facetka od polaka

adam mickiewicz

Dziady cz.iii

TEAM Ii

Autobiograficzny charakter dramatu

Pierwsza scena

Powstanie

filomaci

przynależność do filomatów i filaretów (obie organizacje zostały rozbite, a ich członkowie, w tym Mickiewicz, trafili do więzienia)

Mickiewicz po upadku powstania listopadowego był oskarżany o tchórzostwo – „Dziady” są próbą rozliczenia się z przeszłością;

bohaterowie pierwszej sceny to właśnie filomaci i filareci

Nawiązywanie swoją formą do dramatu szekspirowskiego Złamanie zasady trzech jedności Występowanie dwóch płaszczyzn – realistycznej i fantastycznejPojawianie się scen monumentalnych, w których występuje tłum postaciWystępowanie wątków biograficznych (Mickiewicza),historycznych (dzieje Polski), ludowych oraz pogańskich (obrzęd dziadów);Skonstruowanie akcji wokół kilku punktów kulminacyjnych Pojawianie się synkretyzmu rodzajowego Tytułowanie poszczególnych części (na przykład: Improwizacja, Widzenie, Bal u senatora);Rozbudowane didaskalia

cechy gatunkowe

Zapowiedź najważniejszych wątkówPorównanie Rosji do prześladowców ChrystusaZa głównego oprawcę wskazuje cara Aleksandra I oraz NowosilcowaOpisuje prześladowania dzieci, młodzieży: osadzanie w więzieniu, zakaz uczęszczania do szkół, skazywanie do pracy w kopalniach na Syberii„Dzieje męczeńskiej Polski obejmują wiele pokoleń i niezliczone mnóstwo ofiar; krwawe sceny toczą się po wszystkich stronach ziemi naszej i po obcych krajach. — Poema, które dziś ogłaszamy, zawiera kilka drobnych rysów tego ogromnego obrazu, kilka wypadków z czasu prześladowania podniesionego przez Imperatora Aleksandra"

Przedmowa

dedykacja

Świętej pamięci JANOWI SOBOLEWSKIEMU¹CYPRIANOWI DASZKIEWICZOWI² FELIKSOWI KOŁAKOWSKIEMU³ spółuczniom, spółwięźniom, spółwygnańcom za miłość ku ojczyźnie prześladowanym,z tęsknoty ku ojczyźnie zmarłym w Archangielsku, na Moskwie, w Petersburgu —narodowej sprawy męczennikom

Prolog

Akcja rozgrywa się 1 listopada 1823 roku w Wilnie, w klasztorze Bazylianów zamienionym na więzieniebohaterem sceny jest Gustaw – Konrad, o duszę którego walczą złe i dobre duchy (psychomachia)po przebudzeniu więzień ma przeczucie, że ma wypełnić misjęprzechodzi przemianę: Tu zmarł Gustaw, narodził się Konrad

scena więzienna

akcja rozgrywa się 24 grudnia 1823 rokuwięźniowie zbierają się w celi Konrada ( Jakub, Adolf, Sobolewski, ks. Lwowicz, Żegota, Frejend, Tomasz, Suzin, Jan Sobolewski, Jankowski, Felix) rozmawiają o warunkach panujących w więzieniu: drewniane firanki w oknach, brak dostępu do lekarza, zepsute jedzenie, brak kalendarza, brak kontaktów ze światem zewnętrznym, brak informacji na temat przyczyn osadzenia

scena więzienna

Jan opowiada o więźniach wywożonych na Syberię (małe chłopcy, znędzniałe, wszyscy jak rekruci, najmłodszy miał 10 lat)Przytacza historię Janczewskiego, więźnia, który pomimo cierpienia zachowuje się dumnie, z honorem, pociesza innych, trzykrotnie wykrzykuje „Jeszcze Polska nie zginęła”Sobolewski przywołuje postać Wasilewskiego, torturowanego więźnia, który skatowany nie był w stanie utrzymać się na własnych nogach. Żołnierze niosą Wasilewskiego, ma on rozpostarte ręce i wygląda jak Chrystus zdjęty z krzyża.„Spojrzałem w kościół pusty i rękę kapłańską widziałem, podnoszącą Ciało i Krew Pańską, I rzekłem : Panie! Ty, co sądami Piłata Przelałeś krew niewinną dla zbawienia świata, Przyjm tę spod sądów cara ofiarę dziecinną, Nie tak świętą ni wielką, lecz równie niewinną”.Żegota opowiada bajkę o diable, który usiłuje zniszczyć plany Boga i zakopuje kopytem ziarno. Wiosną, ku zdziwieniu diabła, ziarna kwitną. Symbolika agrarna, związana z mesjanizmem: diabeł to car, ziarno to polska młodzież, której śmierć nie pójdzie na marne.

