Średniowiecze

Średniowiecze

Podstawowe wiadomości o epoce i jej dziedzictwie Sugestie do jawnych pytań egzaminacyjnych

Opracowanie: Radosława Górska

Spis treści

O epoce

Pieśń o Rolandzie

Gall Anonim: Kronika polska

Legenda o świętym Aleksym

Kwiatki świętego Franciszka

Bogurodzica

Lament świętokrzyski

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią

Dante Alihieri: Boska komedia

Źródła

Podziękowanie

O epoce

Średniowiecze – czyli "wieki średnie" – to w historii Europy okres tysiąca lat. Rozpoczął się w V w. n.e. upadkiem państwa rzymskiego (476 r.), a zakończył na przełomie XV i XVI w. Umownie przyjmuje się kilka dat zakończenia epoki: – rok 1453 (zdobycie Bizancjum przez Turków); – rok 1492 (odkrycie Ameryki); – rok 1450 (wynalezienie druku przez Gutenberga). W Polsce epoka ta trwała o połowę krócej – rozpoczął ją chrzest Mieszka I w 966 r., a koniec jej przypadł na wiek XV. Nazwę "średniowiecze" wprowadzili twórcy renesansu. Określili w ten pogardliwy i lekceważący sposób poprzednią epokę, gdyż uważali, że był to okres przestoju, przejścia między świetną epoką antyku a czasami nowożytnymi. Później jednak, gdy zaczęto analizować kulturę średniowiecza, pogląd o tej epoce uległ zmianie.

O epoce

Epoka religijna, uduchowiona, kierująca myśl ludzką ku Bogu. Pojęcia: mistycyzm (możliwość pozazmysłowego, bezpośredniego kontaktu z Bogiem), teocentryzm (Bóg w centrum zainteresowania), uniwersalizm (wspólna w całej Europie religia, język – łacina, system feudalny), dualizm (wyraźny podział na dobro i zło, piekło i niebo, ciało i duszę). Wzory postępowania: wzór świętego, rycerza i idealnego władcy. Dwa style architektoniczne: romański (budowla niska o charakterze obronnym, grube mury, małe okna) i gotycki (katedra – wysoka, strzelista budowla na planie krzyża, duże witrażowe okna, sklepienie krzyżowo-żebrowe, kolumny i podpory, symbolika). W życiu średniowiecznego człowieka dominowała wiara w Boga oraz w dogmaty kościelne, czyli prawdy wiary niewymagające dowodu, np. o jedności Trójcy Świętej. Życie doczesne było traktowane jako okres przejściowy przed prawdziwym – wiecznym, a człowiekowi w sprawach codziennych towarzyszyła maksyma memento mori (z łac. pamiętaj o śmierci). Oczywiście na życie wieczne należało sobie zasłużyć, postępując zgodnie z kościelnymi przykazaniami.

Pieśń o Rolandzie

Utwór ten powstał w XII w. Nie jest znane jego autorstwo. Średniowieczne utwory często były anonimowe w myśl hasła: Ad moriam Dei gloriam – ku większej chwale bożej. Zasadniczym celem człowieka jest zwiększenie bożej chwały, co objawiało się w literaturze i sztuce, które poświęcono Bogu. Pieśń o Rolandzie to epos rycerski, którego treść koncentruje się wokół wojennej wyprawy Karola Wielkiego, władcy Franków, do Hiszpanii w 778 r., zajętej wówczas przez niewiernych Saracenów. Pieśń... opisuje zwycięstwo nad poganami, zdobycie Hiszpanii i tragiczną klęskę tylnej straży armii dowodzonej przez Rolanda i Oliwiera. W trakcie powrotu do Francji została ona zaskoczona atakiem w wąwozie Roncevaux, w wyniku którego w walce zginął m.in. hrabia Roland. Zanim umarł, dostał szansę wezwania pomocy, odmówił jednak, gdyż chciał zachować honor. Utwór kończy się śmiercią bohaterskiego rycerza – jego dusza zostaje zabrana do nieba. Utwór jest więc przykładem sztuki dobrego umierania.

