STEFAN KARDYNAŁ WYSZYŃSKI"ZAPISKI WIĘZIENNE"

NIE WYSTARCZY URODZIĆ SIĘ CZŁOWIEKIEM...

STEFAN KARDYNAŁ WYSZYŃSKI"ZAPISKI WIĘZIENNE"

OD STEFKA DO STEFANA...OD CHŁOPCA DO KARDYNAŁA

ŻYCIE I DUSZPASTERSKA DROGA KSIĘDZA STEFANA KARDYNAŁA WYSZYŃSKIEGO

Wielkość postaci historycznej mierzy się także zainteresowaniem jej życiem przez kolejne pokolenia (Grajewski 2013, s. 5)

O AUTORZE

Kronika życia Stefana Kardynała Wyszyńskiego

3.08. 1901

1924

1942

1944

1948

1953

1956

1953-1956

1946

28.05. 1981

1964

1957

1965

1966

1978

DROGA DO GODNOŚCI BISKUPA

Stefan Wyszyński przyszedł na świat 3 sierpnia 1901 roku w Zuzeli, niewielkiej wiosce na pograniczu Mazowsza z Podlasiem. Przyszły przywódca Kościoła katolickiego w Polsce dorastał w chłopskiej rodzinie. Wydarzeniem, które położyło się cieniem na jego dzieciństwie, była śmierć matki. Stefan miał wtedy zaledwie dziewięć lat. Jak podkreślał, w dorosłym życiu jej brak zastąpiła mu Matka Boża Jasnogórska. W 1910 roku wraz z rodziną przeprowadził się do sąsiedniego Andrzejewa. Od 1912 roku uczył się w Warszawie w gimnazjum Wojciecha Górskiego. Edukację kontynuował w gimnazjum w Łomży, które ukończył w 1917 roku. "Moją szkołą zawsze pozostaje we wspomnieniach szkoła Wojciecha Górskiego w Warszawie. Jest to znamienna instytucja dla młodego ucznia, który może żyć w niezgodzie z nią jako uczeń, ale jako dorosły człowiek pamięta tylko same miłe rzeczy i sprawy", podkreślał po latach.

DROGA DO GODNOŚCI BISKUPA

Stefan Wyszyński był pasterzem diecezji lubelskiej tylko przez dwa lata – od 4 marca 1946 roku – ale okres ten pozwolił mu zdobyć doświadczenie niezbędne w dalszej posłudze. Jako biskup (wówczas najmłodszy w polskim Kościele) stanął przed trudnym zadaniem odbudowania zrujnowanej diecezji i odnowienia działalności Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Po latach wspominał, że z pobytu w Lublinie wyciągnął wnioski, które okazały się bardzo ważne dla jego działalności jako prymasa. Władzy ludowej naraził się, udzielając poparcia młodzieży szkół średnich, która zastrajkowała przeciwko udziałowi w propagandowym wiecu. Miał on być wyrazem poparcia komunistów w wyborach do Sejmu.

MATKA BOŻA, ŚWIĘTY JAN CHRZCICIEL I LILIE ANDEGAWEŃSKIE

SYMBOLIKA HERBU KSIĘDZA STEFANA KARDYNAŁA WYSZYŃSKIEGO

HERB BISKUPI

Ks. Stefan Wyszyński przyjął sakrę biskupią z rąk kard. Augusta Hlonda - Prymasa Polski 12 maja 1946 r. Współkonsekratorami byli bp Karol Radoński z Włocławka i bp Stanisław Czajka z Częstochowy. Ingres do katedry lubelskiej miał miejsce 26 maja tegoż roku. W diecezji lubelskiej bp Wyszyński pracował tylko 2 lata i 8 miesięcy.

Tarczę herbową Biskupa Lubelskiego ozdabiała ikona Matki Bożej Częstochowskiej. Po latach w Zapiskach więziennych Ksiądz Prymas wyznał:

Wszystkie ważniejsze moje sprawy działy się w dzień Matki Bożej. "Zwiastowanie" biskupstwa lubelskiego miało miejsce w Poznaniu, z ust J. EM. Kardynała Hlonda - w dzień Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie (1946 r.). Od razu postanowiłem sobie, gdy następnego dnia składałem konsens kanoniczny, że na mojej tarczy biskupiej będzie mi przewodziła Matka Boża Jasnogórska. Dlatego wybrałem Jej miesiąc na konsekrację i ingres. Dlatego konsekracja miała miejsce na Jasnej Górze (Rywałd, 11 października 1953 r.).