scena więzienna - wampiryzm

Jankowski śpiewa bluźnierczą pieśń: „Póki cała carska szyja (…) Nie uwierzę, że nam sprzyja Jezus Maryja”. Konrad nie pozwala na bluźnierstwo przeciwko Matce Boskiej.Feliks również śpiewa piosenkę o zemście na cara, która jednak przyjdzie w dalszej perspektywie.Konrad: siedzi zasępiony, zbladł, poczerwieniał, północ to jego godzina, duch z niego uchodzi, więźniowie są przekonani, że Konrad ma zdolności profetyczne.

wampiryzm

Konrad śpiewa pieśń zemstywystępują w niej etapy wampirycznego procederu: wampiryzacja rodaków – tworzenie armii wampirów – mścicieli, którzy będą kąsać, gryźć wroga, wypijać krew, rozrąbać ciało toporem, ręce, nogi przybić gwoździami, aby zapobiec przemianie, znęcać się nad duszą wroga w piekle, aby wydusić z niej nieśmiertelnośćdo głosu dochodzi skrajna dzikość i agresja, Konrad snuje sadystyczne wizje kąsania, rąbania i duszeniazemsta prowadzi go do bluźnierstwa: „Tak! Zemsta, zemsta, zemsta na wroga, Z Bogiem i choćby mimo Boga”reakcje więźniów: to pieśń pogańska, szatańska

Konrad ma wizję: jest orłem, wznosi się, chce dostrzec przyszłość, ale widok zasłania mu kruk. Ptak plącze jego myśli.Bohater zostaje sam w celi.

orzeł

kruk

Mała Improwizacja

Kruk jest symbolem niepokoju, choroby, pychy, zepsucia, grzechu, herezji, wojny, śmierci, okrucieństwa, trupiego rozkładu, złej wróżby

Orzeł to symbol dumy, wszechwładzy, proroczego ducha, geniuszu, pychy

Scena II – Wielka Improwizacja

Konrad w monologu ukazuje się jako śpiewak, mistrz, który potrafi siłą ducha poruszyć gwiazdy, pragnie uszczęśliwić Polakówtwierdzi, że jest równy Bogu, że tworzy nieśmiertelnośćgardzi poetami, mędrcami i prorokamiCzuje natężenie mocyKocha wszystkich ludzi – prometeizmchce władzy absolutnej, pragnie rządzić ludzkimi duszamiOczekuje, że Bóg mu się objawi – ten jednak milczyKonrad bluźni: Kłamca, kto Ciebie nazwał miłością, Ty jesteś tylko mądrością.Psychomachia„Ja i ojczyzna to jedno. Nazywam się Milijon – bo za miliony Kocham i cierpię katusze”.„Krzyknę, żeś Ty nie ojcem świata, ale…..”Kondziu jest opętany

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”duch mówi w obcych językachKsiądz usiłuje się dowiedzieć kim jest duch – uzyskuje odpowiedź: Lukrecy, Lewiatan, Voltaire, Fritz, Legio sumdiabeł kusi księdza wizją przyszłości, poniża, wyśmiewaodsłania prawdę na temat sytuacji Rollisonazły duch uchodzi z Konrada, a ten odczuwa skruchęksiądz przewiduje przyszłą wielkość Konrada i pragnie się za niego poświęcić

egzorcyzmy

widzenie ewy

Akcja rozgrywa się w wiejskim domu pod LwowemEwa modli się za prześladowaną młodzieżWe śnie doświadcza wizji (ozdabia kwiatami obrazek Matki BoskiejMatka Boska podaje wianek Chrystusowi, a ten obsypuje kwiatami EwęJeden z kwiatów – róża, żyje i żali się, że została „wyjęta z rodzinnej trawki” jest to aluzja do prześladowanej młodzieży wileńskiej