Symbolika śmierci Rolanda

Roland rycerz idealny

Pieśń o Rolandzie - zadania

Pieśń o Rolandzie (fragmenty) 1. Wzór rycerza idealnego. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Pieśni o Rolandzie. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 2. Średniowieczny etos rycerski. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Pieśni o Rolandzie. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Konteksty

Etos rycerski

Kronika polska Galla Anonima

Kronika polska (Chronica Polonorum) to najstarsza kronika Polski, przedstawiająca dzieje od czasów legendarnych do 1113 roku. Gall, pisząc ją, miał trzy cele:

• przedstawienie relacji o mało wówczas znanym kraju;
• ukazanie sylwetki władcy (Bolesława Krzywoustego)
• przekonanie odbiorców, że Bolesław Krzywousty przywróci Polsce świetność.

Kronikarz prezentował wydarzenia, aby udowodnić tezę, że polski władca jest herosem. Takiemu ukazaniu króla służą:

• opis cudownych narodzin;
• podkreślanie opieki Boskiej nad władcą;
• ukazywanie go jako chłopca nad wiek dojrzałego, a później – mądrego i rycerskiego władcy.

Dzieło składa się z trzech ksiąg. Każda z nich zawiera jedną pieśń i trzy mowy występujących w niej postaci. Gall upiększył formę wypowiedzi środkami stylistycznymi, m.in. metaforami, porównaniami, onomatopejami. Są one też obecne we wspomnianych tu utworach poetyckich. Dzieło Anonima spisane zostało w języku łacińskim.

streszczenie

zawartość Kroniki

Kronika polska Galla Anonima - zadania

1. Funkcja idealizowania bohaterów w utworze literackim. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Kroniki polskiej Galla Anonima. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 2. Tradycja narodowa i jej znaczenie w historiografii. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Kroniki polskiej Galla Anonima. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 3. Średniowieczne kreacje literackie idealnego rycerza i władcy. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Kroniki polskiej Galla Anonima. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Zadanie 3 - konteksty

Zadanie 1

Zadanie 2

Legenda o świętym Aleksym

W średniowieczu rozwijał się kult świętych. Wynikało to z przeświadczenia, że śmiertelnikom potrzebni byli pośrednicy w kontaktach z Bogiem. Święty to zarówno wzorzec postępowania dającego nadzieję na pobyt w niebie, jak i ktoś wstawiający się za człowiekiem u Stwórcy. Sztuka średniowieczna w znaczącym stopniu miała charakter parenetyczny. Jej zadaniem było zaproponować odpowiednie wzorce osobowe, które należało naśladować. Jednym z nich był wzorzec świętego. Świętym można było zostać, jeżeli poniosło się śmierć męczeńską. Jednak gdy chrześcijaństwo stało się religią oficjalną, śmierć w imię wiary nie należała już do podstawowych dróg prowadzących do kanonizacji. Kolejnym sposobem okazało się odpowiednie, czyli bogobojne, życie, zgodne z zasadami Dekalogu. Jednak do kanonizacji potrzebne było coś jeszcze – osiągnięcie doskonałości moralnej. Udało się to św. Aleksemu.

