Want to create interactive content? It’s easy in Genially!

Get started free

Tajna misja Mazurów

Sławomir Ostrowski

Created on October 6, 2021

Opowieść o Mazurach, którzy w 1919 r. pod fałszywymi nazwiskami przedostali się na konferencję pokojową w Paryżu

Start designing with a free template

Discover more than 1500 professional designs like these:

Smart Presentation

Practical Presentation

Essential Presentation

Akihabara Presentation

Pastel Color Presentation

Winter Presentation

Hanukkah Presentation

Transcript

Projekt wyróżniony w konkursie Wydarzenie Historyczne Roku 2021 w kategorii Edukacja

Józef Zapatka

Zenon Eugeniusz Lewandowski

Bogumił Linka

Adam Zapatka

18 marca 1919 r. przez zieloną granicę wyruszyli z Mazur do Paryża z tajną misją polityczną. Na paryskiej konferencji pokojowej zabiegali o przyłączenie Warmii i Mazur do Polski bez plebiscytu. Po powrocie zostali oskarżeni o zdradę stanu i skazani na 12 lat twierdzy.

tajna MISJA mazurów

01

05

02

03

04

06

poznaj bohaterów

znowu wojna

świadek historii

wendeta

wybawca

przegrany plebiscyt

koncepcja i realizacja

Sławomir Ostrowski

we wspomnieniach Józefa Zapatki

dodaj do projektu

Projekt wyróżniony w konkursie Wydarzenie Historyczne Roku 2021 w kategorii Edukacja

Józef Zapatka

Zenon Eugeniusz Lewandowski

Bogumił Linka

Adam Zapatka

18 marca 1919 r. przez zieloną granicę wyruszyli z Mazur do Paryża z tajną misją polityczną. Na paryskiej konferencji pokojowej zabiegali o przyłączenie Warmii i Mazur do Polski bez plebiscytu. Po powrocie zostali oskarżeni o zdradę stanu i skazani na 12 lat twierdzy.

tajna MISJA mazurów

01

05

02

03

04

06

poznaj bohaterów

znowu wojna

świadek historii

wendeta

wybawca

przegrany plebiscyt

koncepcja i realizacja

Sławomir Ostrowski

we wspomnieniach Józefa Zapatki

dodaj do projektu

Józef Zapatka

Historia niezwykła

Zenon Eugeniusz Lewandowski

Bogumił Linka

Adam Zapatka

W przeddzień wyprawy do Paryża, w rodzinnym domu Józefa Zapatki, we wsi Wagenfeld (obecnie Olędry koło Szczytna), odbyło się konspiracyjne zebranie członków delegacji Mazurskiej Partii Ludowej. Mazurskich chłopów przez zieloną granicę przeprowadził w nocy Jakub Zapatka, ojciec Józefa.

Zapatkowie dobrze znali okolicę. Od domu do granicy Prus Wschodnich z Polską mieli około 5 km. Po przekroczeniu zielonej granicy mazurscy chłopi piechotą i furmanką dotarli do pociągu. Jeszcze tego samego dnia przyjechali do Warszawy.

tajna MISJA mazurów

we wspomnieniach Józefa Zapatki

Józef Zapatka

Historia niezwykła

Zenon Eugeniusz Lewandowski

Bogumił Linka

Adam Zapatka

W Warszawie delegacja Mazurów różnych wyznań spotyka się z członkami polskiego rządu. Nazwiska Mazurów były pilnie strzeżone, aby wywiad niemiecki nie dowiedział się, kto z Prus Wschodnich zamierza rozmawiać z przedstawicielami państw sprzymierzonych.

tajna MISJA mazurów

W Warszawie dostają z Ministerstwa Spraw Zagranicznych polskie paszporty na fikcyjne nazwiska. Dołącza do nich Zenon Lewandowski, późniejszy pierwszy konsul generalny RP w Olsztynie.

we wspomnieniach Józefa Zapatki

tajna MISJA mazurów

poznaj bohaterów

01

Warmia i Mazury przynależą się Polsce bez plebiscytu

Aptekarz. Przewodniczył delegacji Mazurów na konferencji pokojowej w Paryżu. Dobrze mówił po francusku. Współzałożyciel Mazurskiej Partii Ludowej (1896). Działał głównie w powiatach: Ełk, Mrągowo i Szczytno. Od 1898 poświęcił się całkowicie pracy społeczno-politycznej na Mazurach. W latach 1919-1920 pracował w Mazurskim Komitecie Plebiscytowym. Przedstawiciel Polski w Międzysojuszniczej Komisji Plebiscytowej w Olsztynie. Od 10 lutego do 20 kwietnia 1920 r. był pierwszym konsulem generalnym RP w Olsztynie (ur. 1859 - zm. 1927)

