Lalka - opracowanie dla uczniów

Lalka Bolesława Prusa Najważniejsze zagadnienia

Prezentacja dla uczniów. Krótko i rzeczowo.

Opracowała Radosława Górska

start

01

01 Stanisław Wokulski

Stanisław Wokulski

Losy. Charakterystyka. Romantyk czy pozytywista?

Ukończone szkoły1860-1861 - Szkoła Przygotowawcza, 1862 - rok Szkoły Głównej na kierunku matematyczno-fizycznym, nauka przerwana z powodu udziału w powstaniu styczniowym.

Stanisław Wokulski jest głównym bohaterem Lalki. Bolesław Prus stworzył jedną z najciekawszych postaci polskiej literatury. Pełen sprzeczności, dynamiczny, nieobliczalny – budzi zainteresowanie i intryguje. Życiorys (CV) Stanisława Wokulskiego mię: Stanisław nazwisko: Wokulski wiek: 46 data urodzenia: 1832 adres zamieszkania: Krakowskie Przedmieście/ Warszawa stan cywilny: wdowiec obywatelstwo: polskie

02

02 Izabela Łęcka

Izabela Łęcka

Charakterystyka.

Izabela Łęcka - ukochana Wokulskiego. Kobieta piękna (klasyczny typ błękitnookiej blondynki). Zubożała arystokratka o zimnym sercu i wysokim mniemaniu o sobie i swojej rodzinie: panna Łęcka ma wielu zalotników, lecz mało kandydatów na męża – bo arystokratyczny majątek jej ojca jest mocno zadłużony. Dziewczyna jest egzaltowana – łatwo popada w uniesienia i zachwyt nad sobą – jej wyobraźnia odtwarza świat powieści i romansów, ją samą czyniąc główną bohaterką.

03

03 Motyw miłości w powieści

Motyw Miłości w powieści

Miłość - miłość nieszczęśliwa: miłość bez wzajemności (Wokulski, Dalski,Stawska); miłość utracona przez konwenanse (prezesowa Zasławska - stryj Wokulskiego, doktor Szuman - narzeczona); miłość skażona przeszłością (Marianna -Węgiełek).

04

04 Ignacy Rzecki

Ignacy Rzecki

Losy. Charakterystyka. Ostatni romantyk?

Ignacy Rzecki – stary kawaler, subiekt Wokulskiego, trochę dziwak, postać zabawna i sympatyczna, niezbyt zaradny życiowo, lecz uosobienie pracowitości i uczciwości. Rzecki pisze pamiętnik, z którego dużo się dowiadujemy. Ma kilka namiętności: sklep, którego jest świetnym zarządcą; Stacha Wokulskiego, którego jest wiernym przyjacielem; panią Stawską, którą w tajemnicy wielbi i pragnie wydać za Stacha; ponad wszystko – Napoleona Bonapartego, który jest dla niego symbolem wodza, walki o Polskę, nadziei na wolność (którą Napoleon miał zwrócić Polakom). Sam Rzecki ma za sobą bohaterską przeszłość żołnierza – udział w Wiośnie Ludów na Węgrzech.

05

05 Społeczeństwo polskie

Społeczeństwo polskie

Charakterystyka.

Lalka - obraz społeczeństwa polskiego Polska w latach 1878-1879, czyli w czasie, kiedy toczy się akcja Lalki, nie istniała jako państwo. Jednak ideologia polskiego pozytywizmu zakładała, że dużo można zdziałać mimo braku instytucji państwowych, pod warunkiem, że społeczeństwo zaangażuje się samo w działania mające na celu samopomoc. Jak ukazane jest owo społeczeństwo w powieści Prusa?

06

06 Trzey pokolenia idealistów

trzy pokolenia idealistów

Ochocki oraz Geist wydawali się ludziom dziwakami. Idealiści w „Lalce”, pomimo iż przełamywali schematy i konwenanse, ponieśli ostateczną klęskę. W nowych, niezwykle dynamicznych realiach ich postawa jest czymś anachronicznym, niecieszącym się szacunkiem ani zainteresowaniem. Znacznie większe sukcesy odnoszą ludzie, którzy potrafią dopasować się do stawianych im wymagań, konformiści. „Lalka” kończy się bardzo wymownym cytatem – „Non omnis moriar”. Czyżby autor starał się powiedzieć, że zawsze znajdą się ludzie gotowi do najwyższych poświęceń w imię szlachetnych i dobrych intencji i – wbrew wszystkiemu – coś po nich pozostanie?

Społeczeństwo w „Lalce” wydaje się niebezpiecznym i agresywnym tworem, który sprawnie usuwa niepasujące do niego jednostki. W nowym świecie nie ma miejsca dla idealistów – ludzi z marzeniami i planami. Zarówno Rzecki, Wokulski, jak i Ochocki spotykają się z rosnącym niezrozumieniem. Pierwszy z nich jest często wyśmiewany jako głosiciel archaicznych poglądów oraz postać generalnie niemodna, staroświecka. Nie szanuje się nawet jego zamiłowania do pracy – wszyscy postrzegają ją jedynie w kategoriach finansowych. Wokulskiemu z kolei przez wiele lat zarzucano, że dorobił się wyłącznie dzięki Minclom. Kiedy w końcu sam zyskał spory majątek, nie chciano dopuścić go do hermetycznej środowiska arystokracji, ponieważ był „tylko” kupcem.

