As orixes da Idade Moderna [3º ESO, galego]

As orixes da Idade Moderna: o século XV

Tema 9

Índice

1. As transformacións políticas

2. As transformacións económicas e sociais

3. A monarquía dos Reis Católicos

4. A expansión territorial Reis Católicos

5. As grandes exploracións

6. A América precolombiana

7. O Humanismo

8. O Renacemento Italiano: O Quattrocento

Timeline do século XV

Europa

P. Ibérica

Exploracións

Arte

Relixión e pensamento

1480

1430

1460

1450

1470

1400

1420

1500

1410

1440

1490

1.As transformacións políticas

O novo estado moderno

O estado moderno xurdiu entre os séculos XV e XVI, é dicir, entre 1400 e 1600 aproximadamente. Durante a Idade Media, o poder dos reis estivera limitado pola nobreza feudal. Aproveitando as crises nobiliarias e a aparición dun novo grupo social, a burguesía, a autoridade monárquica fortaleceuse. Consolidouse así un novo modelo de organización do poder: a monarquía autoritaria.

Monarquía Autoritaria: Sistema de goberno propio dos comezos da Idade Moderna caracterizado polo aumento de poder do rei en detrimento da nobreza feudal.

Vocabulario

Os instrumentos da monarquía autoritaria

O establecemento das monarquías autoritarias non foi inmediato, senón que foi un proceso gradual, no que as dinastías empregaron distintos instrumentos:

1. Unificación dos territorios

2. Creación dun aparato burocrático

3. Organización dun exército permanente

4. Deseñaron unha Facenda Real

5. Estableceron a Corte nun lugar fixo

6. Formaron un corpo diplomático de embaixadores

O novo poder dos reis

O filósofo florentino Nicolás Maquiavelo xustificou o autoritarismo das novas monarquías nunha das obras máis importantes do seu tempo, O Príncipe (1513):

Debedes saber que hai dúas formas de combater: unha coas leis, outra coa forza. A primeira é a propia do home, a segunda das bestas. Pero como a primeira moitas veces non abonda, convén recorrer á segunda. É necesario que un príncipe saiba utilizar correctamente á besta e ao home.

Ao inicio da Idade Moderna, os reinos europeos aumentaron a súa importancia mediante guerras ou alianzas matrimoniais. Os reinos máis importantes desa época son a orixe de moitos dos actuais estados europeos:

Timeline do século XV

Europa

P. Ibérica

Exploracións

Arte

Relixión e pensamento

1480

1430

1460

1450

1470

1400

1420

1500

1410

1440

1490

A monarquía autoritaria

Unificación dos territorios

Aparato burocrático

O novo estado moderno

Exército permanente

Os instrumentos da monarquía autoritaria

Facenda Real

Corte fixa

Embaixadores

1. As transformacións políticas

Inglaterra: Henrique VIII

Portugal: Casa de Avís

Castela e Aragón: Reis Católicos

Francia: Luis XI e Francisco I. Post Guerra 100 anos

Europa no s. XV

Sacro Imperio Romano Xermánico

Península Itálica: Divida en numerosos reinos

Rusia: Iván III

Imperio Otomán: Conquista Constantinopla (1453)

2.As transformacións económicas e sociais

Durante o século XV producíronse varias transformacións que afectaron a todos os ámbitos e deron como resultado un novo modelo económico e social

Cambios económicos

Transformacións sociais

Os cambios económicos

Durante o século XV, a transición dende a Idade Media á Idade Moderna estivo acompañada dun crecemento económico, provocando os seguintes cambios:

1. Expansión da agricultura

2. Aumento da produción artesanal

3. Expansión comercial

4. Desenvolvemento do capitalismo comercial

As transformacións sociais

Tras a crise da peste negra no século XIV, ao longo do século XV tivo lugar un intenso crecemento da poboación en Europa. As causas foron unha maior produción de alimentos e a diminución das epidemias. Non obstante, a mortalidade seguía sendo moi elevada, sobre todo a infantil, pois a metade dos nenos non chegaba aos dez anos. É dicir, a esperanza de vida era moi baixa.