Lewandowski

Zenon Eugeniusz

Około 1895 r. Linka osiedlił się we wsi Wawrochy koło Szczytna na 11- hektarowym gospodarstwie. Miał 4 synów i 3 córki. Umiał czytać i pisać i to u niego Mazurzy szukali pomocy w rozwiązywaniu problemów. W 1903 r. został członkiem Mazurskiej Partii Ludowej. Bliski współpracownik Zenona Lewandowskiego (który przewodniczył delegacji Mazurów do Paryża) w wyborach parlamentarnych w latach 1911 i 1913. W działalności społecznej domagał się poprawy położenia najniższych warstw społeczeństwa mazurskiego. Głosił swoje poglądy na różnego rodzaju odczytach oraz na łamach „Mazura".

Bogumił

LINKA

Bogumił (Gottlieb) Linka, ewangelik-baptysta (ur. 5.02.1865 r. we wsi Górki koło Szczytna, zm. 29.03.1920 r. w Olsztynie). Mazurski działacz społeczny i narodowy, prekursor oświaty rolniczej.

Adam

ZAPATKA

ZAPATKA

Adam Zapatka (ok. 1860-1939), rolnik ze wsi Leschienen (obecnie Lesiny Małe koło Szczytna), wyznania ewangelickiego (gromadkarz), o którym najmniej wiadomo. Niemiecka broszura "A.B.C." wydana w czasie plebiscytu, rzucając groźbami w delegatów, podała, że Zapatkowie byli braćmi, co nie było prawdą. O braku pokrewieństwa mówi sam Józef Zapatka. Adam Zapatka brał czynny udział w akcji plebiscytowej. Po plebiscycie brał udział w pracach Związku Polaków w Niemczech. Jego grób znajduje się na cmentarzu w Lesinach Wielkich.

Józef Zapatka (1897-1978), rolnik wyznania ewangelickiego (gromadkarz, po ślubie przeszedł na katolicyzm), najmłodszy uczestnik delegacji, miał wówczas 22 lata. Na krótko przed wyprawą do Paryża wrócił z pruskiego wojska. Walczył nad Sommą i Marną, był ranny, za męstwo dostał Żelazny Krzyż.

Józef

tajna MISJA mazurów

świadek historii

02

Trasa tajnej misji Mazurów. Opowiada Józef Zapatka

Warszawa

Paryż

Mapa Europy z granicami państw zakreślonymi na konferencji pokojowej w Paryżu

Po powrocie delegacji z Paryża na mazurską wieś tajne służby niemieckie znały już nazwiska działaczy. Rozpoczęły się aresztowania i przeszukiwania chłopskich gospodarstw. W kieszeni płaszcza Józefa Zapatki znaleziono skasowany bilet z paryskiego metra (mógł być podrzucony przez niemiecką policję). 21 lipca 1919 r. przed sądem wojennym w Olsztynie rozpoczął się proces o zdradę stanu. Trwał zaledwie 3 godziny. Wszyscy oskarżeni zostali skazani na 12 lat twierdzy. Bilet stał się koronnym dowodem w oskarżeniu mazurskich działaczy o zdradę stanu. Przed sądem Zapatka do niczego się nie przyznał, a bilet - jak zeznał - po prostu znalazł pod kościołem w Lesinach...

zdrada stanu

bilet z metra i...

tajna MISJA mazurów

wybawca

03

Ferdinand

FOCH

Po kilku tygodniach więzienia Linkowie i Zapatkowie zostali zwolnieni na podstawie drugiej interwencji marszałka Focha w ramach ogólnoniemieckiej amnestii dla więźniów politycznych.

Po około 10 dniach od powrotu z Paryża w maju 1919 r. uczestnicy tajnej misji zostali aresztowani (także syn Bogumiła Linki, Wilhelm) i stanęli przed sądem wojennym 37 dywizji piechoty. Mazurskich działaczy oskarżono o zdradę stanu, za co groziła im kara śmierci. Osobiście interweniował marszałek Ferdinand Foch, który spotkał się w Paryżu z Mazurami. Sąd uwzględnił wstawiennictwo głównodowodzącego i skazał oskarżonych na... 12 lat twierdzy.