Info

Gdy będę w więzieniu, a powiedzą wam, że prymas zdradził sprawę Bożą – nie wierzcie! Nigdy nie zdradziłem i nie zdradzę sprawy Kościoła, choćbym miał za to zapłacić życiem i własną krwią. Gdyby mówili, że prymas ma nieczyste ręce – nie wierzcie! Nigdy nie sięgałem po nic dla siebie. Gdyby mówili, że prymas stchórzył – nie wierzcie! Nigdy nie byłem tchórzem. Wolałbym zginąć, niż stchórzyć. Gdy będą mówili, że prymas działa przeciwko Narodowi i własnej Ojczyźnie – nie wierzcie! Kocham Ojczyznę więcej od własnego serca i wszystko, co czynię dla Kościoła, czynię dla niej. Słowa prymasa Stefana Wyszyńskiego wypowiedziane w kilka tygodni przed uwięzieniem, 1953 r.

STALINIZM I INTERNOWANIE

KALENDARIUM WIĘZIENNE

Początkiem głównego uderzenia w Kościół był zainscenizowany proces biskupa Kaczmarka (aresztowanie na początku 1951 roku, rozprawa sądowa w 1953). Duchowny został oskarżony o udział w antypaństwowym spisku inspirowanym z Watykanu. 8 maja 1953 roku Episkopat Polski przyjął memoriał w odpowiedzi na ataki wymierzone w Kościół oraz próby podporządkowania go komunistycznym władzom. W ostatnich słowach pisma stwierdzali: "Rzeczy Bożych na ołtarzu cesarza składać nam nie wolno. Non possumus!". Te słowa stały się symbolem polskiego oporu wobec totalitaryzmu.

KALENDARIUM WIĘZIENNE

26.09.1953

12.10.1953

08.10.1953

25.09.1953

1953

koniec 1954

06.08.1954

02.07.1954

06.10.1954

1954

27.10.1955

02.11.1955

07.08.1955

1955

sierpień 1956

26.08.1956

28.10.1956

16.05.1956

1956

KALENDARIUM WIĘZIENNE

MIEJSCA INTERNOWANIA

"ZAPISKI WIĘZIENNE"

STEFANA KARDYNAŁA WYSZYŃSKIEGOZAPISEM STANU PAMIĘCI

POZNAJ TEKST

Jest rok 1953, mrok komunizmu, trwa wojna z narodem, z Kościołem. Każdy przejaw wolnej myśli jest zagrożeniem dla komunistycznej władzy. Więzienia zapełnione są żołnierzami Polski Podziemnej, chłopami, księżmi i zakonnikami. Prymas Polski - kard. Stefan Wyszyński czuje brzemię odpowiedzialności za powierzone mu dzieło: jak zachować wolność w zniewolonych czasach; jak zachować Kościół polski, gdy w sąsiednich krajach Kościoły zmuszane są do zejścia do podziemia; jak uchronić wiernych przed niepotrzebnymi aresztowaniami, przecież substancja narodowa już i tak została naruszona przez poprzedniego okupanta. Głowa Kościoła w Polsce nie jest bezpieczna. Dopóki może wypowiadać się na ambonie, utrzymywać kontakty z księżmi, czuwać nad kościelnymi strukturami i oddziaływać na wiernych, stanowi zagrożenie dla komunistycznej władzy, która dobrze o tym wie. Jeszcze nie czuje się na siłach, by unicestwić Księdza Prymasa, ale zamknąć go, odizolować, zatrzeć ślady - to już może zrobić i korzysta z tej możliwości.

