Lurraren erliebea

LURREKO ERLIEBEA

HASI

Aurkibidea

Erliebearen sorrera: tolesturak eta failak

Lurraren gainazala ez da laua

Lurrazala: ozeanoak eta kontinenteak

Erliebearen eraketa; sumendiak etra lurrikarak

Erliebea aldatzen duten eragileak

Erliebearen eragina gure bizitzan

Lurrazala: ozeanoak eta kontinenteak

Lurraren barne-egitura

Lurraren barne egiturak 3 zati ditu:

1. Lurrazala kanpoko geruza da, hor bizi gara eta %1 osatzen du.

2. Mantua: erdiko geruza da, %85 osatzen du, materiala urtuta dauka (magma)- Goi-mantua: dentsitate gutxiko materiala - Behe-mantua: dentsitate haundiko materiala3. Nukleoa: sakonena da, kanpoko zatia likidoa da eta barnekoa solidoa.

ARIKETA

Ozeanoak eta kontinenteak

Lurrazalaren %70a ozeanoek hartzen dute eta %30 kontinenteek

ARIKETA

Lurraren gainazala ez da laua

Mendia

Sakonunea

Mendikatea

Harana

Goi-ordokia

Lurmuturra

Ordokia

Penintsula

Golkoa

Uhartea

Erliebearen sorrear:tolesturak eta failak

- Orain ikusten ditugun lurrak, ozeanoen azpian zeuden lehen.

- Gaur egun oraindik ere aldaketak gertatzen ari dira

- Plaken tektonikaren teoria

- Lurrazala plakez osatuta dago eta hauek etengabe mugitzen dira. - Plakak ez datoz bat kontinenteekin: Plaka= urgainazaleko lurrak+ozeano azpikoak - Plakak mugitzen direnean, batzuetan talka egiten dute elkarren kontra.

https://www.youtube.com/watch?v=eLKNVDT8QCw

Bideoko galderak

Tolesturak eta failak

- Plaka tektonikoen arteko talkaren ondorioz presioa handitzen da, eta horrek lurrazala deformatzen du.

- Tolesturak: Barneko indarrek material malguei eragiten diete eta tolesturak gertatzen dira.

- Failak: Barneko indarrek material zurrunei eragiten badiete luzarrala pitzatzen da eta bloketan hausten da.

Ariketa

https://www.youtube.com/watch?v=eLKNVDT8QCw

SUMENDIAK

- Sumendiak dira lurraren barneko materialak tenperatura altuan kanporatzen dituzten lurrazalaren pitzadurak

- Pitzadura horiek bi plaka tektonikoren arteko talkaren ondorioz sortzen dira, gehienak ozeano hondoan gertatzen dira.- Sumendi itzaliak aspalditik ez dute ezer azaldu, aktiboak etengabe ari dira.

Nola gertatzen dira erupzioak?

1. Mantuak lurrazalari eragiten dion presioa handitzearen ondorioz, magma tximinian gora igotzen da. 2. Magma ateratzen da kraterretik, hau da material solidoak (errautsak) , likidoak (laba) eta gasak. 3. Erupzioekin erliebea aldatzen da, materiala pilatzen da eta hozten bada mendia sortzen da, hori da konoa eta itsasoan badago uharteak sor daitezke.

LURRIKARAK

Definizoak

- Lurrikarak edo seismoak lurrazalaren dardara bortitzak dira, plaken talkek failen higidurek edo sumendi-erupzioek sortuak. - Dardara leku guztietara zabaltzen den Uhin sismikoa da eta bi puntu dira, sismoa gertatzen den lekua hipozentroa eta lerro bat zuzena eginez gero azaleraino epizentroa da. - Bere indarra neurtzeko Richter eskala erabiltzen da. - Suzko Eraztuna: jarduera sismiko handiena duena. Tsunamia: lurrikara gertatzen denean ozeanoan uhin sismikoak ura mugitzen du eta olatua handiak eragin.

ARIKETA

Erliebea aldatzen duten eragileak

Prozesua: 1. Higatu: eragileek materiala apurtu egiten dute. 2. Garraiatu: eragileek (urak eta haizeak) higatutako materiala beste toki batera eramaten dute. 3. Jalki: eragileek (haizeak eta urak) apurtutako material hori beste toki batean pilatzen dute.

- Tenperatura: Tenperaturen aldaketa bortitzek harriak haustea dakarte. Hezeetasuna dagoen eremuetan, harrien pitzaduretan sartzen da ura; tenperaturak jaisten denean, ura izoztu egiten da, eta faila baten antzera hausten du harkaitza.

- Haizea: Haizeak elementuak higatu, higatutako materialak garraiatu eta jalkitzen ditu.

- Ura: Urak hainbat modutan eragiten dio erliebeari, harkaitzen osagaiak disolbatzen ditu kareharrian bezala. -Ibaia: Mendi gainetik materiala hartzen du eta lauagoa del eremuetan jalkitzen du. - Itsasoko urak ere higatzen du, olatuek kostaldea jotzen dute itsaslabarrak sortuz, materiala pixkanaka uzten dute hondartzak eraginez.

Erliebea aldatzen duten eragileak

Izaki Bizidunak

Ura

Tenperatura

Haizea

Materialak disolbatu eta garraiatu

Materialak garraiatu eta jalki

Hezetasuna

Kontrastea oso handia

Paisaia gehien aldatzen dutenak

Zer egiten du?

Ibaiak

Itsasoak

Nahi dutena egiten dute erliebearekin

Harriak hautsi

Prozesua

Garraiatzea

Jalkitzea

Higadura

Ura

Haizea

Haizea

Ura

Ura

Haizea

Tenperatura

Erliebearen eragina gure bizitzan

• Biztanle gehiena kostalde ondoan bizi da eta %80 500metroko altuera baino gutxiagoan. Malda gutxiko eremuak dira, haranak eta nekazaritzako lur onak izaten dira.

• Aldapa handietan jende gutxi bizi da, hala ere gizakiak teknologiaren laguntzarekin egokitu dira edo turismo guneak sortu.(ski estazioak).

• Gizakiak erliebea ere aldatzen du, meategiak, energia lortzeko eremuak, garraioak egiteko tunelak, portuak edo lanak.