chmury_arystofanes

Chmury - Arystofanes

komedia grecka

Miejsce akcji: Ateny

Czemu właśnie to polis jest takie ważne?

Demokracja ateńska

Obejrzyj czterominutowy film, aby lepiej zrozumieć ustrój ateński.Po jego obejrzeniu powinieneś wiedzieć: 1. W jaki sposób obywatele sprawowali władzę? 2. Jakie umiejętności były cenione w sprawowaniu władzy? 3. Kto mógł uczestniczyć w życiu publicznym? 4. Czym był ostracyzm? 5. Między kim a kim toczyla się wojna peloponeska? 6. Jakie funkcje pełniła agora?

Ateny - od rozkwitu do kryzysu

Ateny. Miasto, nazywane „Helladą Hellady”, przeżywało w V w. p.n.e. rozkwit to jego złoty wiek . Umocniło swą pozycję wśród greckich polis dzięki kluczowej roli, jaką odegrały w odparciu najazdu perskiego. Demokracja – gwarantująca wolność myśli i wypowiedzi – stworzyła odpowiednie środowisko do rozwoju kultury (widać, jak bardzo Ateńczycy byli przywiązani do wartości demokratycznych w Antygonie Sofoklesa). Jedną z dziedzin, które przeżywały znakomitą passę, był teatr. Działała trójka wielkich tragików greckich: Sofokles, Ajschylos i Eurypides (ten ostatni odgrywa pewną rolę w Chmurach – ceni go za nowoczesność Fejdippides, a krytykuje za niemoralność Strepsjades; ojciec i syn kłócą się o dramatopisarza tak, że na koniec Strepsjades dostaje lanie od własnej latorośli). Artystów wspierał czołowy polityk ateński Perykles, wielokrotnie wybierany na urząd stratega.

Do Aten ściągali intelektualiści z całej Grecji, których szczególną grupę stanowili sofiści (Arystofanes błędnie zaliczył do nich Sokratesa). Próby wybicia się Aten na przewodzenie greckim polis wzbudziły opór Sparty. Wybuchła wojna peloponeska, która zrujnowała materialnie i moralnie siły greckie i rozdrobniła politycznie Hellenów, co z czasem doprowadziło do upadku znaczenia Grecji w świecie starożytnym. Ludność pustoszonej przez Spartan Attyki musiała się schronić w murach Aten. W przeludnionym mieście rozprzestrzeniła się zaraza, której ofiarą padł między innymi Perykles. Mimo kosztów konfliktu zdania na temat wojny były podzielone, wśród zamożnego mieszczaństwa (kupców, rzemieślników) znalazły się stronnictwa, które jej sprzyjały – w przeciwieństwie do chłopstwa. Demokracja ateńska znalazła się w kryzysie. Do władzy zaczęli dochodzić ludzie z niższych warstw społecznych, niewykształceni, zaściankowi, a przy tym bardzo radykalni. Nieszczęściem życia politycznego stali się demagodzy – mówcy potrafiący wpływać na decyzje zgromadzenia ludowego za pomocą odpowiednich chwytów retorycznych i schlebiający gustom ludu (wpływowym demagogiem był krytykowany w Chmurach Kleon – przeciwnik Peryklesa). Demagodzy uczyli się sztuki retoryki od sofistów, których Arystofanes uczynił – wraz z Sokratesem – czarnymi charakterami sztuki.

Ważne terminy!

Czego obawia się Arystofanes?

Do elit należą ludzie, którzy na to nie zasługują; cieszą się profitami wynikającymi z wysokiego statusu, a nie wywiązują się ze swoich zdań względem społeczności, wręcz jej szkodzą, jak sofiści mnożący demagogów – mówców ignorujących zasady etyki wypowiedzi

Przedłużająca się wojna domowa uderza głównie w chłopów – ich uprawy są niszczone i zaniedbane, chłopi muszą porzucać swoje pola, aby schronić się w mieście.

Ateny pogrżają się w coraz większym kryzysie.

Mimo że Ateny ponoszą kolejne klęski, część obywateli upiera się, aby kontynuować wojnę.

Złe wychowywanie młodzieży prowadzi do upadku obyczajów, moralności, religii i sztuki.

