JAGNA I HANKA - LIPIECKIE CÓRKI NATURY

W.S. REYMONT "CHŁOPI"

JAGNA I HANKA - LIPIECKIE CÓRKI NATURY

POROZMAWIAJMY

Obejrzyj znajdujące się obok obrazy. Podziel je na te, które kojarzą ci się z postacią Jagny, oraz te, które w jakiś sposób, twoim zdaniem, związane są z Hanką. Uzasadnij poszczególne wybory. Podaj po trzy cechy, które jako pierwsze przychodzą ci do głowy, kiedy myślisz o Hance i Jagnie.

MADONNA I LADACZNICA

WPROWADZENIE

Według teorii naturalistów, dobór płciowy partnerów polega na instynktownym poszukiwaniu cech ważnych dla utrzymania gatunku. Kobiety i mężczyźni uważani są za atrakcyjnych, jeżeli posiadają odpowiednie warunki fizyczne, a oprócz tego panny – urodę, a mężczyźni – siłę (krzepkość), stąd często są porównywani do zwierząt i natury. Każdy z partnerów pełni w domu i gospodarstwie określoną rolę, ma ściśle przydzielone obowiązki. Żona ma dbać o męża, potomstwo i obejście, mąż zapewnia bezpieczeństwo bytowe i materialne rodzinie, także (choć często tylko w deklaracjach) opiekuje się żoną i nie pozwala jej się nadmiernie przepracować. Reymont pokazuje w swojej powieści hierarchię ważności poszczególnych osób w rodzinie. Najważniejszy jest ten, kto pracuje, a zatem zarabia i utrzymuje rodzinę. To on je pierwszy i ma prawo do najlepszych kęsków. Tak też było w domu Boryny, dopóki żyła jego żona. Kobieta wybiera partnera ze względu na majątek. Poprzez zamążpójście Jagna stała się pierwszą najbogatszą gospodynią we wsi. Mężczyzna może wybierać pomiędzy kandydatkami na żonę, jeśli ekonomicznie jest sytuowany wysoko w hierarchii gromady (wiek nie ma znaczenia). Boryna zaś zajmuje ustaloną pozycję ze względu na stan posiadania, ale też inne atuty.

Na podstawie przeczytanych fragmentów powieści spróbuj scharakteryzować Jagnę i Hankę. Zwróć uwagę na sposób zestawienia przez Reymonta obu bohaterek. Wypisz jak najwięcej cech przedstawionych kobiet.

Bohaterki zostały skonstruowane na zasadzie kontrastu – Hanka reprezentuje to, przed czym Jagna ucieka, czego nie może znieść; Jagna jest reprezentantką tego, co nie mieści się w systemie moralnym Hanki.

hanka

jagna

JAGNA KONTRA HANKA

JAGNA

HANKA

∙ pracowita ∙ skromna ∙ skłonna do skrajnego poświęcenia ∙ skupiona na rodzinie ∙ zgodna ∙ ma poczucie dumy ∙ płaczliwa ∙ skąpa

∙ marzycielka ∙ namiętna ∙ zalotna ∙ kusicielka ∙ skupiona na sobie ∙ oderwana od rzeczywistości

POROZMAWIAJMY

Co twoim zdaniem chciał pokazać czytelnikowi autor powieści, konstruując w taki sposób postaci kobiece?

Czy którąś z tych bohaterek można uznać za jednoznacznie negatywną? Uzasadnij.

WNIOSKI

Stereotypowość ujęcia obu bohaterek odzwierciedla kobiecą naturę – Hanka to zacięta obrończyni swojej rodziny, kobietą skłonna do heroicznego wręcz poświęcenia; Jagna jest symbolem popędu seksualnego, tego, co nieokiełznane – jej działania są często warunkowane przez pierwotne instynkty.

Jagna tkwi uwięziona w swojej społeczności – nie jest akceptowana, gdyż reprezentuje tę część kobiecej natury, którą w wiejskiej gromadzie uważa się za niemoralną, nieprzystojącą kobiecie; stanowi wcielenie mitu matki natury (żywiołowy witalizm, zmienne emocje, biologizm).

W SIDŁACH NAMIĘTNOŚCI

BIOLOGIZM BOHATERÓW

Przeczytaj załączone fragmenty powieści i odpowiedz na pytania.

SPOTKANIE Z MATEUSZEM - ANALIZA

Przeczytaj załączone fragmenty powieści i odpowiedz na pytania.

WEWNĘTRZNY KONFLIKT

Przeczytaj załączone fragmenty powieści i odpowiedz na pytania.

