Want to create interactive content? It’s easy in Genially!

Get started free

Mapa de lenguas_SmartPhone

casaliteratura

Created on July 18, 2021

Start designing with a free template

Discover more than 1500 professional designs like these:

Magazine dossier

Momentum: Onboarding Escape Game

Momentum: Manager Guide

Wizardry Letter

Search Bar Card

Piñata

Microlearning: When to Use Chat, Meetings or Email

Transcript

MAPA DE LENGUAS

Aquí encontrarás información sobre cada una de las lenguas originarias que se hablan en nuestro país: el significado de sus nombres, los lugares que habitan, la cantidad de hablantes. También su nivel de vitalidad, es decir, cuán presente se encuentra en la vida de la comunidad y del país.

Fuentes:

  • Censo, 2017. Instituto Nacional de Estadística e Informática.
  • Mapa Sonoro Estadístico de Lenguas Indígenas u Originarias. Ministerio de Cultura. https://geoportal.cultura.gob.pe/mapa/perfil/lenguas
  • Base de Datos de Pueblos Indígenas u Originarios (BDPI). Ministerio de Cultura. https://bdpi.cultura.gob.pe/
  • Recursos Gráficos y Audiovisuales en Lenguas Originarias. Centro de Recursos Interculturales del Ministerio de Cultura. https://centroderecursos.cultura.pe/
  • Lenguas originarias del Perú, 2018. Ministerio de Educación.
  • Dirección General de Educación Básica Alternativa Intercultural Bilingüe y de Servicios en el Ámbito Rural. Ministerio de Educación.

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawa

417

hablantes

Significado: gente, personas

Situación lingüística: vital

La lengua madija es hablada por el pueblo del mismo nombre, el cual también es conocido como Culina.

MADIJA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

arawak

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

73,567

hablantes

Significado: gente, familiar o paisano

Situación lingüística: vital

El pueblo Asháninka, también denominado Ashéninka, es considerado el pueblo indígena amazónico que más territorios habita.

ASHÁNINKA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

273

hablantes

Significado: gente

Situación lingüística: vital

El pueblo Kakinte también se autodenomina Poyenisati. En la actualidad, habita en la cuenca del río Huipaya, en las provincias de Satipo y La Convención, en Junín y Cusco, respectivamente.

KAKINTE

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

23

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

La lengua chamicuro es hablada por el pueblo Camikodlo, que significa “oruga que vive en los árboles de la Hevea”. Los camikodlos viven principalmente en el distrito de Tigre, en Loreto.

CHAMICURO

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

Los hablantes de la lengua iñapari viven en Madre de Dios, a lo largo del río Las Piedras.

IÑAPARI

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

11,275

hablantes

Significado: ser humano

Situación lingüística: vital

El pueblo Matsigenka habita en las cuencas de los ríos Urubamba, Sensa, Picha, Yamariato, Mantalo, Yavero, Madre de Dios; y otros radican en los departamentos de Cusco, Madre de Dios, Ayacucho y Lima.

MATSIGENKA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

Significado: nosotros somos

Situación lingüística: vital

Gran parte de la población Nanti vive en situación de aislamiento o en contacto inicial. Sus hablantes habitan en las cuencas de los ríos Camisea, Cashiriari, Timpía, en el departamento de Cusco.

NANTI

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

8,016

hablantes

Significado: mis paisanos

Situación lingüística: vital

El pueblo Nomatsigenga también se autodenomina Atirii. En la actualidad, habita principalmente en la provincia de Satipo, Junín.

NOMATSIGENGA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

37

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

Los hablantes de la lengua resígaro, por su historia y ubicación, están vinculados a los pueblos Bora, Murui-muinani y Ocaina. Habitan en la cuenca del río Ampiyacu, en la provincia de Mariscal Ramón Castilla, Loreto.

RESÍGARO

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

7,523

hablantes

Significado: nosotros la gente

Situación lingüística: en peligro

La lengua yanesha, también conocida como amuesha, es hablada por el pueblo Yanesha. Sus hablantes se encuentran en la zona amazónica de Huánuco, Pasco y Junín.