Czego dotyczy akcja?

Streszczenie i problematyka

Bohaterowie - klik!

Sokrates

Strepsjades

Fejdipides

Główny bohater, rolnik

Syn Strepsjadesa,przedstawiciel ateńskiej młodzieży - lekkomyślnej, łatwej do zmanipulowania

edukacja młodzieży w jego szkole nie skupiała się na wpajaniu wartości etycznych, ale na szkoleniu się w retoryce, zdolnej obronić każdą rację, nieważne czy będzie dobra czy zła.

Uzupełnij informacje o Fejdippidesie. a) O czym myśli we dnie i w nocy? Co jest jego pasją? b) Co mu zarzuca ojciec? c) Czego ojciec od niego oczekuje?

Powinieneś wiedzieć o Strepsjadesie i Fejdippidesie

Uzupełnij informacje o Strepsjadesie. a) Co oznacza jego imię? b) Co jest jego głównym zmartwieniem? c) Jaki ma pomysł na rozwiązanie problemu?

Plan wydarzeń:

• Bohater zwierza się nauczycielowi ze swoich zamiarów – deklaruje, że zapłaci godnie za naukę, jeśli dzięki niej będzie mógł uniknąć płacenia długów.
• Sokrates nakazuje rolnikowi założyć wieniec i usiąść, a sam przywołuje Chmury, które zjawiają się w towarzystwie grzmotów.
• Sokrates mówi, że to Chmury są odpowiedzialne za zmiany pogody i za urodzaj a ziemi, a nie Zeus, jak dotąd wierzył chłop.

• Strepsjades, rolnik, nie może zasnąć z powodu zmartwień związanych z synem, który wpędza go w ogromne długi.
• Strepsjades wpada na pomysł, by posłać syna na nauki do mieszkającego nieopodal Sokratesa. Syn nie chce.
• W końcu Strepsjades sam postanawia zapisać się do szkoły Sokratesa. Po drodze spotyka jednego z uczniów i zaczyna wypytywać go o metody stosowane przez nauczyciela.

Plan wydarzeń:

• Sokrates przyjmuje Fejdipidesa do swojej szkoły. Po powrocie Fejdipides zmienia się. Ukazuje ojcu błahość jego problemów i proste rozwiązania pozbycia się ich.
• Strepsjades kpi ze swoich wierzycieli, będąc pewnym, że wybroni go jego uczony syn. Syn jednak okazuje nieposłuszeństwo wobec ojca, nie chce wykonywać jego poleceń, postępuje według swojej myśli, aż w końcu dochodzi między nimi do bójki.
• Syn bije ojca i co więcej – udowadnia mu, że czyni słusznie.

• Pod wpływem mowy uczonego, rolnik porzuca wiarę w bogów i zaczyna wielbić Chmury, prosząc je o dar mądrej mowy.
• Strepsjades zaczyna nauki - są absurdalne.
• Sokrates wypędza Strepsjadesa, który nie jest pojętnym uczniem. Ten chce do szkoły zapisać swego syna Fejdipidesa.
• Ważne! Kłótniach dwóch mówców - Prawego i Nieprawego - o to, kto powinien być uczniem Fejdipidesa. * * *

Przyjrzyj się postawie Fejdipidesa:

• Fejdipides nie szanuje ojca - bije go, zarzuca mu głupotę.
• Sokrates zgadza się na uczenie Strepsjadesa, mimo że ten chce nauk po to, aby wywinąć się długom - tzn. zrobić coś nieetycznego.
• Fejdipides po naukach Sokratesa potrafi przekonać do swoich racji - nawet jeśli są głupie czy nieetyczne. Jest skuteczny.
• Wiara w Chmury zastępuje wiarę w Zeusa i innych bogów.

Pamiętasz, czego obawiał się Arystofanes? Zajrzyj do treści utworu i znajdź przykłady pasujące do obaw Arystofanesa.