Asceta

Charakterystyka

Streszczenie

Legenda o świętym Aleksym

Legenda o św. Aleksym, wydawana też pod tytułem Vita sancti Allexii rikmice, jest obszernym, wierszowanym dziełem hagiograficznym. Już w tytule pojawia się wskazówka dotycząca przynależności gatunkowej dzieła: to legenda. Wyraz ten pochodzi od łacińskiego czasownika lego, legere – czytam, czytać. Był to przede wszystkim utwór do czytania (lub do słuchania). Podstawową cechą legendy jest obecność fantastyki, cudowności. Święci przecież czynili cuda. Pierwsze wersje Legendy o św. Aleksym powstały prawdopodobnie już w V w. n.e. Na zachód Europy utwór dotarł z Bizancjum, w kolejnych stuleciach zyskiwał coraz większą popularność. Polska wersja tekstu pochodzi z połowy XV wieku. Pokora, ubóstwo, miłosierdzie zamiast sławy, bogactwa, rozkoszy cielesnych. Główny bohater Legendy o św. Aleksym rezygnuje z doczesnych przyjemności w imię życia wiecznego. W średniowieczu budzi podziw, ale nie znajduje rzeszy naśladowców. Biednym pozwala wierzyć, że bliżej im do królestwa niebieskiego, bogatych skłania do refleksji o tym, co w życiu najważniejsze.

Legenda o świętym Aleksym - zadania

Legenda o świętym Aleksym (fragmenty) 1. Motyw pięknego umierania i jego rola w średniowiecznej literaturze. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Legendy o świętym Aleksym. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 2. Człowiek średniowieczny wobec spraw ostatecznych. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Legendy o świętym Aleksym. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 3. Asceza jako wartość. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Legendy o świętym Aleksym. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Zadanie 2

Zadanie 1

Zadanie 3 link do prezentacji Asceza

Kwiatki świętego Franciszka

Święty to jedna z najważniejszych postaci kultury chrześcijańskiej. W średniowieczu świętość wymagała wyrzeczeń lub cierpienia. Z czasem okazywało się, że święty mógł być zwykłym człowiekiem, który cierpliwie i konsekwentnie czyni dobro. Franciszek z Asyżu to niezwykła postać chrześcijaństwa. Krzewiciel pokoju i miłości bliźniego naśladował Chrystusa nie w jego męce, ale w relacji z drugim człowiekiem. Głosił ideały braterstwa, prostotę i naturalność, przemawiał do najuboższych, obdarzał uwagą nawet świerszcze i jaskółki. Był autorem Hymnu Stworzenia. Opisy żywota świętego Franciszka są pełne anegdot, które świadczą o otwartości i bezpośredniości tego najbardziej ludzkiego z wszystkich świętych.Nie bez powodu zawołaniem zakonu franciszkanów jest zdanie: Pax et bonum (łac.), czyli pokój i dobro. Święty Franciszek stworzył wizję wiary radosnej, w której najważniejszym czynnikiem była miłość zarówno do ludzi, jak i zwierząt. Święty uważał, że miłość do Boga objawia się w miłości do jego stworzeń. Głosił więc powszechny pokój, braterstwo i szerzenie dobra, sądząc, że jest to miara naszego człowieczeństwa. Miłość miała wyrażać się nie tylko w stosunku do innych ludzi, szczególnie chorych i cierpiących, którym należało udzielać pomocy, ale także do własnego ciała.

Kwiatki świętego Franciszka

Franciszek postulował, by go nie umęczać i nie stosować praktyk ascetycznych. Odrzucał wszelkie okrucieństwo człowieka wobec siebie, gdyż Bóg stworzył go na swoje podobieństwo i z miłością, która wyklucza pogardę dla własnej cielesności. Bohaterami zbioru opowiadań są żyjący na przełomie XII i XIII w. święty Franciszek z Asyżu i jego uczniowie. Poszczególne epizody prezentują franciszkański wzorzec życia, będący doskonałym wcieleniem nauki Biedaczyny z Asyżu. Jej ważnym elementem jest kult natury, która jest rozumiana jako doskonałe dzieło Boga i prowadzi do afirmacji świata (aby uwypuklić motyw natury, warto przytoczyć kilka biblijnych źródeł Franciszkowego zachwytu nad naturą: Mdr 13,5; Ps 148,7 10; Mt 6,28 29).Kwiatki świętego Franciszka zostały przetłumaczone na język polski w roku 1910 przez Leopolda Staff a, wpisując się w ówczesne zainteresowania postacią tego świętego, które na przełomie XIX i XX stulecia przyniosło wiele prac popularnych i naukowych, a w sztuce zrodziło nurt zwany franciszkanizmem (w poezji reprezentowali go m.in. Jan Kasprowicz lub wspomniany wyżej Leopold Staff).