As transformacións sociais

Como na Idade Media, a sociedade do século XV era estamental, aínda que se produciron algunhas transformacións:

Sociedade Estamental: División social propia da Idade Media e da Idade Moderna na que a sociedade está dividida en estamentos.

Nobreza

Privilexiados

Clero

Burguesía

Vocabulario

Comerciantes

Non-Privilexiados

Labregos

Os Medici. Exemplo de burguesía poderosa

Unha das familias máis poderosas de Europa do século XV foron os Medici. De orixe humilde, a súa riqueza aumentou grazas ao negocio da banca, o que lles permitiu controlar a cidade de Florencia (Italia). De feito, catro membros da familia foron papas e outros emparentáronse coas familias reais de Francia e Inglaterra.

1. Enumera os cambios económicos acontecidos ao comezo da Idade Moderna

2. A que grupo social pertencen os personaxes representados? Que transformacións ao comezo da Idade Moderna explican o auxe deste grupo social?

A expansión da agricultura

Aumento da produción artesanal

Os cambios económicos

Expansión comercial

Desenvolvemento do capitalismo comercial

2. As transformacións económicas e sociais

Crecemento da poboación, pero alta mortalidade

Privilexiados

As transformacións sociais

Sociedade estamental

Non-privilexiados

3.A monarquía dos Reis Católicos

A unión dinástica dos Reis Católicos

Baixo o reinado de Isabel I de Castela e Fernando II de Aragón, os reinos hispánicos incorporáronse á Idade Moderna. Ambos casaron no 1469

A Guerra de Sucesión de Castela (1474-1479)

No 1474, faleceu o rei de Castela, Henrique IV, irmán de Isabel, e ela converteuse en raiña. Non obstante, a nobreza castelá e o reino de Portugal apoiaron á filla de Henrique, Xoana "a Beltranexa". Iniciouse así unha guerra civil entre os partidarios de Isabel e Xoana. As tropas de Isabel venceron na Batalla de Toro (1478) e Portugal aceptou a Isabel I de Castela como raiña mediante o Tratado de Alcaçovas (1479).

A unión dinástica dos Reis Católicos

Coa victoria de Isabel na Guerra de Sucesión, ábrese definitivamente o reinado dos Reis Católicos. Non obstante, o seu matrimonio non supuxo a unificación das Coroas de Castela e Aragón, senón unha Unión Dinástica.

As dúas coroas mantiveron as súas leis, institucións, fronteiras e moedas. Non obstante, Fernando e Isabel gobernaron de forma conxunta e estableceron políticas comúns no ámbito internacional.

Unión Dinástica: Unión matrimonial dos Reis Católicos, aínda que conservando a independencia de cada un dos reinos.

Vocabulario

A creación da monarquía autoritaria

O reinado dos Reis Católicos significou a implantación do modelo de monarquía autoritaria nos reinos hispánicos da Península Ibérica. Para elo, a nova monarquía empregou diferentes institucións para impoñer a autoridade do rei:

1. Consellos

2. Secretarios reais

3. Santa Irmandade

4. Contadoría Real de Facenda

5. Real Audiencia

6. Exército profesional

7. Corrixidores

A uniformidade relixiosa

Outro dos principais obxectivos dos Reis Católicos foi conseguir a unidade relixiosa. Decretaron a conversión forzosa dos xudeus. Os que abrazaron o cristianismo chamábanse conversos, e os que se negaron foron perseguidos e expulsados (1492).

Ademais, tras a conquista do Reino de Granada (1492) as Capitulacións de Granada permitía a liberdade relixiosa dos musulmáns. Non obstante, o Cardeal Cisneros obrigounos a bautizarse forzosamente e, finalmente, foron expulsados. Os que aceptaron a conversión son os chamados mouriscos.