• Sofiści mnożą demagogów:
• Upadek moralności:
• Upadek obyczajów:
• Upadek religii:

Nieprawy mówca:

Prawy mówca:

Opowiada o dawnych czasach, kiedy ludzie kierowali się poczciwymi zasadami, młodzi chłopcy byli posłuszni i nie zważali na dobra materialne. Okazywali szacunek starszym i słuchali ich rad. Mówca deklaruje, że jeśli zostanie nauczycielem Fejdipidesa, chłopiec stanie się człowiekiem cnotliwym i godnym.

Mówi o tym, że cnota tak naprawdę nie daje człowiekowi żadnych korzyści. Bogatsi w życiu są ci, którzy wykazują się odwagą, śmiałością, a wręcz bezczelnością.

VS

Rolnik obarcza Sokratesa winą za upadek moralny syna i pragnie go zgładzić. W tym momencie, Chmury obnażają swoje prawdziwe intencje – wykorzystują ludzkie słabostki by dać człowiekowi nauczkę i nauczyć szacunku i przywiązania do bogów.

Na cudzej się krzywdzie utuczyć chce starzec, Z płatności się wyłgać i długów się zarzec. Lecz jeszcze dziś może okazać się snadnie, Że dołki kto kopie, ten sam do nich wpadnie.

Morał odnoszący się do Strepsjadesa

Krytyka sofistów

Czyli, jaka postawa zostaje wyśmiana w Chmurach

Play

Sofiści

Przeczytaj o nich i odpowiedz, czym się zajmowali i jakie zarzuty im stawiano?

Sokrates

I w rzeczywstości, i w utworze:Sokrates cieszy się popularnością jako nauczyciel – ma grono oddanych uczniów; nie dba o wygląd zewnętrzny – jest bosy i obdarty; naucza poprzez stawianie pytań. W historii: Jest wzorem filozofa, nieufnym wobec utartych sądów, pokornie poszukuje mądrości. W Chmurach: to oszust, manipulator, oderwany od życia, bujający w obłokach – jego sądy są zagrożeniem dla moralności i wychowania młodzieży.

KOMAR

Komizm

Udowodnij, że w zacytowanym fragmencie komedii znajdziemy takie chwyty, jak karykatura, parodia, komiczna sprzeczność i degradacja.

Sposóbdowodzenia

Mądrość, którą opanował Strepsjades

Komizm

Na czym polega w tym fragmencie obsceniczność i komiczna sprzeczność?

Który moment tego dialogu jest najśmieszniejszy? Z czego wynika ten komizm?

W przypisach do Chmur czytamy, że fragment, kiedy Sokrates każe Strepsjadesowi kłaść się na zapluskwionym tapczanie i rozmyślać, stanowi „parodię pełnych bólu i wzdychania scen tragediowych i tragediowego stylu”.Porównaj go z fragmentem Medei Eurypidesa – dramaturga, którego tak chętnie krytykował Arystofanes.

Cały dramat jest podporządkowany satyrycznemu celowi ośmieszenia sofistów i Sokratesa, przedstawianego tam jako jeden z nich. Sokrates reprezentuje w komedii współczesnych autorowi filozofów oraz nowe tendencje w wychowaniu młodzieży. Spór pomiędzy dawną a nową edukacją wyrażają mówcy (nauczyciele) – symboliczni przedstawiciele prawdy i dobra oraz fałszu i zła: Prawy i Nieprawy (w innym tłumaczeniu: Sprawiedliwy i Niesprawiedliwy). Pierwszy reprezentuje dawne (słuszne z punktu widzenia wymowy dramatu) poglądy i metody nauczania, a drugi – nowoczesne treści oraz sposoby wychowania. Sokrates jest tu ośmieszony nie tylko jako filozof, ale przede wszystkim jako nauczyciel.Upersonifikowane chmury, które są uznawane przez Sokratesa – bohatera sztuki – za jedyne rzeczywiste boginie, opiewają go jako wielkiego filozofa i wychowawcę. Tymczasem do głównych zarzutów wobec Sokratesa w jego procesie (a także zarzutu stawianego wówczas sofistom) należy oskarżenie o bezbożność. Sofiści, i rzekomo także Sokrates, mieli demoralizować młodzież, ucząc ją, że dawni bogowie nie istnieją. Zarzut wynikał z tego, iż sofiści starali się wyjaśnić zjawiska przyrodnicze, odwołując się do praw fizycznych. Dla wyznawców tradycyjnej wiary w olimpijskich bogów było to bluźnierstwo i deprawacja młodych. Arystofanes ośmiesza sofistów, czyli przede wszystkim Sokratesa, za ich bezbożne nauki w scenie rozmowy między filozofem a jednym z głównych bohaterów komedii:

STREPSJADES A Zeus olimpijski, na matkę Ziemię, powiedz, nie jest wam bogiem? SOKRATES Jaki Zeus? Co ty pleciesz? Przecież Zeus nie istnieje! STREPSJADES Co mówisz?! Jak może nie istnieć? Któż deszcz nam zsyła? Na to pytanie mi przede wszystkim odpowiedz! SOKRATES No, przecież one (chmury)! I mogę ci dać doskonałe na to dowody. Odpowiedz, czy gdzieś kiedykolwiek widziałeś, by deszcz bez chmur na ziemię padał? A przecież Zeus potrafiłby deszcz i bez nich zesłać na ziemię. STREPSJADES O tak, na Apolla! Teraz mi dobrze, dowodem rzecz wyłożyłeś. A przedtem myślałem, że naprawdę tak jest, że Zeus na nas siusia przez sito. Ale powiedz mi jeszcze, kto robi nam grzmot, przed którym się trzęsę ze strachu? SOKRATES One same się toczą i grzmią. STREPSJADES W jaki sposób? Odpowiedz, zuchwalcze bezbożny? […]

SOKRATES Na twoim przykładzie ci udowodnię. Na przykład gdy zupą na Panathenajach napełnisz brzuch aż po gardło, Czy potem burzyć się ona nie zacznie w tobie i wiercić, i burczeć? STREPSJADES O tak, na Apolla, tak! Zaraz bulgoce i kręci się strasznie po kiszkach, jak groźna chmura, co niesie pioruny, tak właśnie warczy ta zupka i burczy, z początku po cichu: prr prr, a potem głośniej: prr prr prr, a kiedy fajdam, to grzmi już jak burza, zupełnie tak jak i one. […] Lecz skąd się bierze grom, który świeci ogniem – tego mnie naucz – i uderza w nas, ludzi, i spala na popiół albo przynajmniej osmala? […] SOKRATES Gdy Wiatr w nie [chmury] suchy powieje i całkiem wypełni ich wnętrze powietrzem – rozdmucha je w środku potężnie, jak balon, aż wreszcie musi rozsadzić; i wtedy wypada na zewnątrz ściśnięty przez wielką gęstość nadęcia Z ogromną siłą i wielkim hukiem i sam się od tego zapala.

Poetyka, Arystoteles

Komedia (…) jest naśladowczym przedstawieniem ludzi gorszych, lecz bynajmniej nie w aspekcie wszelkich ich wad, a tylko w zakresie brzydoty, której częścią jest śmieszność. To, co śmieszne, jest przecież związane z jakąś pomyłką lub z bezbolesnym i nieszkodliwym oszpeceniem, czego wymownym przykładem, żeby nie szukać daleko, jest brzydka i powykrzywiana, lecz niewyrażająca bólu, maska komiczna.

Tematy poruszone w Chmurach

Powinieneś umieć udowodnić prawdziwość poniższych tez, odwołując się do akcji Chmur: 1. Komedia zawiera krytykę nieetycznego posługiwania się słowem. 2. Arystofanes podejmuje kwestię sporu nauki i religii. 3. Arystofanes krytykuje w komedii szerzenie bezbożności. 4. Arystofanes podejmuje problem wykorzystywania języka jako narzędzia manipulacji.

• Konflikt pokoleń.
• Różne sposoby wychowania młodzieży.
• Ścieranie się nowoczesności z tradycją.
• Język jako narzędzie manipulacji.
• Konflikt nauki i religii.
• Relatywizm moralny.

Komedia grecka - narodziła się z wiejskich obrzędów ku czci Dionizosa.

Jaki był związek między popularnością sofistów a rozwojem demokracji?

Dlaczego kobiety nie miały wstępu na przedstawienia komedii?

Na czym polegała funkcja polityczna komedii greckiej?

klik

klik

klik

Koniec :)