Kwiatki świętego Franciszka

Natura przedstawiona w Pieśni słonecznej była wspaniałym dowodem na wielkość Stwórcy. Utwór świętego Franciszka jest kantykiem pochodzącym z XIII wieku. Stanowi jeden z najstarszych zachowanych zabytków włoskiej poezji. Autorstwo św. Franciszka z Asyżu potwierdzają pisma innych uczonych. Utwór miał zostać spisany na dwa lata przed śmiercią Franciszka w 1225 roku. Pochwała stworzenia wchodzi w skład zbioru pt. Kwiatki św. Franciszka. Odnajdujemy w utworze wyraz podziwu wobec natury i otaczającego świata. Wiele okoliczności natury zostaje przez Franciszka upersonifikowanych – ogień, księżyc czy wiatr zostają nazwane „braćmi”. Zabieg ten świadczy o tym, że podmiot mówiący pragnie, by ludzie chwalili Boga na podstawie cudownych zjawisk, które stworzył. Podmiot często powtarza zwrot: Pochwalony bądź, Panie! Powtarzany kilka razy wskazuje na to, że główną funkcją tekstu miała być funkcja pochwalna. Podmiot przyjmuje zatem postawę dziękczynną wobec potęgi Stwórcy. Utwór ma wydźwięk optymistyczny – widzimy radość życia człowieka doceniającego piękno, które go otacza.

Więcej na: https://zapiskipolonistki.pl

Kwiatki świętego Franciszka - zadania

1. Franciszkańska idea umiłowania natury. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Kwiatków świętego Franciszka z Asyżu. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 2. Relacje z Bogiem i światem. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Kwiatków świętego Franciszka z Asyżu. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 3. Franciszkański ideał ubóstwa jako model ascezy. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Kwiatków świętego Franciszka z Asyżu. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Zadania 1 i 2 do samodzielnego opracowania na podstawie wiadomości w prezentacji.

Zadanie 3 w prezentacji na: https://zapiskipolonistki.pl

Piękna Madonna z Wrocławia

Bogurodzica

Jezus

A na świecie zbożny pobyt, Po żywocie ra[j]ski przebyt. Kyrieleison.

Zyszczy nam, spu[ś]ci nam.Kyrieleison.

Maryja

Jan Chrzciciel

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja, U twego Syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!

Twego dziela Krzciciela, bożycze, Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze. Słysz modlitwę, jąż nosimy, A dać raczy, jegoż prosimy:

Motyw deesis

Tekst Bogurodzicy

Język utworu

Środki stylistyczne

Podmiot liryczny

Lament świętokrzyski

Link do opracowania motywu Maryi

Wiadomości o utworze

Najważniejsze motywy w utworze

Tekst Lamentu świętokrzskiego

Adresaci

Podmiot liryczny

Maryja

Pietà z Lubiąża

Pietà z Lubiąża, ok. 1370, polichromia na drewnie, Muzeum Narodowe w Warszawie, licencja: CC 0 1.0

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

Utwór to dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, który odbywa się w kościele. W swojej wypowiedzi Śmierć wyjaśnia podstawowe prawdy wiary chrześcijańskiej oraz wylicza ludzi, których dosięgnie jej śmiercionośna kosa. Tekst stanowi tzw. exemplum, czyli przykład ku przestrodze, bowiem opowieść o spotkaniu człowieka ze Śmiercią ma wskazywać właściwą drogę błądzącym grzesznikom, kierując ich w stronę pokory i ubóstwa. Głównym przesłaniem autora jest uniwersalna prawda o tym, iż wobec śmierci wszyscy są równi.Mistrz Polikarp, człowiek uczony, prosił Boga o możliwość spotkania ze Śmiercią. Jego pragnienie zostało spełnione i oto pewnego dnia, kiedy pozostał sam w Kościele, zobaczył przedziwną postać. Była to kobieta o rozkładającym się ciele. Z jej oczu płynęła krew, zgrzytała zębami, a w ręku trzymała kosę.