Zinterpretuj podejście reżysera musicalu „Chłopi” do kreacji Jagny. Czy współcześnie rzeczywiście bohaterka byłaby „hołubioną przez wszystkich celebrytką”?

Jagna jest w pewnym sensie odkupicielem gromady. Można wręcz powiedzieć, że jest takim „Chrystusem” złożonym na ołtarzu ciemnoty i zacofania. Natura dała jej potężną broń w postaci niesamowitej urody i siły. I ona z tego po prostu korzysta, nie zastanawiając się nad moralnymi konsekwencjami swoich czynów. To jest przecież dziewiętnastoletnia dziewczyna, wychowywana bez ojca, ubezwłasnowolniona przez silną, pyskatą i chciwą matkę, której sposób bycia mógł dodatkowo tworzyć iluzję, że kobieta może kształtować świat według swoich wyobrażeń. Ale świat szybko dał jej odpór. Dzisiaj Jagna jako osoba piękna, uzdolniona artystycznie, swobodna seksualnie, pewnie byłaby hołubioną przez wszystkich celebrytką”.

Wojciech Kościelniak.

Uporządkuj podane określenia według skali priorytetów – na dole wartości fundamentalne i najbardziej pożądane w XIX-wiecznej lipieckiej społeczności, u góry – wartości mało istotne dla omawianej grupy.

zaradna

przestrzegająca zasad życia w grupie

wykształcona

kierująca się pożądaniem

pociągająca

ciekawa świata

pobożna

kobieca

robotna

buntownicza

ulegająca popędowi seksualnemu

posłuszna mężowi

mądra

żywiołowa

energiczna

bogata

pobożna

lubiąca zabawę

silna

ładna

skromna

strojna

seksowna

towarzyska

rozpustna

IDEAŁ KOBIETY W LIPCACH

WNIOSKI

Monogamia jest kwestią umowną w gromadzie. Nie aprobuje się zdrady małżeńskiej, ale mężczyźnie daje się na nią ciche przyzwolenie. Antek nie ma skrupułów wobec żony, spotykając się z Jagną. Wierność małżeńska jest jednak ściśle wymagana od kobiet. Małżeństwo jest kontraktem opartym na twardych negocjacjach. Matka Jagny kieruje się interesem córki – wie, że Boryna zapewni Jagnie dostatnie życie i szacunek we wsi. Różnica wieku między Jagną a Boryną ma w tym kontekście mniejsze znaczenie. Dzięki małżeństwu córki Dominikowa także sobie chce zapewnić dobrobyt i spokojną starość. W rodzinie chłopskiej panuje patriarchat. Wszyscy członkowie rodu podporządkowani są woli męża i ojca. Boryna znalazł się jednak w sytuacji, że musi bronić swojej ojcowskiej władzy, a utrata pozycji napawa go lękiem. Z powodu starości i fizycznego niedołęstwa słabsze jednostki są spychane na margines życia lub muszą iść na „wycug” (rodzina się nimi nie opiekuje i są na łasce obcych). Żona jest strażniczką pozycji męża, ponieważ to on dba o status całej rodziny. Mężczyzna, aby utrzymać władzę nad żoną i dziećmi, często ucieka się do przemocy fizycznej. Powinnością kobiety jest rodzić dzieci. Tylko posiadając potomstwo, może stawiać warunki mężowi. Ze statusem posiadania np. najatrakcyjniejszej kobiety wiąże się silna rywalizacja. Nie wiadomo, co jest większą stratą dla Antka: utrata kochanki czy świadomość przegrania rywalizacji o kobietę z ojcem. Według reguł rządzących życiem wsi budowanie szczęścia na nieszczęściu bliskich musi się źle skończyć. Tak komentowane jest małżeństwo Boryny i wygnanie z domu własnych dzieci (Antka i Hanki z potomstwem). Tabu kazirodztwa jest silnie zakorzenione w świadomości ludzkiej. Małżeństwo Boryny uzmysławia Antkowi grzech, jaki popełnia. Jagna, do tej pory występująca w roli kochanki, nagle staje się jego macochą. Antek zaczyna odczuwać, że przekracza granice wyznaczone przez moralność gromady. Nie jest jednak w stanie oprzeć się kobiecie i własnej namiętności.

ZADANIE DOMOWE

Jagna – postać wywołująca zgorszenie czy wzbudzająca litość? Napisz pracę, w której scharakteryzujesz bohaterkę i rozstrzygniesz dylemat zawarty w temacie.

DO ZOBACZENIA!