07

07 Paryż i Warszawa w Lalce

Paryż i Warszawa w Lalce

Głównym założeniem sztuki realistycznej było jak najwierniejsze oddawanie życia. W okresie jej narodzin – w XIX stuleciu – coraz więcej ludzi zaczęło przenosić się do miast, gdzie łatwiej mogli znaleźć pracę i poprawić warunki życia. Dynamiczna urbanizacja spowodowała, że nowe skupiska ludności zaczęły odgrywać coraz ważniejszą rolę również w kwestiach twórczości artystycznej. Wielkie znaczenie zyskały one w literaturze, stając się nie tylko pulsującym życiem tłem kolejnych – zwłaszcza powieściowych – wydarzeń, lecz także dynamicznymi przestrzeniami oddziałującymi w istotny sposób na ludzi i vice versa. Nie inaczej kwestia ta wygląda w „Lalce”, której akcja toczy się głównie w Warszawie, a pewne fragmenty rozgrywają się także w Paryżu.

08

08 Hasła pozytywizmu i ich realizacja w powieści

hasła pozytywizmu w powieści

Hasła i postulaty pozytywistyczne w „Lalce” Poglądy takie jak scjentyzm, racjonalizm oraz przeświadczenie o wielkiej wartości nauki w „Lalce” reprezentowane są zaledwie przez kilka postaci: Juliana Ochockiego, doktora Szumana, Stanisława Wokulskiego (w wypadku głównego bohatera przekonania te często ustępują miejsca gwałtownym porywom serca) oraz profesora Geista. Pomimo wspaniałych dokonań i wielkich idei, jakie przyświecały ich działaniom, niemal nieustannie spotykali się oni z niezrozumieniem społecznym, szyderstwami i niepochlebnymi uwagami na swój temat. Doprowadziło to do marginalizacji bohaterów – ich działania przestały mieć jakiekolwiek praktyczne znaczenie. Klęska ich dążeń spowodowana była

olbrzymią niechęcią, z jaką ze strony ogółu spotykały się wybitne i dążące do poprawy losu ludzkości jednostki. Najlepszym przykładem jest tu profesor Geist, który prowadził skomplikowane i wartościowe badania, których inni naukowcy – profesorowie akademiccy – nie potrafili zrozumieć. Dlatego też traktowali go z rezerwą, widząc w nim nie tyle niebezpiecznego szaleńca, co po prostu zagrożenie dla zajmowanych pozycji.

09

09 Interpretacja tytułu

Interpretacja tytułu powieści

Informacja o podobnym incydencie zamieszczona w „Gazecie Polskiej” miała wpłynąć stworzenie wielkiej powieści obyczajowej – „Lalki”. Istniejące opcje rozumienia tytułu Lalki można przyporządkować następującym płaszczyznom interpretacyjnym: a) odczytanie „romansowe”: Izabela - lalka salonowa, b) odbiór metaforyczny: ludzie -marionetki w „teatrze lalek” Rzeckiego - perspektywa metafizyczna („Lalka [czyli przypadek]”), - wymiar społeczny („Wszystko marionetki!”), - odniesienie jednostkowe (Wokulski) c) interpretacja autorska: lalka Heluni Stawskiej, „rzeczywista lalka dziecinna” z procesu w Brnie a tematem powieści Trzy pokolenia

Tytuł utworu nasuwa kilka skojarzeń. Pierwszym jest postać głównej bohaterki – pięknej i próżnej arystokratki Izabeli Łęckiej. Porównanie kobiet do lalek wypowiada prezesowa Zasławska, obserwującej poczynania swojej wnuczki Eweliny zaręczonej z sędziwym, ale bogatym baronem. Nakręcanie i ustawianie marionetek to z kolei ulubio ne zajęcie Rzeckiego, porównującego mechaniczne tańce lalek do zachowań ludzi. Kradzież lalki jest też przedmiotem procesu pomiędzy baronową Krzeszowską i Heleną Stawską. Wokulski przyczynia się do uniewinnienia kobiety. Po procesie Rzecki zauważa, że zabawka może połączyć losy dwojga nieszczęśliwych ludzi: Wokulskiego i pięknej pani Stawskiej. Przedstawiony w dziele proces o lalkę jest wydarzeniem autentycznym.

10

10 Kompozycja powieści

Kompozycja powieści

Niekiedy można spotkać się również z określeniem jej terminem „kompozycji panoramicznej”, co odnosi się do szerokiego spektrum grup i związanych z nimi zjawisk społecznych przedstawionych w powieści.

Kompozycja „Lalki” „Lalka” Bolesława Prusa jest dziełem bardzo złożonym pod względem kompozycyjnym. Główny wątek utworu przebiega przede wszystkim w porządku przyczynowo-skutkowym, lecz pojawiają się także historie poboczne, w których ład ten często zostaje zakłócony (nawet, jeśli idzie o samą zasadą następstwa, gdzie wielkie znaczenie odgrywa przypadek). Z jednej strony mamy więc zwartą i spójną opowieść, z drugiej – liczne epizody podkreślające fragmentaryczność świata przedstawione go (nierzadko ich zakończenie nie jest znane czytelnikowi). Dzieło Prusa nie przynosi także ostatecznego rozstrzygnięcia losów głównego bohatera – Stanisława Wokulskiego – co sprawia, że kompozycja „Lalki” często określana jest jako otwarta.

Źródła

Źródła

https://nplp.pl/prus-plus/leksykon-lalki/ https://aleklasa.pl/liceum/c300-lektury/boleslaw-prus-lalka https://view.genial.ly/5e80de7caafed90da9b70dee/interactive-image-lalka by Pawel Domzalski https://ostatnidzwonek.pl/lalka/ https://2l.pl/dzial-61.html https://klp.pl/lalka/ https://liceum7.edu.pl/wp-content/uploads/2018/08/Boleslaw-Prus-Lalka.pdf https://kanonlektur.pl/wpisy/lalka-realizm/ https://eszkola.pl/jezyk-polski/lalka-1419.html https://xn--jzyk-polski-rrb.pl/lektury-opracowania/lalka-prus

Dziękuję za uwagę

Radosława Górska