widzenie ks. piotra

Po egzorcyzmach ksiądz Piotr powraca do swojej celi, Bóg zsyła mu wizję:Polska jest porównana do ChrystusaHerod to carTrzy ramiona krzyża to aluzja do trzech zaborców; Rosji, Prus i AustriiPoncjusz Piłat to Gal czyli FrancjaKsiądz widzi młodych wygnańców zmierzających na północW swej profetycznej wizji dostrzega wskrzesiciela, wybawcę – 40 i 4Alleluja! Alleluja! – zapowiedź zmartwychwstania

Polska Chrystusem narodów- istota mesjanizmu. Zapowiedź zbawienia ludzkości poprzez męczeństwo narodu polskiego. Pojęcie mesjanizmu swymi korzeniami sięga judaizmu.

sen senatora

Senator Nowosilcow zasypia, we śnie dręczą go diabły, chcą zabawić się jego kosztemWidzenie Senatora składa się z kilku odrębnych treściowi wizjiPoczątkowo – dostępuje zaszczytów: dekret pochwalny, sto tysięcy rubli, order, tytuł książęcyZazdrość innych jest dla niego źródłem rozkoszyZmiana pozycji śpiącego zmienia treść marzenia sennego: Senator, po chwilach przychylności doświadcza niechęci ze strony cara. Senator popada w niełaskę, staje się obiektem pogardy i szyderstwaSen to projekcja marzeń, obaw Senatora, który znajduje się we władaniu złych mocy

salon warszawski

krytyczna ocena polskiego społeczeństwatowarzystwo stolikowe: arystokracja, której obojętny jest los Polskipatrioci stoją przy drzwiach i dyskutują o sprawach ważnych dla ojczyznykluczowa w tej scenie jest historia Cichowskiego opowiedziana przez Adolfakrytyczna ocena polskiego społeczeństwatowarzystwo stolikowe: arystokracja, której obojętny jest los Polskipatrioci stoją przy drzwiach i dyskutują o sprawach ważnych dla ojczyznykluczowa w tej scenie jest historia Cichowskiego opowiedziana przez Adolfa

„ Nasz naród jak lawa,Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;Plwajmy na t e skorupę i zstąpmy do głębi”

scena vIII - Pan senator

akcja rozgrywa się w Wilniena balu u Senatora spotykają się jego współpracownicy: Doktor, Pelikan, Bajkowz rozmów bohaterów dowiadujemy się o losach katowanego Rollisonaaudiencję u Senatora otrzymuje niewidoma matka Rollisona, którą Nowoisilcow potraktował w sposób cynicznySenator sugeruje, aby chłopcu otworzyć w celi okno i sprowokować go do samobójstwaponiżony, spoliczkowany ksiądz Piotr przepowiada śmierć Doktorowi i Bajkowowiscena śpiewana – bal: Pani Rollison przybywa na bal, dowiedziała się o tym, że syn został wyrzucony przez oknoginie DoktorSenator ze strachu pozwala księdzu Piotrowi na spotkanie z rannym Rollisonem

noc dziadów

Wieśniacy spieszą na dziady, Guślarz rozmawia z Kobietą w żałobie o duchu, który pokazał się przed laty podczas obrzęduna cmentarzu ukazują się dwie zjawy: Doktora, którego pala dukaty i srebro oraz Bajkowa, którego psy rozrywają na częścipodczas obrzędu pojawiają się wozy, a w jednym z nich mężczyzna z raną na czole – prawdopodobnie jest to Konrad

ustęp

Droga do RosjiPrzedmieścia stolicyPetersburgPomnik Piotra WielkiegoPrzegląd wojskaOleszkiewiczDo przyjaciół Moskali

motywy

realizm i fantastykafunkcja snuprzemianaczłowiek w sytuacji zniewoleniawolnośćczłowiek we władzy demonówpycha, władzaobraz polskiego społeczeństwasymbol i alegoriabunt i pokoraheroizmrozmowa człowieka z Bogiemportret zaborcymotyw zemstytragizm bohaterakreacja matki cierpiącejKreacja poety