YANESHA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia Arawak

3,261

hablantes

Significado: verdaderos hombres

Situación lingüística: vital

La lengua yine, también conocida como piro, tiene 3 variedades dialectales: yine manu haxene, mantxinerï y mashco piro. Estas comunidades habitan en las cuencas de distintos ríos de Ucayali, así como territorios de Bolivia y Brasil.

YINE

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

ARU

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia ARU

450,010

hablantes

Significado: (jaya mara aru) lenguaje de los antepasados

Situación lingüística: vital

Los hablantes de la lengua aimara se encuentran en Puno, Moquegua y Tacna; aunque, debido a los procesos de migración, hoy en día existen aimarahablantes en distintos departamentos del país. Esta lengua también está presente en Bolivia, Argentina y Chile.

AIMARA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia ARU

132

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

La lengua cauqui o kawki pertenece a la familia lingüística Aru y es hablada en la comunidad de Cachuy, provincia de Yauyos, Lima. Algunos especialistas consideran que el cauqui no es propiamente una lengua, sino una variedad lingüística del jaqaru.

KAWKI

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia ARU

448

hablantes

Significado: jaqi: ser humano; aru: comunicación humana

Situación lingüística: seriamente en peligro

El pueblo Jaqaru habita principalmente en el distrito de Tupe, provincia de Yauyos, ubicada en el suroriente andino del departamento de Lima.

JAQARU

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia BORA

748

hablantes

Significado: mɨamúnaa: gente

Situación lingüística: en peligro

Esta lengua es la única en el país perteneciente a la familia lingüística Bora. Constantemente sus hablantes han sido relacionados a los pueblos Murui-muinanɨ y Ocaina debido a que comparten historia y algunas prácticas culturales.

BORA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

CAHUAPANA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA CAHUAPANA

17,241

hablantes

Significado: piyapi: nuestra piyapi: nuestra gente

Situación lingüística: vital

Esta lengua también es conocida como chayahuita; sin embargo, sus propios hablantes prefieren referirse a ella como shawi.

SHAWI

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA CAHUAPANA

352

hablantes

Significado: la’la’: lengua

Situación lingüística: seriamente en peligro

La lengua shiwilu es también conocida como jebero. Sus habitantes se encuentran principalmente en el departamento de Loreto, entre los ríos Marañón y Huallaga.

SHIWILU

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA HARAKBUT

664

hablantes

Significado: gente o humanidad

Situación lingüística: vital

La lengua harakbut es la única de su familia lingüística, por lo que se le considera una lengua aislada. El pueblo Harakbut ha agrupado a antiguos pueblos y comunidades, como Amarakaeri, Arasaeri, Wachipaeri, Kisamberi, Pukirieri, Sapiteri y Toyeri.

HARAKBUT

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

HUITOTO

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA HUITOTO

Situación lingüística: en peligro

La lengua murui-muinani fue conocida como huitoto, sin embargo, sus hablantes prefieren la primera denominación.

MURUI-MUINANI

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA HUITOTO

44

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

El pueblo Ocaina también se autodenomina Dukaiya y Dyo’xaiya.

OCAINA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

JÍBARO

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA JÍBARO

3,809

hablantes

Significado: gentes de la palmera Achu

Situación lingüística: vital

La lengua achuar es hablada por los pueblos Achuar y Jíbaro.

ACHUAR

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA JÍBARO

56,584

hablantes

Significado: iinia chichama: nuestra lengua

Situación lingüística: vital

El pueblo Awajún fue conocido como Aguaruna, aunque prefiere autodenominarse del primer modo.

AWAJÚN

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA JÍBARO

3,569

hablantes

Significado: shuar: gente

Situación lingüística: vital

La lengua wampis también es conocida con el nombre huambisa.

WAMPIS

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia KANDOZI

877

hablantes

Significado: kadoashi: nombre masculino que hace referencia a un loro con plumas amarillas en la frente

Situación lingüística: vital

La lengua kandozi-chapra presenta las variedades kandozi y chapra, y es hablada por el pueblo Kandozi.

KANDOZI-CHAPRA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA MUNICHE

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

La lengua muniche es la única de la familia Muniche, por lo que es considerada una lengua aislada.

