Stanisław Wyspiański- artysta totalny

Artysta totalny

Stanisław wyspiański

Natalia Trochimowicz

INDEks

Dziedziny

Projekty

Teatr

Interpretacje

Witraże polichromie

Konteksty

Wnioski

Macierzyństwo

TwórczośćWyspiańskiego

Zielnik

Pierwszym znanym dziełem Wyspiańskiego był szkic-autoportret z 1890 roku, szkic podróży po Polsce i Europie. Później malował rośliny i stworzył zielnik. Jednak w jego twórczości dominuje malarstwo pastelowe. Pierwszy z nich powstał w latach 1890-1894 i służył głównie do przedstawiania postaci – rodziny, przyjaciół i artystów. Rysuje za pomocą płaskich plamek, zamykając wyraźnymi konturami. Chętnie przedstawia swoje dziecko w sytuacji nieupozowanej – na przykład śpiące lub karmione przez matkę

Helenka

Chochoły

Wyspiański tworzył także projekty:

01

Projekt Kostiumu Króla

Kostium Króla wg projektu Stanisława Wyspiańskiego do dramatu "Bolesław Śmiały" oraz 4 t.zw. Lalki bolesławowskie - projekty kostiumów Króla Muzeum Narodowe w Krakowie - Muzeum Wyspiańskiego.

02

Projekt kostiumu Krasowicy

Portret Władysławy Ordon-Sosnowskiej w roli Krasawicy w dramacie "Bolesław Śmiały" 1903. Pastel. 93 x 61 cm. Muzeum Narodowe w Krakowie.

renesansowy

03

Projekt Kostiumu Rapsoda

twórca

Portret Andrzeja Mielewskiego w roli Rapsoda w "Bolesławie Śmiałym" 1904. Pastel. 92 x 60 cm Muzeum Śląskie w Katowicach.

koncepcja „teatru ogromnego”

Wyspiański postulował, by:

• Przeżycie teatralne było czymś na kształt przeżycia religijnego, mistycznego, by teatr przypominał świątynię sztuk.
• Powrócić do romantycznej tradycji dramatu otwartego i do romantycznej kultury. W jego dramatach nie brak nawiązań do dzieł wielkich romantyków i zdarzeń, które ukształtowały epokę, np. do powstania listopadowego i postaci Konrada – bohater Wyzwolenia, ubrany w „romantyczny” czarny płaszcz i noszący to samo imię, co bohater stworzony przez Mickiewicza, jest dialogiem z bohaterem Dziadów.
• Wyjść poza ustalone konwencje teatru, przekraczać granice – np. ukazywać jednocześnie różne sceny.

Teatr ogromny – koncepcja teatru, którą chciał realizować Stanisław Wyspiański jako artysta i reformator ówczesnego teatru. Ta koncepcja zakładała, że zdarzenie teatralne powinno przekraczać granice poszczególnych sztuk, być wielką syntezą sztuk. Dramat to nie tylko sztuka słowa, ale również malarstwo, muzyka… Z tą syntezą bardzo wyraźnie mamy do czynienia w Weselu. Ideę syntezy sztuk artysta realizował w swoich dziełach – był autorem tekstu, częstokroć projektował scenografię i kostiumy, brał udział w próbach i informował reżyserów o swoich uwagach. Sam również zajmował się reżyserią! Jest autorem „poradnika” dla aktorów mających zmierzyć się z rolą Hamleta, Studium o Hamlecie. On również przygotował do wystawienia na scenie… Dziady Mickiewicza (z przyczyn politycznych i realnej oceny możliwości technicznych ówczesnego teatru – bardzo okrojone). Podobnie jak inny wielki reformator teatru, Gordon Craig, uważał, że reżyser przedstawienia powinien być człowiekiem wszechstronnie utalentowanym, by zapanować nad całością dzieła, podporządkować je sobie, nadać mu indywidualne piętno i specyficzny klimat. Takim wszechstronnie utalentowanym artystą był Wyspiański – poeta, dramaturg, znakomity malarz i autor witraży.