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

Mistrz przeraził się pojawieniem się tak szkaradnej postaci, a po chwili był już pewien, że śmierć przyszła właśnie po niego. Jednak postać uspokoiła Polikarpa i opowiedziała mu o swojej profesji. Przedstawiła się jako osoba nieprzejednana i nieprzekupna. Zabiera każdego bez względu na wykształcenie i zajmowaną pozycję społeczną. Przy okazji swego monologu Śmierć charakteryzuje kolejne warstwy społeczne - wspomina nieuczciwych karczmarzy, księży - obżarciuchów, kobiety lekkich obyczajów itd. Ten średniowieczny dialog związany jst z popularnym w średniowieczu motywem dance macabre (taniec śmierci), przedstawiającym Śmierć, która wyławia z tanecznego kręgu poszczególne osoby: i króla, i duchownego, i prostą dziewczynę. Utwór zawiera elementy groteski. Groteska to sposób kreowania rzeczywistości, w którym świat realny (Polikarp) miesza się z nierzeczywistym (Śmierć), komizm (zachowanie Polikarpa) z tragizmem (bezwzględność Śmierci). Groteskowa jest brzydota Śmierci, a także pełne bojaźni zachowanie Polikarpa.

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

Śmierć, umieranie były tematami arcyważnymi. Epoka wypracowała nawet swoisty kanon dotyczący sztuki umierania zwany ars moriendi. Śmierć stanowiła przepustkę do życia wiecznego – nie była więc do końca wrogiem. Oczywiście – dla ludzi bogobojnych. A zatem jest też śmierć swojego rodzaju sędzią, przymusza do prawego życia. Oznacza: osądzenie czynów, rozkład ciała ludzkiego, kres zaszczytów, a nade wszystko jest gwarantem sprawiedliwości – dotyczy wszystkich. Nie robi różnic. Nikt jej nie umknie. Filozofia śmierci:

• Nikt jej nie umknie.
• Ma za nic ziemskie wartości.
• Jest wyzwoleniem od marnego życia.
• Niesie dobrym ludziom radość.

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią

• Zapamiętaj egalitaryzm (zrównanie) ludzki wobec śmierci. Przyjdzie do króla i do kmiotka.
• Utwór obrazuje ówczesną hierarchię wartości średniowiecza.
• Jest panoramą społeczeństwa średniowiecznego (ilustruje hierarchiczność).
• Podejmuje temat przemijalności ludzkiego istnienia.
• Satyra i pouczenia – znajdują się w utworze, a pretekstem jest taniec stanów ze Śmiercią. Potrafi ona wytknąć wszystkim grzechy i wady – ale też przyznaje, że człowiek prawy nie musi się jej obawiać. Nie jest, rzecz jasna, nieśmiertelny, ale może umierać spokojnie, bo czeka go zbawienie.
• Utwór jest wspaniałą ilustracją myśli średniowiecznej i ówczesnego systemu wartości. Zarazem jest literackim przykładem danse macabre i barwnym obrazem średniowiecznej hierarchii społecznej.

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią - zadania

Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty) 1. Groza i komizm w obrazie śmierci. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 2. Średniowieczne kreacje obrazu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 3. Satyryczny wizerunek grzesznej ludzkiej natury. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Zadanie 1

