Konrad Wallenrod - cykl lekcji poświęcony lekturze

Konrad Wallenrod

cykl lekcji poświęcony lekturze

red. dr Z. Fijałkowska

Zagadnienia

1. Konrad Wallenrod Adama Mickiewicza – podręcznik konspiratora w średniowiecznym kostiumie.

2. Wszystkie maski Konrada Wallenroda – rekonstrukcja tożsamości bohatera

3. „Szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie” – etyczny wymiar czynów Konrada Wallenroda

4. Kim jest i co czuje pustelniczka z wieży? – charakterystyka Aldony

5. Takie jest życie – taka piosnka nasza!… kto ją zaśpiewa?… kto? – rola poezji w życiu narodu

,,Konrad Wallenrod" Adama Mickiewicza

podręcznik konspiratora w średniowiecznym kostiumie

Co sądzicie o książkach i seriach, którch akcja rozgrywa się w przeszłości? (tj. np. ,,Gra o Tron", ,,Wikingowie"? Z czego wynika popularność tego typu opowieści?

zęsto książki, filmy i seriale przedstawiające zamierzchłą przeszłość poruszają aktualne problemy i kwestie, tylko ukazane w kostiumie historycznym, aby widz mógł na nie spojrzeć z pewnego dystansu.

+ info

Adama Mickiewicz opatrzył ,,Konrada Wallenroda" podtytułem ,,Powieść historyczna z dziejów litewskich i pruskich". Romantycy uznawali historię za skarbnicę mądrości i nauczycielkę życia.

Specyfika polska

Wskażcie proszę w ,,Konradzie Wallenrodzie" konkretne przykłady oraz określicie funkcje:

01

Języka ezopowego

02

Elementów gotyckich

03

Kostiumu historycznego

prawdźmy!

szystkie zabiegi zastosowane przez Mickiewicza miały na celu właśnie przekazywanie istotnych treści patriotycznych. Nie uszło to jednak czujności carskiej cenzury. Senator Nowosilcow w tajnym raporcie dotyczącym Konrada Wallenroda pisał, że jest to utwór niebezpieczny dla imperium rosyjskiego, dąży bowiem do „rozpłomienienia gasnącego patriotyzmu, żywienia niezgody i przygotowania przyszłych wydarzeń, do nauczenia obecnego pokolenia, jak być teraz lisem, a z czasem zmienić się w lwa”.

Wyjaśnij, dlaczego Mickiewicz użył kostiumu historycznego w powieści? Wymień trzy elementy tego kostiumu. Podaj trzy efekty tego zabiegu.

„Macie, bowiem wiedzieć, że są dwa sposoby walczenia, trzeba być lisem i lwem”

Jak Waszym zdaniem mogli odczytać te treści Polacy poddawani zintensyfikowanej rusyfikacji, prowadzący działalność spiskową?

Jaki jest sens motta otwierającego utwór?

Konrada Wallenroda w dużej mierze z powodu tego motta błędnie odczytywano zbyt dosłownie – jako „poradnik spiskowca” (Maria Janion uważa, że właśnie to wpłynęło na popularność i żywotność tego tekstu). Utwór „współprzygotowywał” wybuch powstania listopadowego – w dniu ataku na Belweder, siedzibę księcia Konstantego, jeden z uczestników miał powiedzieć: „Słowo ciałem się stało, a Wallenrod Belwederem”. W rzeczywistości najważniejszą kategorią interpretacyjną utworu jest los tytułowego bohatera.

Maria Janion pisała, że „W warszawskim [...] środowisku spiskowców i powstańców utwór traktowano jednoznacznie jako pochwałę czynu po prostu, [...] nie dostrzegając w nim nawet cienia rozterek moralnych z powodu działania podstępnego, zdradzieckiego i zamaskowanego”. Środowiska konserwatywne potępiały Konrada Wallenroda, twierdząc, że Mickiewicz opiewa w nim „bezecnego zdrajcę”, co jest całkowicie obce polskiej mentalności i poczuciu moralności.

Krytyk Ignacy Chrzanowski twierdził, że „ani jeden utwór Mickiewicza nie podlegał tylu i tak różnym sądom jak Konrad Wallenrod”. Jak sądzicie, dlaczego?

ontekst historyczny Konrad von Wallenrode, dumny, porywczy, okru-tny, prowadził nieudane wyprawy na Litwę.