Witraże i polichromie

Stanisław Wyspiański wykonał następujące projekty, witraże i polichromie: – „Polonia” projekt witraża katedry lwowskiej (pastel), – fragment polichromii w Kościele OO. Franciszkanów w Krakowie, przedstawiającej kwiaty i wzory geometryczne, – „Vanitas” projekt polichromii do Kościoła OO. Franciszkanów w Krakowie (pastel), – „Madonna z dzieciątkiem”, fragment, projekt polichromii do Kościoła OO. Franciszkanów w Krakowie (pastel), – cykl „Cztery żywioły”, szkice do polichromii Kościoła OO. Franciszkanów w Krakowie (rysunki kredką), – Konstelacja gwiezdna „Bliźnięta”, karton do polichromii Kościoła OO. Franciszkanów, część górna (pastel), – „Strącone anioły”, projekt polichromii do Kościoła OO. Franciszkanów (pastel), – „Malwy”, projekt witraża do Kościoła Świętego Krzyża w Krakowie (pastel), – „Słoneczniki”, projekt polichromii (pastel), – fragment projektu witraża do Kościoła Franciszkanów w Krakowie (pastel), – „Nasturcje”, projekt polichromii Kościoła Franciszkanów w Krakowie (pastel), – „Bóg Ojciec – Stań się!”, (witraż), – „Błogosławiona Salomea”, (witraż),

Szklane arcydzieła

Jak to jest z tymi kontekstami?

Stanisław Wyspiański napisał „Wesele”, opierając akcję utworu na autentycznym zdarzeniu i kreując swych bohaterów w oparciu o istniejące w rzeczywistości pierwowzory. Dzięki temu dramat, osadzony w konkretnych realiach epoki, tworzy obraz współczesności, doskonale znanej autorowi. Należy jednak zaznaczyć, iż Wyspiański skupił się przede wszystkim na przedstawieniu chłopów i inteligencji pochodzenia szlacheckiego, pomijając pozostałe grupy społeczne. Poruszona w dziele problematyka narodowowyzwoleńcza nie oddaje w pełni charakteru społeczeństwa polskiego pod koniec XIX wieku. Dramatopisarz ukazał stosunek jedynie wybranych grup do zagadnienia walki o wolność narodu, przybliżając w ten sposób dojrzałość i świadomość narodową w zaborze austriackim.

Czyli co autor miał na myśli?

Kontekst kulturowy

Znaczenie historyczne

Nurt filozoficzny

Żona ze Stasiem

Obraz Matki karmiącej

Centrum obrazu zajmuje Teosia karmiąca niemowlę – najmłodszego synka, Stasia urodzonego w 1901 roku. Jak to możliwe, skoro w 1905 chłopiec był już czterolatkiem? Po prostu artysta skopiował postacie z rysunku wykonanego w 1902 roku znajdującego się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Dwupostaciową i pozbawioną tła scenę rodzajową wykorzystał do stworzenia bardziej rozbudowanej kompozycji. W tym wariancie umieścił na obrazie dwie dziewczynki (w istocie są to dwa portrety Helenki ukazanej pod różnymi kątami) i zapełnił ciemne tło białymi pelargoniami. Bardziej strojne stało się ubranie Teodory – Wyspiański w czerwcu 1905 roku zanotował: Macierzyństwo można interpretować na wiele sposobów. W podstawowej warstwie jest to scenka z życia rodzinnego. Motyw kobiety z niemowlęciem czy też karmiącej matki wielokrotnie powracał w twórczości Wyspiańskiego. Miał on dla niego zapewne duże znaczenie. Być może wyraz znajdowała tu jego własna tęsknota za przedwcześnie zmarłą matką.

Kobieta karmiąca dziecko pod bacznym spojrzeniem dwóch dziewczynek z żółtymi kokardami we włosach, w tle białe pelargonie. Pastel autorstwa Stanisława Wyspiańskiego to chyba najsłynniejsze wyobrażenie macierzyństwa w polskiej sztuce. Można o nim opowiadać na wiele sposobów: zaczynając od prywatnego życia artysty, a kończąc na wątkach symbolicznych charakterystycznych dla Młodej Polski.

do codzienności artysty

,,Rysuję «żonę ze Stasiem» z dawnego rysunku na kartonie z fuksjami, przez co kaftan staje się haftowany we fuksje”

Obrazy nawiązujące

Wyspiański malował głównie osoby ze swojego otoczenia, w tym swoją rodzinę. Podobno bardzo lubił podpatrywać żonę przy jej codziennych zajęciach, przysłuchiwać się nuconym przez nią ludowym piosenkom, patrzeć, jak tuli i karmi maluchy. Wszystko to znajdowało odbicie w jego sztuce. Do najsłynniejszych prac artysty należą wizerunki śpiących synów czy Teodory w barwnych krakowskich strojach. Jedną z najbardziej rozbudowanych kompozycji osnutych na motywie rodziny jest Macierzyństwo z 1905 roku.