Mourisco: Musulmáns da Península Ibérica que aceptaron a súa conversión forzosa ao cristianismo.

A Inquisición

Para acabar coas herexías e perseguir ás persoas que se apartasen da fe católica, os Reis Católicos instauraron de novo o Tribunal da Inquisición. A Inquisición foi o instrumento principal para conseguir a unidade relixiosa mediante a forza.

Timeline do século XV

Europa

P. Ibérica

Exploracións

Arte

Relixión e pensamento

1480

1430

1460

1450

1470

1400

1420

1500

1410

1440

1490

Guerra de Sucesión de Castela (1474-79)

A Unión Dinástica

Tratado de Alcaçovas (1479)

Consellos Secretarios Reais Santa Irmandade Contadoría Real de Facenda Real Audiencia Exército profesional Corrixidores

Os elementos da monarquía

3. A monarquía dos Reis Católicos

-Expulsión dos xudeus (1492) -Expulsión dos musulmáns. Os bautizados eran os mouriscos -Recuperación do Tribunal da Inquisición

A uniformidade relixiosa

4.A expansión territorial dos Reis Católicos

A Península Ibérica no século XV

A Península Ibérica do século XV estaba dominada por 5 reinos: - Coroa de Castela - Coroa de Aragón - Reino de Navarra - Reino Nazarí de Granada - Reino de Portugal

As anexións territoriais na P. Ibérica

Os Reis Católicos quixeron unir a todos os reinos peninsulares baixo a súa unión dinástica. Para iso, levaron a cabo unha política baseada en anexións territoriais e políticas matrimoniais:

Granada: Os Reis Católicos aproveitaron a inestabilidade do Reino Nazarí para iniciar a súa conquista. No ano 1492, o rei Boabdil rendeuse, provocando a desaparición do último reino musulmán da Península.

Mapa

Navarra: No 1512, Fernando "O Católico" utilizou a súa alianza con Francia para invadir o reino de Navarra e incorporalo á Coroa de Castela.

Portugal: Os Reis Católicos aliáronse co reino portugués mediante enlaces matrimoniais. Casaron ás súas fillas, Isabel e María, co rei Manuel I de Portugal.

As anexións territoriais en Europa

A política exterior dos Reis Católicos atendeu aos intereses das dúas coroas. Isto supuxo aumentar considerablemente os seus dominios.

Coroa de Aragón: Aragón expandiuse polo Mediterráneo. Incluso se enfrentou co reino de Francia polo dominio de Nápoles. Recuperou os condados do Roselló e Cerdanya.

Mapa

Coroa de Castela: Debido á conquista de Constantinopla polos otománs (1453), a Coroa de Castela buscou novas rutas de comercio cara ao Atlántico. Iso culminou na conquista das Illas Canarias (1490-1496) e na ocupación de cidades do norte de África como Melilla.

Políticas matrimoniais: Ambos monarcas levaron a cabo unha política matrimonial cos seus fillos, que foron emparentados coas principais monarquías europeas.

Timeline do século XV

Europa

P. Ibérica

Exploracións

Arte

Relixión e pensamento

1480

1430

1460

1450

1470

1400

1420

1500

1410

1440

1490

Coroa de Castela Coroa de Aragón Reino de Navarra Reino Nazarí de Granada Reino de Portugal

A P. Ibérica no s. XV

Granada: Conquistada no 1492

As anexións territoriais na P. Ibérica

Navarra: Conquistada no 1512

4. A expansión territorial dos Reis Católicos

Política matrimonial con Portugal

- Aragón: Expandiuse polo Mediterráneo. Rosellón, Cerdenya e Nápoles

As anexións territoriais en Europa

- Castela: Expandiuse polo Atlántico. Canarias e Melilla.

- Política matrimonial en Europa

5.As grandes exploracións

O mundo antes das grandes exploracións

Durante a Idade Media, Europa apenas tivera contacto con outros continentes. Non obstante, grazas a expedicións como a de Marco Polo, sabíase da existencia de reinos poderosos en Oriente como China ou Xapón.

