzorowanie rzeczywistości;- brak metafizycznych i nadprzyrodzonych motywów; - bazowanie głównie na tym, co naukowe i rozumowe; - literatura pozytywistyczna jako środek dydaktyczny; - kluczowe hasła epoki: praca organiczna i praca u podstaw ->praca organiczna - działania mające na celu obronę polskiego bytu narodowego w warunkach niewoli porozbiorowej, główny nacisk kładziono tutaj na gałęzie gospodarki ->praca u podstaw - praca nad uświadomieniem, oświeceniem ludu, celem stworzenia z przedstawicieli najbiedniejszych warstw społecznych pełnoprawnych członków społeczeństwa
2. Wybitni twórcy pozytywizmu:polscy: Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa, Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz, Eliza Orzeszkowa zagraniczni: Honoriusz Balzac, Fiodor Dostojewski "Lalka", "Z legend dawnego Egiptu" Bolesław Prus "Nad Niemnem", "Gloria victis" Eliza Orzeszkowa "Mendel gdański" Maria Konopnicka "Ojciec Goriot" Honoriusz Balzac "Zbrodnia i kara" Fiodor Dostojewski
3. Literatura, którą warto znać:Trylogia Henryk Sienkiewicz
młoda polska
1. Cechy literatury Młodej Polski:- mieszanie stylów;- pojawienie się prądów literackich: dekadentyzm, symbolizm, impresjonizm, ekspresjonizm.
2. Wybitni twórcy Młodej Polski:polscy: Władysław Reymont, Stanisław Wyspiański, Gabriela Zapolska zagraniczni: Joseph Conrad
3. Literatura, którą warto znać:"Chłopi" Władysław Reymont, "Wesele" Stanisław Wyspiański, "Moralność Pani Dulskiej" Gabriela Zapolska, "Lord Jim, Jądro ciemności" Joseph Conrad
dwudziestolecie międzywojenne
1. Cechy literatury dwudziestolecia międzywojennego:- różnorodność i wielość konwencji; - realizm, naturalizm, ekspresjonizm, symbolizm, awangarda; - prozaizacja liryki (język codzienny); - grupy literackie indywidualności; - nowe środki wyrazu, eksperymenty; - odejście od tematyki narodowowyzwoleńczej na rzecz zainteresowanie człowiekiem, jego psychiką, codziennością.
2. Wybitni twórcy dwudziestolecia międzywojennego:polscy: Zofia Nałkowska, Maria Dąbrowska, Stefan Żeromski, Witkacy, Witold Gombrowicz zagraniczni: Franz Kafka, Michaił Bułhakow, Antoine de Saint-Exupery
3. Literatura, którą warto znać:"Przediośnie" Stefan Żeromski "Medaliony", "Granica" Zofia Nałkowska "Noce i dnie" Maria Dąbrowska "Ferdydurke" Witold Gombrowicz "Szewcy" Witkacy "Mały książę" Antoine de Saint-Exupery
współczesność
1. Cechy literatury wspólczesności:- przenikanie się różnych form literackich; - dominacja dokumentaryzmu; - często spotykana autobiograficzność; - rozwój gatunków awangardowych: antyteatr, antypowieść, kariera groteski i absurdu; - wielka popularność gatunków paraliterackich.
2. Wybitni twórcy współczesności:polscy: Stefan Wyszyński, Tadeusz Borowski, Sławomir Mrożek, Hanna Krall, Paweł Zuchniewicz, Gustaw Herling-Grudziński, Antoni Libera, Tadeusz Konwicki zagraniczni: George Orwell, Albert Camus
3. Literatura, którą warto znać:"Inny świat" Gustaw Herling-GrudzińskiOpowiadania Tadeusz Borowski "Zdążyć przed Panem Bogiem Hanna Krall "Tango" Sławomir Mrożek "Rok 1984" George Orwell"Inny świat" Gustaw Herling-Grudziński "Madame" Antoni Libera "Ojciec wolnych ludzi" Paweł Zuchniewicz "Mała apokalipsa" Tadeusz Konwicki "Dżuma" Albert Camus
post scriptumgatunki literackie