Rzeźbotwórcza działalność rzeki

Rzeźbotwórcza działalność rzek

01. Etapy biegu rzeki, koryto rzeki

Z pojęciem rzeki wiąże się też pojęcie bazy erozyjnej czyli teoretycznej głębokości, do której rzeka mogłaby wyerodować dno. Jest ona najczęściej równa poziomowi morza, choć lokalnie wysokość ta może być inna (np. występowanie dopływu).

Profil poprzeczny rzeki – elementy doliny rzeki

Jak powstają terasy rzeczne?

Cechy charakterystyczne, formy i procesy odcinków rzeki

02. Bieg górny rzeki

Bieg górny rzeki

Bieg górny rzeki charakteryzuje się: *największym spadkiem rzeki i tym samym jej największą prędkością *szybkim powiększaniem wielkości rzeki w miarę uchodzenia do niej kolejnych dopływów *dużą niestabilnością poziomu wody w rzece i zagrożeniem nagłymi powodziami

Bieg górny rzeki

erozja wgłębna --> dolina V-kształtna

Bieg górny rzeki

erozja wsteczna --> wodospad

Wodospad Salto Angel w Wenezueli jest najwyższą tego typu formą na świecie - 979 m

Schemat przebiegu erozji wstecznej

erozja wgłebna --> kocioł eworsyjny

Kocioł eworsyjny i wodospad na rzece Zimna Woda w Tatrach

Bieg górny rzeki

kaskada na rzece Tanew

katarakty czyli rodzaje progów rzecznych pełniących funkcję małej zapory, utworzone ze skał krystalicznych. Często występują one na skraju wodospadów, ale nie jest to regułą, mogą występować także w zwykłym nurcie rzeki,

Bieg górny rzeki

Katarakty powszechnie występują w Afryce min. na Nilu

We biegu górnym i środkowym mogą także powstawać kaskada, czyli seria małych wodospadów utworzonych na skupisku wielu następujących po sobie progów skalnych.

kaptaż

erozja wsteczna --> kaptaż

03. Bieg środkowy rzeki

Bieg środkowy rzeki

Bieg środkowy rzeki charakteryzuje się: *zmniejszeniem spadku i zmniejszeniem prędkości wody w rzece *stałym poszerzaniem koryta rzeki wraz z uchodzeniem kolejnych dopływów *większą stabilizacją poziomu wody

schemat powstawania meandrów

erozja boczna --> meander

rzeka ze starorzeczami

04. Bieg dolny rzeki

Bieg dolny rzeki

Bieg dolny rzeki charakteryzuje się: *najmniejszym lub prawie zerowym spadkiem i tym samym najmniejszą prędkością wody w rzece *osiąganiem przez koryto największych rozmiarów i nadbudowywaniem najpotężniejszych teras rzecznych *względną stabilizacją poziomu wody z okresowymi niżówkami i wezbraniami

Bieg dolny rzeki

Aluwia – czyli nagromadzenia osadów rzecznych, na których mogą tworzyć się bardzo żyzne gleby – mady rzeczne. Dotyczy to szczególnie terasy zalewowej, gdzie drobnoziarnisty materiał nanoszony jest w trakcie powodzi. Mielizny – czyli piaszczyste wypłycenia w obrębie koryta, stale przemieszczające się w dół rzeki.

Mielizny na Wiśle i innych dużych rzekach naturalnie odsłaniają się w czasie niżówek

Bieg dolny rzeki

Porównanie typowego kształtu koryta w biegu górnym “V” i w biegu dolnym “U”

Typy ujść rzecznych

delta

estuarium

Bieg dolny rzeki

Delta powstaje, gdy rzeka uchodzi do morza o:*słabych pływach morskich, *niewielkich prądach przybrzeżnych i *płytkim wybrzeżu. W ten sposób dochodzi do nadbudowywania ujścia wgłąb morza, a rzeka rozlewa się na boki (ze względu na przeszkadzający jej akumulowany materiał) i uchodzi do niego wieloma odnogami.

Amazonka Nil Missisipi-Missouri Ganges-Brahmaputra Orinoko Wołga Tygrys z Eufratem Pad Rodan Dunaj Huang He Niger Odra Wisła

Bieg dolny rzeki

Estuarium (ujście lejkowate) powstaje w miejscu, gdzie pływy morskie (lub prądy przybrzeżne) są silniejsze . Nanoszony przez wodę materiał jest sukcesywnie wymywany przez morze, które wdziera się wgłąb koryta rzeki i stale je poszerza. W ten sposób ujście zmienia się w jeden długi i szeroki lejek.

Garonna (tworzy wspólnie z rzeką Dordogne jedno z najpotężniejszych światowych estuariów nazwane Żyrondą) Tamiza Rzeka Świętego Wawrzyńca Parana z Urugwajem (La Plata) Loara Sekwana Łaba Tag