Non obstante, durante os séculos XV e XVI portugueses e casteláns emprenderon grandes exploracións que, en apenas poucas décadas, incorporaron África e América ao mundo coñecido ata entón para os europeos.

Mapa de Fra Mauro. Representa o mundo coñecido en 1459

Causas da expansión europea

Na segunda metade do século XV, portugueses e casteláns emprenderón a súa expansión cara territorios anteriormente descoñecidos. Este feito foi provocado por diversos motivos:

Busca de rutas comerciais: Os turcos-otománs conquistaran Constantinopla (1453) polo que as rutas tradicionais cara Oriente quedaron bloqueadas. A necesidade de buscar traxectos alternativos foron unha causa da expansión.

Política expansiva: Tras a conquista do Reino Nazarí de Granada (1492), Portugal e Castela rivalizaban por expandir os seus territorios. A única saída era o océano atlántico.

Avances técnicos: A revolución científica provocada polo Humanismo proporcionou elementos de navegación cruciais (temón, compás, astrolabio). Ademáis construíronse embarcacións máis grandes, como as carabelas, perfectas para a navegación oceánica.

Portugal expándese por África

As exploracións portuguesas comezaron no século XV impulsadas por Henrique o Navegante. O seu obxectivo era alcanzar a India por mar. Para iso realizaron sucesivas exploracións da costa atlántica africana. O Tratado de Alcaçovas (1479) que puxera fin á Guerra de Sucesión en Castela entregou as Illas Canarias aos Casteláns e Madeira e as Azores aos Portugueses.

Logo de conquistar Madeira e Azores, e continuaron explorando o Golfo de Guinea. No ano 1488 Bartolomeu Dias dobrou o Cabo de Boa Esperanza. Dez anos despois, no 1498, Vasco da Gama conseguía chegar á India e establecerse na cidade de Calicut.

Castela descobre un novo continente

En Castela, o navegante xenovés Cristovo Colón pensaba que podía chegar a Asia navegando cara ao oeste. Sabía que a Terra era esférica, pero descoñecía a existencia doutro continente e pensaba que o tamaño do planeta era menor. Os Reis Católicos apoiaron o seu proxecto e firmaron as Capitulacións de Santa Fe, un documento que concedería privilexios a Colón en caso de ter éxito.

As viaxes de Colón

En agosto de 1492, tres carabelas partiron de Palos de la Frontera (Huelva): a Pinta, a Niña e a Santa María. Tras facer unha pequena escala nas illas Canarias, encamiñáronse ao Atlántico. Grazas ao diario de Colón, sabemos que o 12 de outubro de 1492 desembarcaron na illa de Guanahaní, actuais Bahamas. Bautizárona como San Salvador e recorreron outras illas como Cuba ou Santo Domingo.

O éxito desta primeira viaxe motivou novas expedicións. Entre 1493 e 1504, Colón realizou tres viaxes máism chegando ás Antillas e América Central. Non obstante, morreu pensando que descubrira unha nova ruta para chegar á India, non un novo continente.

O Tratado de Tordesillas

Castela e Portugal rivalizaron polo control dos novos territorios descubertos, polo que no 1494 firmaron o Tratado de Tordesillas. Con este documento dividíanse as novas terras a conquistar. Unha liña imaxinaria que repartía ao globo entre as dúas potencias navegantes da época: Castela e Portugal. Mentres os casteláns conseguirían o dominio sobre boa parte do continente americano, os portugueses manterían a súa soberanía sobre as costas de África e Asia.

Mapa de Juan de la Cosa (1500). Primeira representación de América nun mapa

Planisferio de Cantino (1502)

Mapa de Martin Waldsemüller (1516)

A primeira volta ao mundo

Xa no século XVI, o portugués Fernando de Magallanes partiu de Sevilla ao servizo da Coroa de Castela. Despois de cruzar o Atlántico, percorreu América do Sur e no 1520 descubriu o Océano Pacífico. Cruzou dun océano ao outro polo que hoxe se coñece como Estreito de Magallanes.