Zadanie 3

Zadanie 2

Boska Komedia Dante Alighieri

O utworze Utwór jest w całości napisany po włosku. Wydarzenia Boskiej Komedii rozgrywają się w 1300 r. Akcja rozpoczyna się w nocy z 7 na 8 kwietnia – w okresie Wielkiego Postu (z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek). Wszystkie wydarzenia rozgrywają się w zaświatach, które zgodnie z religią chrześcijańską są trzema obszarami: Piekła, Czyśćca i Raju. Boska Komedia jest tryptykiem – składa się z trzech ksiąg (cantiche), każdą część tworzą 33 pieśni (wł. canti) (co daje 99 pieśni, a wraz z pieśnią wstępną –100), zaś każda z nich pisana jest tercyną –strofą trzywersową. Liczba 3, kluczowa dla budowy utworu, jest symbolem Trójcy Świętej (łac. Trinitas), a liczba 100 symbolizuje doskonałość (łac. idealitas). Każdą z ksiąg Boskiej komedii zamyka wyraz: gwiazdy (wł. stelle). Tematem dzieła jest wędrówka alter ego Dantego po zaświatach, jest to wizjonerski poemat o podróży przez Piekło, Czyściec i Raj, zawierający kwintesencję średniowiecznej myśli kulturalnej i filozoficznej. Wizja świata pozagrobowego jest jednocześnie krytyką świata doczesnego. Po każdej z trzech części zaświatów poetę oprowadzają inne osoby, są to po kolei: Wergiliusz (symbol rozumu), święty Bernard z Clairvaux i ukochana Dantego, zmarła Beatrycze (alegoria miłości).

Boska Komedia Dante Alighieri

Podróż trwa trzy dni i trzy noce, począwszy od Wielkiego Piątku do Wielkanocy roku 1300. Dzieło to zostało również nasycone licznymi współczesnymi wątkami z życia społecznego i politycznego. Pierwotnie utwór nosił tytuł Komedia, dopiero Giovanni Boccaccio dodał do tytułu epitet Boska. Widoczna jest w Boskiej komedii fascynacja symboliką liczb, przede wszystkim liczbami 3 i 9. Zarówno Piekło, Czyściec, jak i Raj mają po 9 poziomów (3×3). Utwór jest uznany za arcydzieło literatury włoskiej, o znacznym wpływie na kulturę europejską. W Polsce Boska komedia znana była od XV wieku, ok. roku 1470 Jan Długosz pisząc IX księgę swej Kroniki, w roku 1321 wspomniał o śmierci Dantego.

Dzieło średniowieczne

Zwiastun renesansu

Piekło

Czyściec

Raj

Bohaterowie

Boska Komedia Dante Alighieri - zadania

1. Motyw winy i kary w tradycji literackiej. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Boskiej komedii Dantego Alighieri. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 2. Motyw wędrówki i jego literackie realizacje. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Boskiej komedii Dantego Alighieri. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst. 3. Literacki obraz piekła. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Boskiej komedii Dantego Alighieri. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Zadanie 2

Zadanie 3

Zadanie 1

Źródła

https://opracowania.pl/opracowania/jezyk-polski/kronika-gal-anonim https://www.e-korepetycje.net/artykuly/epoki-literackie-podsumowanie http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=602 https://www.epoki-literackie.pl/sredniowiecze/ https://zpe.gov.pl/a/kronika-polska-galla-tzw-anonima https://zpe.gov.pl/a/kroniki-jako-literackie-swiadectwo-zamierzchlej-przeszlosci/Dn1wf6N6w https://zpe.gov.pl/b/kultura-i-zycie/PMKA8lLtM https://zpe.gov.pl/a/pamietaj-o-smierci-rozmowa-mistrza-polikarpa-ze-smiercia/DTFyQrWkE https://wypracowania24.pl/ https://lektury.gov.pl/lektura/boska-komedia https://zpe.gov.pl/a/dante-w-piekle-czysccu-i-niebie/DcPgqwOer https://eszkola.pl/jezyk-polski/dante-alighieri-386.html https://lekcjaliteratury.pl/dante-alighieri-boska-komedia-opracowanie-szczegolowe-wstep/ https://poezja.org https://eszkola.pl/jezyk-polski/co-mysli-pan-cogito-o-piekle-2552.html

Dziękuję za uwagę

Skontaktuj się ze mną i podziel się swoją opinią.

Po więcej materiałów zapraszam na stronę

zapiskipolonistki.pl