NOWE TENDENCJE W PROZIE

- wielorakość tendencji formalnych i rozległe obszary treści refleksyjnych

- ironiczne gry z konwencjami gatunkowymi

- rezygnacja z doświadczeń fabularnych na rzecz m. in. monologu wewnętrznego; porządek fabularny rozpada się na luźne epizody

- typowe formy podawcze narracji: opis i opowiadanie często ustępują miejsca esejowi, reportażowi, monologowi wewnętrznemu

- narracja rezygnuje na ogół ze zdarzeniowości na rzecz odsłaniania świata

- narracja traci wymiar moralistyczny

NOWE TENDENCJE W PROZIE

- w miejsce wszechwiedzącego narratora wprowadzony zostaje narrator pierwszoosobowy, którym bywa postać ze świata przedstawionego bądź opowiadacz nieokreślony; gdy wartościujący narrator jest nieobecny, postaci nabierają większej samodzielności, a ich świadomość odsłania się przed czytelnikiem i sugeruje mu punkt widzenia, z którego trzeba wydarzenia i świat przedstawiony obserwować i samodzielnie oceniać

- częsta zmienność pozycji narratora

- gra płaszczyzn czasowych w obrębie tekstu: często wszystkie sprawy minione, niezależnie od tego, jak dawno się wydarzyły, współistnieją w świadomości bohaterów równocześnie

- motywacja czynów bohaterów jest najczęściej psychologiczna, wynikają one z jednostkowej psychiki postaci

- częste eksperymenty formalne i językowe: różnorodność konwencji stylistycznych

JAKIM DOKUMENTEM SĄ "ZAPISKI WIĘZIENNE"?

Dokument to niewątpliwie niezwykły i paraliteracki. Gdzie możemy go umiejscowić: w pamiętniku, dzienniku, wspomnieniu, eseju autobiograficznym, rozmowach?

Zapewne po części we wszystkich formach. Sam Kardynał powiedział:

„ Moje notatki, zapiski, wcale nie mają pretensji pamiętnikarskich, ja nie piszę pamiętników, tylko notuję rzeczy, w których sam osobiście brałem udział. I notuję je dlatego, że mogą być niekiedy kontrowersyjne i ktoś będzie sobie chciał postawić pytanie, a nie daj Boże męczyć się nad tym problemem, jak tam w rzeczywistości było. Z litości więc dla tych, którzy się kiedyś będą zajmowali tymi sprawami, notuję pewne rzeczy, jak one wyglądały, ale nie tylko takie, w których sam brałem udział”.

pamiętnik

dziennik

esej autobiograficzny

reportaż

wspomnienie

wywiad

rozmowa

Józef Czapski "Na nieludzkiej ziemi"

Zofia Nałkowska "Dziennik czasu wojny"

Janusz Korczak "Pamiętnik"

Kazimierz Moczarski "Rozmowy z Katem"

Gustaw Herling-Grudziński "Inny świat"

Hanna Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem"

Stefan Wyszyński – „Zapiski więzienne”

Stefan Wyszyński – „Zapiski więzienne”

Stefan Wyszyński – „Zapiski więzienne”

CZYM SIĘ CHARAKTERYZUJĄ "ZAPISKI WIĘZIENNE"?

ZAWIERAJĄ:

układ chronologiczny: od aresztowania poprzez więzienie w Rywałdzie koło Lidzbarka, Stoczku Warmińskim, Prudniku Śląskim po Komańczę. Treść kończy zapisek z 26 października 1956 roku o uwolnieniu Prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz notatka, która dotyczy uzgodnień o najpilniejszych potrzebach polskiego Kościoła

narrację pierwszoosobową

osobiste przeżycia Prymasa

komentarze osobiste opisywanych zdarzeń, rzeczywistości

refleksje dotyczące

ZADANIE

Na podstawie zamieszczonego fragmentu dziennika więziennego Wyszyńskiego przedstaw sformułowaną przez niego ocenę sytuacji Kościoła w Polsce w okresie stalinowskim.

Na podstawie zamieszczonego fragmentu dziennika więziennego Wyszyńskiego przedstaw ocenę Bolesława Bieruta sformułowaną przez prymasa.