Acompañando a Magallanes estaba Juan Sebastián Elcano. Tras a morte de Magallanes en Filipinas, no 1522 a súa expedición consegui regresar á Península. Así, a viaxe de Magallanes e Elcano considérase a primeira volta ao mundo.

A primeira volta ao mundo

Xa no século XVI, o portugués Fernando de Magallanes partiu de Sevilla ao servizo da Coroa de Castela. Despois de cruzar o Atlántico, percorreu América do Sur e no 1520 descubriu o Océano Pacífico. Cruzou dun océano ao outro polo que hoxe se coñece como Estreito de Magallanes.

Acompañando a Magallanes estaba Juan Sebastián Elcano. Tras a morte de Magallanes en Filipinas, no 1522 a súa expedición consegui regresar á Península. Así, a viaxe de Magallanes e Elcano considérase a primeira volta ao mundo.

Principais exploradores do século XV

Fernando de Magallanes e Juan Sebastián Elcano

Bartolomeu Días

Vasco da Gama

Chegaron ao O. Pacífico (1520) e deron a 1ª volta ao mundo (1522)

Cristovo Colón

Dobrou o Cabo de Boa Esperanza (1488)

Chegou á India (1498)

Chegou a América (1492)

Timeline do século XV

Europa

P. Ibérica

Exploracións

Arte

Relixión e pensamento

1480

1430

1460

1450

1470

1400

1420

1500

1410

1440

1490

1. Responde ás seguintes preguntas:a) Que acordo aparece representado?b) Cando se asinou? Que dous reinos o asinaron?c) Que consecuencias tivo este acordo para a conquista de América?

Busca de novas rutas comerciais

As causas da expansión europea

Política expansiva de Castela e Portugal

Avances técnicos: carabela

Bartolomeu Días dobra o Cabo de Boa Esperanza (1488)

Portugal expándese por África

Vasco da Gama chega á India (1498)

5. As grandes exploracións

- Os Reis Católicos aceptan o proxecto de Colón nas Capitulacións de Santa Fe

Castela descobre un novo continente

- O 12 de outubro de 1492, Colón chega a América.

- Portugal e Castela asinan o Tratado de Tordesillas (1494) e repártense o mundo coñecido.

A expedición de Magallanes e Elcano descobre o Pacífico (1520) e logra completar a primeira volta ao mundo (1522)

A primeira volta ao mundo

6. A América Precolombiana

A orixe dos pobos precolombianos

A evolución histórica de América foi paralela á Europea, pero conta cunha periodización alternativa. En lugar de Idade Antiga ou Idade Media, a historia de América antes da chegada dos pobos europeos divídese nas etapas Arcaica, Clásica e Post-clásica.

Tras a etapa neolítica, a primeira gran civilización de América son os Olmecas. Estes, como tamén os pobos posteriores, son denominados precolombianos.

Precolombiano: Todo aquelo que existía en América antes da chegada de Colón en 1492.

Cando os europeos chegaron a América, os seus numerosos pobos tiñan graos de desenvolvemento e formas de vida diversas. Dende os cazadores-recolectores que habitaban en tribos na selva ata as grandes civilizacións construtoras de cidades.

mapa

Aztecas

Maias

Incas

Os Maias

Os maias foron unha civilización que alcanzou o seu máximo explendor entre os séculos III e VIII. Cando chegaron os europeos. a cultura maia estaba en clara decadencia.

Organizábanse en cidades-estado como Tikal, Palenque ou Chichén Itzá. Por un motivo que descoñecemos, en torno ao ano 1.000 da nosa era a cultura maya colapsou e entrou en crise.

A cultura maia

A cultura maia caracterizábase polos seguintes aspectos:

Relixión

Economía

Cultura

A economía maia baseábase no millo, tomate ou cacao. Alimentos americanos que cultivaban mediante o sistema de roza e queima.

