Republika rzymska i jej obywatele

Republika rzymska i jej obywatele

Krótka historia starożytnego Rzymu

Republika – rzecz publiczna – ustrój, w którym władzę sprawują obywatele poprzez swoich przedstawicieli wybieranych na określony czas (kadencję).

1. Powstanie republiki  Ustrój republiki rzymskiej wykształcił się po upadku ostatniego króla Tarkwiniusza Pysznego ok. 509 r. p.n.e. w toku walk między patrycjuszami (arystokracja rodowa) i plebejuszami (reszta obywateli). Ustrojem Rzymu stała się res publica = republika. Miała ona charakter republiki arystokratycznej gdyż decydujące znaczenie miało zgromadzenie centurialne, w którym głosowano według klas majątkowych oraz senat.  Prawa polityczne mieli obywatele urodzeni jako wolni. Ich obowiązkiem była służba wojskowa i płacenie podatków.  Prymat w prawach politycznych mieli patrycjusze: o naczelna władza należała do urzędników, którymi początkowo mogli zostad jedynie patrycjusze. Urzędy były pełnione nieodpłatnie, o pełnili również funkcje sędziów, którzy ferowali wyroki według prawa zwyczajowego, które dowolnie interpretowali, o tylko patrycjusze zasiadali w senacie, o tylko oni brali udział w podziale zdobytych ziem

2. Społeczeństwo rzymskie na początku republiki:  patrycjusze – przedstawiciele najstarszych rodów, arystokracja rodowa  plebejusze – Rzymianie nie będący patrycjuszami; grupa zróżnicowana pod względem majątkowym (od ubogich chłopów po bogaczy).  niewolnicy : o najniższa warstwa społeczna; jeńcy wojenni i ludzie którzy popadli w niewolę za długi, o według prawa byli rzeczą, którą właściciel mógł wykorzystad w dowolny sposób, sprzedać, a nawet zabić, zatrudniano ich w rolnictwie, kopalniach, kamieniołomach, w domu. Można ich było wyzwolić (nadać im wolność). Wówczas zostawali wyzwoleńcami. Stawali się klientami dawnych panów.

Patrycjusze zgodzili się na:  utworzenie urzędu trybuna ludowego i edyla plebejskiego,  utworzenia zgromadzenia plebejskiego, c) 449 r. p.n.e. – spisano prawo zwyczajowe; ogłoszono Prawo XII Tablic, co uniemożliwiało nadużycia ze strony patrycjuszowskich sędziów, d) w 2 połowie V w. p.n.e. wyrażono zgodę na małżeostwa mieszane, e) 367 r. p.n.e. zezwolono plebejuszom na pełnienie urzędu konsula. Później zawsze jeden z konsulów był plebejuszem, f) w IV w. p.n.e. zniesiono niewolę za długi, g) 287 r. p.n.e. – uznano, że prawa uchwalone przez Zgromadzenie plebejskie otrzymuje moc obowiązujące całe państwo rzymskie h) na przełomie IV i III w. p.n.e. wykształciła się nowa warstwa społeczna – nobilitas (nobilowie), z połączenia patrycjuszy i najwybitniejszych rodów plebejuszy. Była to arystokracja urzędnicza

4. Charakterystyka ustroju republiki rzymskiej a) Zgromadzenia obywateli – komicja.  zwoływał zgromadzenie tylko odpowiedni urzędnik; były zwoływane nieregularnie  przewodzili im w/w urzędnicy, którzy przygotowywali projekty uchwał. Nie miało wiec inicjatywy prawodawczej,  W przeciwieństwie do Aten nie dyskutowano nad projektami tylko je zatwierdzano lub odrzucano,  brał w nim udział każdy obywatel rzymski, posiadał 1 głos i musiał głosować osobiście,

) Urzędy :  urzędy były pełnione kolegialnie – wszystkie miały charakter zespołowy;  urząd był pełniony przez krótki okres czasu (kadencję) – najczęściej 1 rok,  urzędnicy posiadali inicjatywę prawodawczą,  za pełnione funkcje nie otrzymywali wynagrodzenia,  urzędnicy z własnych pieniędzy finansowali prace publiczne,  urzędy należało pełnić według określonego porządku i w odpowiednim roku życia (konsulem można było zostaćw wieku 43 lat.

Konsulowie (2)

najważniejszy urząd pełniony przez 2 osoby,  posiadał pełnię władzy wykonawczej i administracyjnej (imperium); istniała możliwośd odwołania się od decyzji konsula do ludu,  zwoływał Zgromadzenie i senat,  przewodniczył Zgromadzeniu,  podczas wojny konsul dowodził armią,  pełnili funkcje religijne (składali ofiary, interpretowali wróżby) ,  po zakończeniu kadencji konsul mógł zarządzać prowincją jako namiestnik w randze prokonsula; zostać powołany w skład senatu

Pretorzy (najpierw 1, później 2)

Głównie urząd sądowy,  posiadali władzę (imperium),  przewodniczyli sądom,  wydawali edykty, które uzupełniały Prawo XII Tablic,  zastępowali konsulów w czasie ich nieobecności w Rzymie,  pilnowali prawa i porządku w mieście,  w razie konieczności mogli dowodzić armią,  po zakończeniu kadencji mogli objąć namiestnictwo prowincji jako prokonsulowie.

Cenzorzy (2)

Urząd skarbowy  wybierani co 5 lat na 18 miesięcy,  tworzyli spis majątkowy (cenzus) obywateli rzymskich ,  dzielili obywateli na centurie i tribus,  ustalali listy senatorów,  nadzorowali finanse paostwa, wyznaczali wysokość ceł i podatków,  realizowali różne przedsięwzięcia publiczne np. budowę dróg czy akweduktów.

Edylowie (4) 2 plebejuszy i 2 patrycjuszy

 byli wybierani przez Zgromadzenie trybusowe i Zgromadzenie plebejskie; tworzyli jednolite kolegium,  dbali o zaopatrzenie miasta w żywność,  organizowali igrzyska na własny koszt,  dbali o porządek w mieście,  prowadzili rozdawnictwo zboża,  sprawowali nadzór nad targowiskami oraz miarami i wagami.

Trybuni ludowi (plebejscy) (początkowo 4 później 10)

 mieli nietykalność osobistą, ich dom był azylem dla plebejuszy,  powoływany spośród plebejuszy przez Zgromadzenie plebejskie,  posiadał prawo veta wobec uchwał Zgromadzenia, zarządzeń urzędników i senatu sprzecznych z interesem plebejuszy,  mógł aresztować urzędnika,  prawo zwoływania Zgromadzenia i inicjatywy prawodawcze

c) Senat :  najważniejszy organ władzy w okresie republiki rzymskiej, chod oficjalnie pełnił funkcje doradcze,  w jego skład wchodziło 300 senatorów,  senator pełnił swój urząd dożywotnio,  do senatu mógł wejść były urzędnik (konsul lub pretor), od Ii w. p.n.e. również edyl, trybun plebejski  listy senatorów sporządzali cenzorzy wg odpowiedniego cenzusu majątkowego,  kierował polityką zagraniczną, przyjmował obce poselstwa, ratyfikował traktaty międzynarodowe  decydował o budżecie, kontrolował finanse państwa,  opiniował propozycję uchwał, które następnie trafiały przed Zgromadzenie,  udzielał rad urzędnikom; z czasem urzędnicy wypełniali wolę senatu,  obsadzał namiestników na prowincjach,  zwoływał go konsul, pretor lub dyktator

Thank you!

Magdalena Karczewska