Sentyment po zmarłej matce

Nastrój obrazu?

Stanisław Wyspiański, "Chochoły"

Całość emanuje aurą niesamowitego snu, wywołując efekt dotknięcia czegoś wymykającego się racjonalnemu poznaniu, czegoś nie z tego świata. Na przedstawionym obrazie Stanisława Wyspiańskiego ?Chochoły? w pierwszym planie widać 11 chochołów przypominających ludzi stojących w kałuży. Chyląc się ku wodzie, próbują dostrzec w niej odpowiedzi na swoje pytania. Każdy z nich jest jak człowiek, szary, ciągle czegoś poszukujący, lecz w środku kryjący pąki róż symbolizujące piękno, które z przyjściem wiosny na nowo się odrodzi. Wokoło nich stoją stare uschłe drzewa. Tworzą odosobniony, cichy las, piękny w swej samotności. Niema w nim żadnych zwierząt, biegnie tylko przez niego równie opustoszała droga.. Na jej pobrzeżach stoi kilka lamp usilnie próbując rozedrzeć jego mrok. W samej oddali można dostrzec zamek wawelski przypominający o szlachetnej historii naszego narodu. Wyspiański namalował obraz z myślą o corocznym cyklu śmierci i odradzania się natury na wiosnę. Symbolem tego są chochoły, które zrzucając słomę odkrywają swoje prawdziwe piękno, które umarło i narodziło się na nowo by, jak co roku olśnić swą urodą słoneczne dni. Stojące na około uschłe wierzby stwarzają ten niesamowity nastrój obrazu i podkreślają jednocześnie jego niesamowitość i szlachetność jak i dbałość artysty o szczegóły S ymbolizuje to także zbudzenie się państwa polskiego ze snu, na który zapadliśmy podczas niewoli. Obraz budzi w ludziach lekki przestrach i podziw dla jego milczenia, które mówi więcej niż Wyspiański mógł wyrazić słowami. Pokazuje jak wszyscy są do siebie podobni, jak te chochoły stojące w wodzie, każdy tak samo szary, każdy poszukujący siebie w swoim odbiciu.

Co to jest Chochoł?

Podobnie jak odczyt maeterlinckowski na planie idei, tak pastel Wyspiańskiego w praktyce stał się swoistym manifestem symbolizmu - nurtu wskazującego drogę wyrażenia niewyrażalnego w sztuce. Nokturn przedstawia okryte wiechciami słomy krzewy na krakowskich Plantach (tuż przy ulicy Poselskiej), usytuowane w nieregularnym okręgu. Ich położenie wobec siebie oraz nadane im przez słomianą otulinę (a także przez imaginację artysty) antropomorficzne kształty sprawiają wrażenie tanecznego kręgu. Najprawdopodobniej stanowi on zapis czegoś podobnego do snu na jawie, opowiedzianego przez Wyspiańskiego Ludwikowi Pugetowi, z którego świadectwa o tym wiadomo. .

Jaki jest przekaz i co znaczy ten obraz ?

Wnioski

Wyspiański jest osobą, która potrafiła zajmować się wieloma dziedzinami, postrzegał on wiele elementów mogących wyzwolić Państwo z niewoli. Autor wszechstronnie uzdolniony malował obrazy związane z jego rodziną z najbliższymi, jednocześnie nawiązując do okresu Młodej Polski. Tworzył ku pouczeniu a także przestrodze o jakiej mowa w jego utworze pt. ,,Wesele".

Artysta kochał sztukę, oddawał się jej w pełni, dlatego dowiadując się, że jest śmiertelnie chory zaczął prowadzić wyścig ze śmiercią, aby ukończyć wszystkie swe plany, tak jak pozostali artyści. Obrazy, witraże, polichromie, projekty, teksty są znane w całej Polsce jest on jednym z najwybitniejszych artystów renesansowych.

Jego wszechstronność pozwoliła rzucić światło na obraz tamtejszej inteligencji i chłopstwa, które mają odwzorowania w spólczesnym świecie.

Artysta totalny

Stanisław wyspiański

Dziękuję za uwagę

Natalia Trochimowicz