A cultura era avanzada. Coñecían o número 0, tiñan coñecementos astronómicos e un calendario complexo. A escritura era xeroglífica.

A relixión era politeísta. Organizábase en torno aos alimentos e caracterizábase polos sacrificios aos deuses.

Os Aztecas

Os aztecas estaban asentados no centro do actual México e a súa capital era Tenochtitlán. Á chegada dos europeos, a civilización azteca era a máis poderosa da rexión e tiña sometidas a outras culturas centroamericanas próximas a ela.

Mapa

Tlatoani

A sociedade azteca estaba moi xerarquizada. O principal gobernante era o tlatoani. Por debaizo del estaba a nobreza, sacerdotes e o terceiro estado. Tamén tiñan escravos.

Nobreza

Sacerdotes

Terceiro Estado

Unha cidade sobre un lago: Tenochtitlán

Mapa da antigaTenochtitlán pouco despois de ser conquistada polos casteláns (1524)

Reconstrución da capital azteca: Tenochtitlán

A cultura azteca

A cultura maia caracterizábase polos seguintes aspectos:

Relixión

Economía

Cultura

A economía maia baseábase no millo. Ademáis, desarrollaran o comercio e recibían un pago de tributos dos pobos que tiñan sometidos.

A escritura baseábase en debuxos. Ademáis, tiñan un complexo calendario e a súa escultura e arquitectura era moi avanzada.

A relixión era politeísta. Tamén realizaban sacrificios humanos e o deus principal era Quetzalcóalt.

Os Incas

Os incas dominaban a Cordilleira dos Andes e conseguiron formar un inmenso imperio. Desde Cuzco, a súa capital, estendíase unha rede de camiños que conectaba todo o territorio.

Mapa

Inca

O máximo dirixente era o emperador, ao que chamaban inca, considerado descendente directo da máxima divindade: o Sol.

Nobreza

Sacerdotes

Terceiro Estado

A cultura inca

A cultura maia caracterizábase polos seguintes aspectos:

Relixión

Economía

Cultura

Destaca a importante rede de camiños que cruzaba o imperio inca e a construción de cidades en zonas moi elevadas. Unha das máis coñecidas foi Machu Picchu, no actual Perú.

A economía baseábase no millo e na pataca. Ademáis, domesticaron llamas e alpacas e desenvolveron unha artesanía moi elaborada.

A relixión era politeísta. Ademáis do deus Sol, Inti, a deidade principal era Viracocha.

Cidade de Machu Picchu, en Perú

Reconstrución de Machu Picchu

Timeline do século XV

Europa

P. Ibérica

Exploracións

Arte

Relixión e pensamento

1480

1430

1460

1450

1470

1400

1420

1500

1410

1440

1490

3. Completa a seguinte táboa sobre as culturas precolombianas

Orixe na Prehistoria: Neolítico (4.500 a.C.)

A orixe das culturas precolombianas

Periodización alternativa: Clásico e Post-clásico

A primeira civilización americana: Olmecas

Unha das máis antigas (s. III - VIII). Organizábanse en cidades-estado.

-Economía: Agricultura. Queima e roza-Relixión: Politeísta. Sacrificios humanos. -Cultura: Escritura xeroglífica e calendario complexo.

Os maias

Características

6. A américa precolombiana

Asentados no centro de México. Capital: Tenochtitlán

-Economía: Comercio e tributos.-Relixión: Politeísta. Quetzalcóalt.-Cultura: Calendario complexo. Escultura e arquitectura avanzadas.