Marszałek trzech narodów: Francji, Anglii, Polski. Dwukrotnie wstawiał się za uwięzionymi Mazurami. Podczas I wojny światowej naczelny wódz sił sprzymierzonych.

zdjęcia: artsandculture.google

tajna MISJA mazurów

wendeta

04

200

7000

Bogumił

LINKA

Ostatnim życzeniem umierającego Linki była prośba, aby żona pochowała go na cmentarzu w Olsztynie, gdyż wiedział, że w Wawrochach nie spoczywałby w spokoju.W dniu pogrzebu Niemcy zbeszcześcili grób Linki.

Za wyjazd do Paryża zapłacił życiem. Podczas "krwawej środy" 21.01. 1920 r., w Szczytnie, Linka został ciężko pobity. Zmarł 29 marca 1920 r. na skutek obrażeń wewnętrznych.

To jest ten pies, który był w Paryżu...

„Ci bandyci złapali tymczasem pana Linkego z Wawroch i wciągnąwszy go w środek pomiędzy tych rozbójników «Da ist der Hund, der in Paris gewesen»... i tego starca bezbronnego człowieka bili i jeden rozbójnik z łopatą szedł na niego i mu żebra przebił temu staremu rodzonemu Mazurowi. Mężnie i dumnie, jak prawdziwy bohater, Linka zniósł te bóle i obelgi, choć krew się jemu lała z głowy i szyi. Ledwie żył..."pismo „Mazur" (11/1920)

Przed plebiscytem rozpoczęły się szykany i prześladowania Polaków. Zobacz szlak tułaczki rodziny Zapatków. Posłuchaj wypowiedzi Józefa Zapatki.

Mapa terenów plebiscytowych i archiwalna wypowiedź Fryderyka Leyka

Zalesie Barcińskie

Wagenfeld (Wozowe Pole) obecnie Olędry

Gniewkowo

tajna MISJA mazurów

przegrany plebiscyt

05

na Warmii Mazurach i Powiślu

wyniki plebiscytu

11 lipca 1920 r.

I wojna Światowa w liczbach

W 1915 r.

Liczbę lidności polskiej w Prusach Wsch. szacowano na ok. 150 tys. mieszkańców

W konflikcie wzięło udział 33 państwa zamieszkałe przez ok. 2/3 ludności świata

W 1920 r.

Liczba poległych żołnierzy z wybranych krajów Europy

W Prusach Wsch. mieszkało ok 2,1 mln osób. Królewiec liczył ok. 250 tys. mieszkańców

W 1919 r.

Olsztyn liczył ok. 35 tys. mieszkańców

W 1920 r.

ludność żydowska w Prusach Wschodnich liczyła ok. 11 tys. osób

W 1919 r.

ok. 84 proc. mieszkańców Prus Wschodnich stanowiła ludność wyznania ewangielickiego

i znowu wojna

Jadwiga i Józef Zapatkowie

Źródła: Archiwum rodzinne Ursula Kotowski Janusz Bryliński, "Podróż do Paryża", Panorama Północy 1969 nr 51 Wojciech Wrzesiński, "Oskarżenia o zdradę stanu", Olsztyński Kalendarz 1970 Fryderyk Mirosław Leyk, "Przedarł się przez kordony graniczne, aby ratować Mazurów", Słowo na Warmii i Mazurach 1959 nr 4 Archiwum Państwowe w Olsztynie Biblioteka Narodowa w Warszawie

Koncepcja i realizacja

Sławomir Ostrowski

Projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie Społeczno - Kulturalne "Pojezierze" w partnerstwie z Archiwum Państwowym w Olsztynie i Fundacją LOTTO im. Haliny Konopackiej

październik 2021

Inne porojekty autora:

Związek Polaków w Niemczech

Plebiscyt 1920

Szkoły polskie w Niemczech 1929-39

Możesz do projektu dodać własne materiały w postaci zdjęć, filmów, tekstów itp.

Paryski labirynt

Pokonaj trasę tajnej misji Mazurów

start

wskaż drogę jaką pokonali mazurzy

Wskazując włąsciwą odpowiedź przejdziesz do następnej zagadki

Berlin

Paryż

Paryż

Paryż

Paryż

Bruksela

Paryż

Wiedeń

Gratulacje !

Wskazałeś właściwą drogę do Pryża

grasz dalej ?

Przejdź do następnej zagadki

nO, nie !

Pokonałeś niewłaściwą drogę

spróbuj jeszcze raz

Trafiłeś do izby Józefa Zapatki. Na ścianie wiszą płaszcze. Podczas rewizji policja znalazła skasowany bilet metra paryskiego. Poruszając myszą po obrazku znajdź kluczowy dowód rzeczowy, który mógł być podrzucony przez policję niemiecką. Zagadka nie działa na tabletach...