MUNICHE

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

PANO

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

328

hablantes

Significado: amin waka: hijos de la capibara

Situación lingüística: seriamente en peligro

La capibara o ronsoco es un roedor silvestre, su carne es un alimento tradicional en distintas comunidades amazónicas. Desde 1962, algunas familias habitan en las riberas del río Urubamba, luego de haber migrado desde las cabeceras de los afluentes del río Curiuja. Otra parte se mantiene sin contacto con el mundo exterior.

AMAHUACA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

117

hablantes

Significado: capa: ardilla / nahua: gente

Situación lingüística: seriamente en peligro

El pueblo Kapanawa también se autodenomina Noquen Caibo, que significa “nuestros paisanos”. Habita principalmente en el departamento de Loreto, en las riberas de los ríos Alto Tapiche y Buncuya.

KAPANAWA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

1,074

hablantes

Significado: huni kuin: gente verdadera

Situación lingüística: vital

El pueblo Cashinahua se identifica con el nombre de Huni Kuin, cuyo significado es “gente verdadera”. Se encuentran en Brasil y Perú, entre las riberas de los ríos Curanja y Alto Purús, en Ucayali.

CASHINAHUA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

22

hablantes

Significado: iscon: ave páucar; nahua: gente

Situación lingüística: seriamente en peligro

El páucar es un ave ligera, de plumaje azul o amarillo, que imita los cantos de otras aves y de los comuneros. La lengua iskonawa también es denominada iscobaquebo. En la actualidad, sus miembros viven entre la ciudad de Pucallpa y algunas comunidades nativas shipibo-konibo.

ISKONAWA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

1,553

hablantes

Significado: kakataibo: verdaderos hombres

Situación lingüística: vital

El pueblo Kakataibo es también conocido como Unibo o Uni. En la actualidad, habita principalmente en los departamentos de Ucayali y Huánuco, cerca de las cuencas de los ríos Aguaytía, San Alejandro y Sungaroyacu.

KAKATAIBO

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

1,724

hablantes

Significado: gente o pariente

Situación lingüística: vital

El pueblo Matsés es denominado también como Mayoruna. En nuestro país, sus hablantes viven en las cuencas de los ríos Gálvez y Yaquirana, y en la quebrada Añushiyacu, en Loreto.

MATSÉS

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

486

hablantes

Significado: shara: bueno, buena / nahua: gente

Situación lingüística: vital

En la actualidad los hablantes de la lengua sharanahua viven en las cuencas de los ríos Purús y Curanja, en el departamento de Ucayali.

SHARANAHUA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

22,517

hablantes

Significado: shipibo-konibo: mono y pez

Situación lingüística: vital

La lengua shipibo-konibo es considerada la más hablada de la familia Pano. Sus hablantes habitan principalmente en departamentos de la selva central.

SHIPIBO-KONIBO

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

574

hablantes

Significado: yami: hacha / hanua: gente

Situación lingüística: vital

Los hablantes de la lengua yaminahua se encuentran en las cuencas de los ríos Yurua, Mapuya y Huacaspitea, en la provincia de Atalaya, Ucayali.

YAMINAHUA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA PANO

420

hablantes

Significado: gente verdadera

Situación lingüística: vital

Los hablantes de la lengua yora o nahua habitan en la Reserva Territorial Kugapakori, Nahua, Nanti y otros territorios ubicados principalmente en la comunidad nativa de Santa Rosa de Serjalí.

YORA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia PEBA-YAGUA

712

hablantes

Significado: nihamwo: nosotros la gente

Situación lingüística: en peligro

La lengua yagua, también denominada yihamwo o ñihamwo, es la única de la familia lingüística Peba-Yagua, por lo que se le considera una lengua aislada.

YAGUA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA QUECHUA

3,360,331

hablantes

Significado: runa simi: lengua de las personas

Situación lingüística: vital

La lengua quechua o runasimi tiene diversas variedades distribuidas en 7 países de América del Sur. En Perú, estas se agrupan en quechua I y quechua II, el primero ubicado en la zona central del país y el segundo en el norte y sur.

QUECHUA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA SHIMACO

1,301

hablantes

Significado: kacha edze: gente

Situación lingüística: vital

La lengua urarina es la única perteneciente a la familia lingüística Shimaco que habita en el Perú. El pueblo Urarina es también denominado Itucali, Kacha Edze e Itukale.