Os aztecas

Características

Asentados na Cordilleira dos Andes. Capital: Cuzco

-Economía: Gandaría. Llamas e alpacas.-Relixión: Politeísta. Viracocha.-Cultura: Rede de camiños. Construción de cidades: Machu Picchu (Perú)

Os incas

Características

7. O Humanismo

As características do humanismo

O humanismo foi un movemento cultural que ten a súa orixe en Italia, a finais do s. XIV. Madurou durante a primeira metade do século XV e expandiuse por Europa na segunda metade do s. XV e no s. XVI. As súas características son as seguintes:A) Antropocentrismo B) Admiración pola Antigüidade Clásica C) Curiosidade científica D) Secularización da sociedade

Humanismo: Movemento intelectual do s. XV que rachaba co pasado medieval, situaba ao ser humano como centro do universo e admiraba o mundo clásico.

O Home de Vitrubio. Leonardo da Vinci. 1496

O antropocentrismo

O antropocentrismo é a primeira característica do humanismo. Os humanistas rexeitaban o teocentrismo medieval que situaba a Deus como centro do pensamento. O humanismo preocupábase polo estudo do ser humano e considerábao como centro do universo.

A creación de Adán. Miguel Anxo. 1511. Capela Sixtina (O Vaticano, Roma)

Admiración pola Antigüidade clásica

Admiración polo pasado clásico é a segunda característica do humanismo. Mentres que na Europa medieval o pasado clásico era coñecido a través de traducións árabes, en Constantinopla conservábanse numerosos textos grecolatinos. Coa caída de Constantinopla (1453) moitos eruditos escaparon e refuxiáronse en Europa, sobre todo en Italia.

Os humanistas estudaron os textos gregos e latinos e inspiráronse en filósofos clásicos como Platón e Aristóteles. Así, a base do coñecemento comezou a desplazar á relixión e a razón foi tomada como modelo.

A escola de Atenas. Rafael. 1509. (O Vaticano, Roma)

Curiosidade científica

A curiosidade científica é a terceira característica do humanismo. O coñecemento do pasado antigo fomentou o interese pola ciencia e o progreso técnico. Ademáis, o propósito de coñecer a natureza a través da experiencia e da observación deron como resultado un novo espírito científico. Neste sentido, Leonardo da Vinci e as súas máquinas son un bo exemplo.

Secularización da sociedade

A secularización da sociedade é a cuarta característica do humanismo. Isto é, unha perda da relixión na vida cotiá e a revalorización dos praceres humanos.

Retrato de Giovanna Tornabuoni. Ghirlandaio. 1490. Museo Tissen (Madrid)

A orixe do humanismo: Italia

A orixe do humanismo atópase en Italia no século XIV. A finais da Idade Media, unha serie de escritores e pensadores recuperaron unha serie de ideas do mundo clásico que aínda permanecían nas cidades italianas. Escritores como Dante, Petrarca ou Bocaccio reivindicaban a cultura romana.

O centro do humanismo foi a cidade de Florencia, gobernada pola familia Medici. Durante a primeira metade do século XV, os Medici impulsaron as artes e culturas humanistas, sobresaíndo pensadores como Marsilio Ficino ou o propio Maquiavelo.

A difusión do humanismo

Durante a segunda metade do século XV, as ideas humanistas propagáronse desde Italia a outras zonas de Europa. A expansión do humanismo debeuse aos seguintes motivos:

A) O latín deixou paso ás linguas modernas (francés, italiano, castelán, etc.) como vehículo de transmisión cultural.

B) A aparición da imprenta (1450) da man de Johannes Gutenberg, que permitiu editar gran cantidade de libros e difundir as ideas humanistas.

C) A expansión do coñecemento realizado polas academias e as universidades

A difusión do humanismo: Países Baixos e Inglaterra

O humanismo expandiuse por algunhas zonas de Europa como Países Baixos ou Inglaterra.

1) Países Baixos: Destaca a figura de Erasmo de Rotterdam. A súa obra supuxo a unión entre as ideas humanistas (cultura clásica, espírito científico e xuízo crítico) e os valores cristiáns (estudo da Biblia e interese polos debates relixiosos). Así, Erasmo é considerado o máximo expoñente do humanismo cristián.

2) Inglaterra: Na corte de Henrique VIII destacou Thomas More. Na súa obra Utopía propuxo un novo tipo de sociedade de base humanista e criticou á sociedade do seu tempo.