ZADANIE

Siadła wrona na czole wyniosłej jodły. Spojrzała władczo wokół i wydała okrzyk zwycięstwa. Tej wrzaskliwej zjawie wydaje się prawdziwie, że jodła zawdzięcza jej wszystko: swój byt, wysmukłą piękność, trwałą zieleń, siłę w walce z wichrami. Godny podziwu jest ten tupet wrony. Wielka dobrodziejka stojącej cicho jodły. A jodła ani drgnie; zda się nie dostrzegać wrony; pogrążona w zadumie, wyciąga gałązki ramion swoich ku niebu. Znosi spokojnie wrzaskliwego gościa. Nic nie zmąci jej myśli, jej powagi, spokoju. Wszak tyle chmur już przeszło nad jej czołem, tyle ptaków przelotnych tu się zatrzymało. – Poszły jak ty pójdziesz. Nie twoje to miejsce, nie czujesz się pewna i dlatego krzykiem nadrabiasz brak męstwa. To ja wyrosłam z ziemi i trwam korzeniami w jej sercu. A ty, wędrowna chmuro, co rzucasz cień smutku na złociste me czoło, jesteś igraszką wichrów. Trzeba cię spokojnie wycierpieć. Wykraczesz swoją nudną, bezduszną jakże ubogą pieśń – i odpłyniesz. Cóż zdołasz krzykiem zdziałać? Ja pozostanę, by trwać w skupieniu, by budować swoją cierpliwością, by przetrwać wichry i naloty, by spokojnie piąć się wzwyż. Słońca mi nie przysłonisz, sobą nie zachwycisz, celu mej wspinaczki nie zmienisz. Był las, nie było was – i nie będzie was, będzie las. Bajka. Nie bajka. Stefan Kardynał Wyszyński, „Zapiski Więzienne” Stoczek Warmiński, 17 stycznia 1954 r.

Zinterpretuj metaforyczne znaczenie fragmentu "Zapisków więziennych".

"NON POSSUMUS"

WOBEC RZĄDÓW TOTALITARNYCH

Na jaką formę religijności wyraźnie nie zgadzał się kardynał Wyszyński? Jak myślisz, dlaczego jest ona tak niebezpieczna dla życia duchowego?

Z jakimi trudnościami borykał się prymas, pisząc kazanie o błogosławionym Władysławie? Dlaczego jego sylwetka mogła się wydawać mało interesująca dla warszawian.

Na podstawie fragmentu powiedz, jaką rolę w życiu kardynała odgrywał kult Maryi. Czemu służy przywołanie obrazu Michała Anioła?

Jak podczas aresztowania zachowywał się kardynał Wyszyński? W jaki sposób rozmawiał z funkcjonariuszaqmi Urzędu Bezpieczeństwa?

Dlaczego prymas odmówił przyjęcia do wiadomości zarzutów stawianych przez rząd? Co oznaczałoby podpisanie dokumentów?

Co o postawie kardynała Wyszyńskiego mówi jego romzowa z panami oraz siostrą Maksencją? Jaki ideał przyświecał mu podczas całego jego życia?

Jaki sens niesie za sobą akapit ostatni? Czy zgoda na uwięzienie jest równoznaczna z poddaniem się prymasa?

JAN TWARDOWSKI "KOMAŃCZA"

Kto jest bohaterem wiersza? Co o tym świadczy?

Jaką rolę, według podmiotu lirycznego, odgrywała w życiu uwięzionego przyroda?

Zinterpretuj trzecią strofę wiersza. Jaki jest sens tych słów? Co ten czterowers mówi o samym wygnańcu, a co- o narodzie polskim?

Wskaż cechy franciszkanizmu w postawie kardynała Wyszyńskiego. Odpowiedź uzasadnij.

Dlaczego, paradoksalnie, to Herod tak bardzo przysłużył się sprawie szerzenia Dobrej Nowiny?

Czym, według prymasa, jest nienawiść?

Jaki sens dla wiary ma niewiara?

Zreferuj rozważania kardynała na temat grzechu. Jaką funkcję pełni w życiu człowieka? Czxy uświadamiając sobie grzech, możemy, według tej wykładni, chcieć do niego powrócić?

Jaką rolę w działaniach człowieka powinna odgrywać przeszłość?

Dlaczego przebywanie w więzieniu nie jest stratą dla duchownego?

Co mają wspólnego historia Koscioła i historia więziennictwa?

DO ZOBACZENIA!