URARINA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA TACANA

212

hablantes

Situación lingüística: vital

Los hablantes del ese eja que habitan en el Perú han sido reconocidos en dos variedades de esta lengua, denominadas según su ubicación geográfica: palmarrealina o beniana y baawaja o tambopatina.

ESE EJA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia TICUNA

4,290

hablantes

Significado: hombre negro

Situación lingüística: vital

Esta lengua es la única de la familia Ticuna, por lo que se le considera una lengua aislada. Este pueblo también se identifica como Du-u, que en su lengua significa ”gente".

TICUNA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

Tucano

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia TUCANO

121

hablantes

Significado: maijuna: nosotros mismos

Situación lingüística: seriamente en peligro

Los hablantes de la lengua maijuna o maijiki han sido conocidos frecuentemente como orejones por los adornos de madera que los varones solían llevar en sus orejas.

MAIJUNA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia TUCANO

638

hablantes

Significado: siecoya: río pintado de líneas de color arco iris

Situación lingüística: vital

El pueblo Secoya se autoidentifica también con el término ”aido pai", que significa ”gente de este monte".

SECOYA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

TUPÍ-GUARANÍ

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA TUPÍ-GUARANÍ

11,307

hablantes

Significado: chacra pequeña amamantada

Situación lingüística: seriamente en peligro

La lengua kukama kukamiria tiene dos variedades en Perú: kukama y kukamiria. En la actualidad, este pueblo habita entre Brasil y Perú. En nuestro país, viven en las cuencas de los ríos Marañón, Tigre, Urituyacu y Huallaga, en Loreto.

KUKAMA KUKAMIRIA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA TUPÍ-GUARANÍ

hablantes

Significado: umawa: gente que mira

Situación lingüística: seriamente en peligro

El pueblo Umawa ha sido nombrado de distintas formas: Omagua Yeté, Pariana, Macanipa, Yhuata, Cambeba, entre otros.

OMAGUA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

Familia

TUPÍ-GUARANÍ

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA ZÁPARO

118

hablantes

Significado: tapueyocuaca: familia, hermanos

Situación lingüística: seriamente en peligro

El pueblo Arabela también se denomina Tapueyocuaca y Chiripuno.

ARABELA

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA ZÁPARO

519

hablantes

Situación lingüística: seriamente en peligro

IQUITU

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua

FAMILIA ZÁPARO

hablante

Situación lingüística: seriamente en peligro

Algunos estudiosos vinculan a esta lengua con el kandozi-chapra y el extinto omurano. El único hablante es Amadeo García García, quien vive en la cuenca del río Tigre, en Loreto.

TAUSHIRO

Familia Arawa

1 Madija

Familia Arawak

2 Asháninka

3 Kakinte

4 Chamicuro

5 Iñapari

6 Matsigenka

7 Nanti

8 Nomatsigenga

9 Resígaro

10 Yanesha

11 Yine

Familia Aru

Familia Kandozi

12 Aimara

24 Kandozi-Chapra

Familia shimaco

13 Kawki

Familia Muniche

38 Urarina

14 Jaqaru

25 Muniche

Familia Tacana

Familia Bora

Familia Pano

39 Ese Eja

15 Bora

26 Amahuaca

Familia Cahuapana

Familia Ticuna

27 Kapanawa

16 Shawi

28 Cashinahua

40 Ticuna

17 Shiwilu

29 Iskonawa

Familia Tucano

30 Kakataibo

Familia Harakbut

31 Matsés

41 Maijuna

18 Harakbut

32 Sharanahua

42 Secoya

33 Shipibo-konibo

Familia Huitoto

Familia Tupí-Guaraní

34 Yaminahua

19 Murui-muinanɨ

35 Yora

43 Kukama Kukamiria

20 Ocaina

44 Omagua

Familia Peba-Yagua

Familia Jíbaro

Familia Záparo

36 Yagua

21 Achuar

45 Arabela

Familia Quechua

22 Awajún

46 Iquitu

23 Wampis

47 Taushiro

37 Quechua