Do innych wydarzeń z okresu średniowiecza Mickiewicz odwołał się we wplecionej w utwór Balladzie Alpuhara. W tym fragmencie został przywołany okres rekonkwisty, czyli procesu wypierania Arabów (Maurów) z półwyspu Iberyjskiego przez chrześcijańskiech władców Hiszpanii.

astle party na zamku w Bolkowie

Wszystkie maski Konrada Wallenroda

– rekonstrukcja tożsamości bohatera

Motyw maski

- w których znanych Wam tekstach kultury Jest obecny?

Jaką pełni funkcję?

+ INFO

Inne propozycje!

Jakie konsekwencje niesie odgrywanie ról?

Marionetki, maski i sny. Wokół romantycznej nicości: Teatralny rekwizyt, jakim są maski, pojawia się w tekstach romantycznych nie tylko jako symbol obłudy […]. Oznaczają one role, od których nie sposób się uwolnić, albo od których uwolnić się można, tylko wpadając w inną rolę. Maski podważają możliwość jednoznacznej oceny rzeczywistości, wprowadzają niepokój. M. Siwiec, Marionetki, maski i sny. Wokół romantycznej nicości, [w:] „Ruch Literacki”, z. 6 (321); s. 619–620.

rzeczytaj tekst, a następnie odpowiedz na pytania.

MOMENT, w którym czytelnik poznaje Konrada.

Walter Alf = LITWIN

Konrad Wallenrod jako WIELKI MISTRZ ZAKONNY

Oś tożsamości Konrada Wallenroda

ś tożsamości Konrada Wallenroda

Kim naprawdę jest Konrad Wallenrod?

Które jego cechy i zachowania można uznać za prawdziwe, niebędące efektem odgrywania roli?

+ INFO

Szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie”

– etyczny wymiar czynów Konrada Wallenroda

Czy Konrad Wallenrod to patriota, postać tragiczna, czy zdrajca sprzeniewierzający się Kodeksowi rycerskiemu, swoim postępowaniem wypaczający ideały Patriotyczne?

Jan Lechoń, Mickiewicz

Iwan Franko, Poeta zdrady

Wnioski!

Wilhelm Bruchnalski, Wstęp do Konrada Wallenroda

w jaki sposób poszczególni autorzy oceniają wybory Konrada Wallenroda, na jakie aspekty jego decyzji w sposób szczególny zwracają uwagę?

01

Kontekst historyczny!

03

02

Kontekst biblijny

A jak Ty oceniasz Konrada?

Korzystając z poniższych cytatów zbierzcie argumenty świadczące za tym, że Konrad jest zdrajcą oraz kontrargumenty właściwe dla patrioty.

PORÓWNAJMY!

+info

Ważne POJĘCIA!

+ info

+ info

Co łączy Konrada Wallenroda z bohaterem romantycznym?

Porównaj postać Konrada z innymi bohaterami romantycznymi

Co łączy Konrada Wallenroda z bohaterem bajronicznym?

Co łączy Konrada Wallenroda z bohaterem werterycznym?

Co odróżnia Konrada Wallenroda od bohaterów romantycznych?

Kim jest i co czuje pustelniczka z wieży? –

charaterystyka Aldony

Zapoznaj się z historią króla Edwarda VIII i Wallis Simpson,kliknij w krzyżyk!

Historia Edwarda VIII i Wallis Simpson wydaje się odległa od sytuacji, z którą mamy do czynienia w Konradzie Wallenrodzie. Edward VIII decyduje się na abdykację w imię miłości do kobiety, rezygnuje z życia na królewskim dworze, czego nigdy nie uczynił bohater Mickiewicza. Spróbujcie wskazać konsekwencji decyzji obu bohaterów, ale z punktu widzenia kobiet – Wallis Simpson i Aldony .

Co ważne!

Warto zwrócić uwagę na fakt, że Aldona to także bohaterka przyjmująca maskę. Czytelnik poznaje ją jako pustelniczkę, dopiero później dowiaduje się, że kobieta z wieży to Aldona – żona Waltera Alfa, córka Kiejstuta.

odsumujmy! Czy Aldonę można nazwać bohaterką tragiczną?

Dlaczego Aldona decyduje się pozostać pustelniczką w wieży (np. czy to kara wymierzona Konradowi, próżność bohaterki, chęć zachowania wspomnień o czasie, kiedy byli młodzi)?

Takie jest życie – taka piosnka nasza!… kto ją zaśpiewa?… kto?

- rola poezji w życiu narodu

Wymieńcie gatunki literackie, które funkcjonowały pierwotnie w tradycji ustnej. Jakie były najważniejsze cechy gatunków ustnych i cele, którym one służyły.