A difusión do humanismo: Reinos hispánicos

Na Península Ibérica, o humanismo difundiuse a partir de diversos focos. En Sevilla, a figura principal foi Antonio Nebrija, prototipo de humanista que escribiu a primeira gramática castelá. En Valencia, destacou o filósofo Luis Vives. Por último, o Cardeal Cisneros fundou a Universidade de Alcalá de Henares a finais do s. XV, que se convertiría no centro do humanismo da coroa de Castela.

4. Completa as seguintes oracións: - O humanismo xurdiu en ________ no século XIV e estendeuse por Europa na _______ metade do século ___. - Os humanistas admiraban aos filósofos _________. - A curiosidade científica do humanismo mostrou interese por coñecer a ________ mediante a ______ e o ________. - Na difusión do humanismo tiveron un papel fundamental a ______ de Guttenberg, as __________ e as _________.

Timeline do século XV

Europa

P. Ibérica

Exploracións

Arte

Relixión e pensamento

1480

1430

1460

1450

1470

1400

1420

1500

1410

1440

1490

- Antropocentrismo- Admiración pola antigüidade clásica - Curiosidade científica - Secularización da sociedade

As características do humanismo

- O humanismo xurdiu en Italia no s. XIV- Escritores como Dante reivindicaban o pasado romano - En Florencia, a familia Medici impulsou o humanismo. Sobresaíron Maquiavelo e Marsilio Ficcino.

As orixes do humanismo

7. O humanismo

Utilización de linguas modernasAparición da imprenta (1450) Importancia das academias e das universidades

Motivos

As difusión do humanismo

- Países Baixos: Erasmo de Rotterdam- Inglaterra: Thomas More - Reinos Hispánicos: Antonio Nebrija, Luis Vives e Cardeal Cisneros

Europa

8. O Renacemento italiano

A sociedade renacentista

O Renacemento foi un movemento cultural e artístico xurdido en Italia tras a difusión das ideas do humanismo. O seu nome fai referencia ao "renacer" das características artísticas do pasado clásico.

Para entender o Renacemento, primeiro debemos coñecer a sociedade na que se orixinou. No s. XV, a burguesía consolidou o seu poder e converteuse no principal apoio da nova mentalidade humanista. A nobreza tamén se afastou das formas de vida feudais e trasladouse ás cidades, onde adoptou os modos de vida cortesáns. Así, nobres e burgueses pasaron a ser os valedores do Renacemento.

Os mecenas

O interese polas artes da nobreza e da burguesía converteunos en mecenas que protexían e financiaban artistas. Foi o caso da familia Medici en Florencia ou algúns papas do s. XV e XVI. Así, os artistas pasaron a ter unha maior consideración social e tiveron permiso para abordar temáticas diferentes ás relixiosas: tanto civís como mitolóxicas.

Mecenas: Persoa poderosa que protexe aos artistas e merca as súas obras.

Madonna de Montefeltro. 1472. Piero della Francesca

O quattrocento

O Quattrocento (1400) correspóndese co século XV. É un período de experimentación artística, seguindo a curiosidade pola ciencia propia do humanismo. Nesta etapa, os artistas regresaron a características da arte grega e romana e tiveron á cidade de Florencia como foco artístico principal. Florencia alcanzara gran prosperidade grazas aos bancos da familia Medici, que controlou o destino da cidade durante boa parte do século XV.

Preguntas longas [3 puntos]

1. Explica cales foron as institucións creadas polos Reis Católicos e por que se caracterizaba a súa política relixiosa.

2. Narra cales foron as causas que impulsaron aos europeos a descubrir outros continentes. Debes incluir os protagonistas e descubrimentos máis relevantes.

3. Explica cales son as principais civilizacións precolombianas e enumera as súas características máis destacadas.

4. Que foi o Humanismo? Cales foron as súas características principais? Onde xurdiu e cando se expandiu? Explícao.