Funkcja poznawcza

Funkcja dydaktyczna

Funkcja społeczna

Funkcja religijna

Wiele gatunków literackich – mity, legendy, klechdy, pieśni, podania, bajki, chansons de geste – najpierw przekazywano sobie drogą ustną. Na czym polegały ich pierwotne funkcje?

Funkcja psychologiczna

odajcie przykłady innych pieśni, które odegrały znaczącą rolę w historii naszego narodu.

w Konradzie Wallenrodzie pieśni także odgrywają istotną rolę. Ich wykonawcą jest przede wszystkim opiekun i wierny towarzysz Waltera Alfa – Halban, którego określa się mianem wajdeloty. Wajdelota – kapłan niższego rzędu w przedchrześcijańskiej Litwie; wajdeloci składali ofiary, zajmowali się wróżbami, oznaczali dni świąteczne, prawdopodobnie także leczyli; wieszczek, śpiewak.

Alf i Halban, ilustracja Michała Elwiro Andriollego, 1895 r., domena publiczna

Władysław Majeranowski, Konrad Wallenrod, 1844 r., domena publiczna

Domena publiczna Jaka jest rola Halbana w życiu Konrada Wallenroda?

ola Halbana w życiu Konrada Wallenroda

Wallenrod nie chce słuchać pieśni włoskiego barda, mówi: Dla nas, co święcim i mordujem ludzi, Mordercza piosnka niech świętość ogłasza, Niechaj rozczula i gniewa, i nudzi; I znowu niechaj znudzonych przestrasza. Takie jest życie – taka piosnka nasza!… Kto ją zaśpiewa?… kto? Halban odpowiada, powstaje i zaczyna śpiewać swoją pieśń. Początkowo uczestnicy uczty nie są zainteresowani bajaniem starca, później słuchają z ogromnym zaangażowaniem. Wallenrod określa pieśń Halbana mianem „wdowiego grosza” – daru, który litewski żebrak przynosi Zakonowi.

01

Przeczytajmy tekst!

02

03

Jaka jest tematyka pieśni? Jakim językiem posługuje się wajdelota?

04

Jakie znaczenie dla bohaterów powieści miały pieśni? Jakie emocje w nich budziły? Co powodowały? Wyjaśnij sens wybranych wypowiedzi narratora, Wallenroda i Halbana.

03

Halban o swojej pieśni

02

01

Konrad o pieśniach wajdeloty

Narrator o Konradzie

Nie, ja przeżyję — i ciebie, mój synu!… Chcę jeszcze zostać, zamknąć twe powieki, I żyć — ażebym sławę twego czynu Zachował światu, rozgłosił na wieki. Obiegę Litwy wsi, zamki i miasta; Gdzie nie dobiegę, pieśń moja doleci; Bard dla rycerzy w bitwach, a niewiasta Będzie ją w domu śpiewać dla swych dzieci; Będzie ją śpiewać — i kiedyś w przyszłości Z tej pieśni wstanie mściciel naszych kości…

Znam ja was!… Każda piosnka wajdeloty Nieszczęście wróży jak nocnych psów wycie: Mordy, pożogi wy śpiewać lubicie, Nam zostawiacie — chwałę i zgryzoty… Jeszcze w kolebce, wasza pieśń zdradziecka Na kształt gadziny obwija pierś dziecka I wlewa w duszę najsroższe trucizny, Głupią chęć sławy i miłość ojczyzny!… (...)

Gdy go dręczyły nudy lub zgryzoty, Szukał pociechy w gorącym napoju; I wtenczas zdał się wdziewać postać nową, Wtenczas twarz jego, bladą i surową, (...) Dłoń lutni szuka, usta pieśni leją, Pieśni nucone cudzoziemską mową, (...) W licach pamięci widać natężenie, Brwi podniesione, pochyłe wejrzenie (...) Zapewne myślą w obłędnych pogoniach, Ściga swą młodość na przeszłości toniach… Gdzież dusza jego? — W krainie pamiątek.

+ info

+ info

+ info

jaki sposób polski bard przedstawia Mickiewiczowskiego bohatera.

Opisz treść pieśni wykonywanych w Konradzie Wallenrodzie i określ, jakie pełnią funkcje.

Zuzanna Fijałkowska

Dziękuję!

Marienburg (Malbork, Prusy) oraz Litwa; Marienburd - twierdza, wieża, strzelnica, Litwa - Kowno (zamek Kiejstuta)

Uzbrojenie Niemców jest lepsze, Litwini nie mają szans w starciu z nimi.

rysie kołpaki, odzież z niedźwiedzia, łuki - tropią, jak się tropi zwierzynę

pieśni wajdeloty odkrywają losy KW jako Waltera Alfa; KW uzupełnia te zawoalowane opowieści o balladę Alpuhara

Konrad Wallenrod prowadzi wojnę nieudolnie

wygrana Litwy

Walter Alf - Konrad Wallenrod, Aldona, Halban

rok później; Pustelnica okazuje się żoną Konrada Wallenroda

Jaki problem rodzi postępowanie wbrew kodeksowi rycerskiemu (Bóg - Honor - Ojczyzna)?

Średniowieczny rycerz walczy na otwartym polu.

Na zniszczeniu zakonu od środka.

Fragment jest świadectwem dramatycznego rozdarcia bohatera. Zirytowany Konrad rzuca oskarżenie w kierunku pieśniarzy, których pieśni nawołują do walki i przynoszą śmierć. Rozbudzają marzenia o zdobyciu sławy bohaterskimi czynami, od dziecka wychowują w kulcie ojczyzny i poświęcenia dla niej życia. W rezultacie przynoszą człowiekowi ból i cierpienie. Siła tych pieśni jest ogromna, ludzie się im poddają, mimo że płacą za to później najwyższą cenę. Podobnie poddaje się wpływowi pieśni Konrad, który w tym fragmencie zapowiada ostateczną realizację swojego planu.

Pustelnica podpowiada, by wybór padł na Konrada Wallenroda

musi wybrać między dwoma równorzędnymi racjami. Cokolwiek wybierze skończy się klęską w jakimś aspekcie.

Mickiewicz pokazuje, że Litwa nagle stała się potężnym państwem (za czasów Olgierda i Witolda) będącym w stanie oprzeć się najazdom sąsiadów. Jednak naród nie był na tyle ukonstytuowany, aby zawalczyć o swoją tożsamość. Jagiellonowie weszli w związek z Polską, inni stali się Rusinami. To niegdyś potęzne państwo rozpadło się i przestało mieć znaczenie.

szyszak, zbroja, strzelby, konno - więzi i morduje

tęsknota za miłością, za żoną i Aldony za mężem; okrutny finał losów tych dwojga

Wallenrod śpiewa w momentach kryzysu, kiedy dopada go zły nastrój. Śpiewa po litewsku, w swoim ojczystym języku. Wraca w ten sposób do swojej przeszłości, wspomina utracone młodość, ojczyznę i miłość. Jego pieśni są smutne, wyrażają tęsknotę, ból i żal. Konrad sięga po nie w chwilach zwątpienia, dlatego nie widać w nich śladu radości ani nadziei.

sprytem, przebiegłością, atakuje z ukrycia

miłość do ojczyzny

siłą, budzi strach, jest odważny, mężny, występuje do otwartej walki

lata dziewięćdziesiąte XIV w.

Aldona jest piękną księżniczką litewską. Zakochuje się w Walterze Alfie i wkrótce zostaje jego żoną. Kiedy Walter Alf wyrusza do Marienburga, po jakimś czasie także i ona rusza za nim. Prosi, aby miejscowi zamurowali ją w wieży, aby mogła wieść życie pustelnicy. Bohaterka kocha męża, dlatego udaje się za nim, aby być bliżej (np. móc rozmawiać).

zdrada honoru rycerskiego - bycie zdrajcą; samobójstwo

np. Halban mówi, że nie umrze, bo ma zadanie do wykonania – musi rozsławić czyny Wallenroda, aby zachowała się o nim pamięć. Pieśni waldeloty unieśmiertelnią imię bohatera całej na Litwie. Rodacy poznają prawdę o poświęceniu Konrada, będzie ich motywowała do dalszej walki. Na pieśniach o Konradzie wychowają się kolejne pokolenia Litwinów, gotowe pomścić krzywdy przodków

okrycie prawdy; samobójstwo bohatera

walka podstępem (metoda lisa)

przegrana Litwy

Wybory nowego mistrza Zakonu

Walter Alf zakłada maskę. Jest Litwinem, ale decyduje się działać podstępnie. Łamie kodeks rycerski, zmienia tożsamość - zostaje Konradem Wallenrodem. Bohater wychowywał się na zamku krzyżackim, więc zna zwyczaje Krzyżaków i może przeniknąć w ich szeregi. Podszywa się pod prawdziwego Konrada Wallenroda, który zginął gdzieś w walce. Zwycięstwo Litwinów w otwartej walce jest niemożliwe. Walter Alf działając podstępnie wyrzeka się rodziny, szczęścia, miłości, ojczyzny, nazwiska, ale dzięki temu pokonuje Krzyżaków