MAPA DE LENGUAS
Aquí encontrarás información sobre cada una de las lenguas originarias que se hablan en nuestro país: el significado de sus nombres, los lugares que habitan, la cantidad de hablantes. También su nivel de vitalidad, es decir, cuán presente se encuentra en la vida de la comunidad y del país.
Fuentes:
- Censo, 2017. Instituto Nacional de Estadística e Informática.
- Mapa Sonoro Estadístico de Lenguas Indígenas u Originarias. Ministerio de Cultura. https://geoportal.cultura.gob.pe/mapa/perfil/lenguas
- Base de Datos de Pueblos Indígenas u Originarios (BDPI). Ministerio de Cultura. https://bdpi.cultura.gob.pe/
- Recursos Gráficos y Audiovisuales en Lenguas Originarias. Centro de Recursos Interculturales del Ministerio de Cultura. https://centroderecursos.cultura.pe/
- Lenguas originarias del Perú, 2018. Ministerio de Educación.
- Dirección General de Educación Básica Alternativa Intercultural Bilingüe y de Servicios en el Ámbito Rural. Ministerio de Educación.
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawa
417
hablantes
Significado: gente, personas
Situación lingüística: vital
La lengua madija es hablada por el pueblo del mismo nombre, el cual también es conocido como Culina.
MADIJA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
arawak
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
73,567
hablantes
Significado: gente, familiar o paisano
Situación lingüística: vital
El pueblo Asháninka, también denominado Ashéninka, es considerado el pueblo indígena amazónico que más territorios habita.
ASHÁNINKA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
273
hablantes
Significado: gente
Situación lingüística: vital
El pueblo Kakinte también se autodenomina Poyenisati. En la actualidad, habita en la cuenca del río Huipaya, en las provincias de Satipo y La Convención, en Junín y Cusco, respectivamente.
KAKINTE
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
23
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua chamicuro es hablada por el pueblo Camikodlo, que significa “oruga que vive en los árboles de la Hevea”. Los camikodlos viven principalmente en el distrito de Tigre, en Loreto.
CHAMICURO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
Los hablantes de la lengua iñapari viven en Madre de Dios, a lo largo del río Las Piedras.
IÑAPARI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
11,275
hablantes
Significado: ser humano
Situación lingüística: vital
El pueblo Matsigenka habita en las cuencas de los ríos Urubamba, Sensa, Picha, Yamariato, Mantalo, Yavero, Madre de Dios; y otros radican en los departamentos de Cusco, Madre de Dios, Ayacucho y Lima.
MATSIGENKA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
Significado: nosotros somos
Situación lingüística: vital
Gran parte de la población Nanti vive en situación de aislamiento o en contacto inicial. Sus hablantes habitan en las cuencas de los ríos Camisea, Cashiriari, Timpía, en el departamento de Cusco.
NANTI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
8,016
hablantes
Significado: mis paisanos
Situación lingüística: vital
El pueblo Nomatsigenga también se autodenomina Atirii. En la actualidad, habita principalmente en la provincia de Satipo, Junín.
NOMATSIGENGA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
37
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
Los hablantes de la lengua resígaro, por su historia y ubicación, están vinculados a los pueblos Bora, Murui-muinani y Ocaina. Habitan en la cuenca del río Ampiyacu, en la provincia de Mariscal Ramón Castilla, Loreto.
RESÍGARO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
7,523
hablantes
Significado: nosotros la gente
Situación lingüística: en peligro
La lengua yanesha, también conocida como amuesha, es hablada por el pueblo Yanesha. Sus hablantes se encuentran en la zona amazónica de Huánuco, Pasco y Junín.
YANESHA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
3,261
hablantes
Significado: verdaderos hombres
Situación lingüística: vital
La lengua yine, también conocida como piro, tiene 3 variedades dialectales: yine manu haxene, mantxinerï y mashco piro. Estas comunidades habitan en las cuencas de distintos ríos de Ucayali, así como territorios de Bolivia y Brasil.
YINE
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
ARU
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia ARU
450,010
hablantes
Significado: (jaya mara aru) lenguaje de los antepasados
Situación lingüística: vital
Los hablantes de la lengua aimara se encuentran en Puno, Moquegua y Tacna; aunque, debido a los procesos de migración, hoy en día existen aimarahablantes en distintos departamentos del país. Esta lengua también está presente en Bolivia, Argentina y Chile.
AIMARA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia ARU
132
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua cauqui o kawki pertenece a la familia lingüística Aru y es hablada en la comunidad de Cachuy, provincia de Yauyos, Lima. Algunos especialistas consideran que el cauqui no es propiamente una lengua, sino una variedad lingüística del jaqaru.
KAWKI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia ARU
448
hablantes
Significado: jaqi: ser humano; aru: comunicación humana
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Jaqaru habita principalmente en el distrito de Tupe, provincia de Yauyos, ubicada en el suroriente andino del departamento de Lima.
JAQARU
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia BORA
748
hablantes
Significado: mɨamúnaa: gente
Situación lingüística: en peligro
Esta lengua es la única en el país perteneciente a la familia lingüística Bora. Constantemente sus hablantes han sido relacionados a los pueblos Murui-muinanɨ y Ocaina debido a que comparten historia y algunas prácticas culturales.
BORA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
CAHUAPANA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA CAHUAPANA
17,241
hablantes
Significado: piyapi: nuestra piyapi: nuestra gente
Situación lingüística: vital
Esta lengua también es conocida como chayahuita; sin embargo, sus propios hablantes prefieren referirse a ella como shawi.
SHAWI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA CAHUAPANA
352
hablantes
Significado: la’la’: lengua
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua shiwilu es también conocida como jebero. Sus habitantes se encuentran principalmente en el departamento de Loreto, entre los ríos Marañón y Huallaga.
SHIWILU
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA HARAKBUT
664
hablantes
Significado: gente o humanidad
Situación lingüística: vital
La lengua harakbut es la única de su familia lingüística, por lo que se le considera una lengua aislada. El pueblo Harakbut ha agrupado a antiguos pueblos y comunidades, como Amarakaeri, Arasaeri, Wachipaeri, Kisamberi, Pukirieri, Sapiteri y Toyeri.
HARAKBUT
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
HUITOTO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA HUITOTO
Situación lingüística: en peligro
La lengua murui-muinani fue conocida como huitoto, sin embargo, sus hablantes prefieren la primera denominación.
MURUI-MUINANI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA HUITOTO
44
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Ocaina también se autodenomina Dukaiya y Dyo’xaiya.
OCAINA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
JÍBARO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA JÍBARO
3,809
hablantes
Significado: gentes de la palmera Achu
Situación lingüística: vital
La lengua achuar es hablada por los pueblos Achuar y Jíbaro.
ACHUAR
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA JÍBARO
56,584
hablantes
Significado: iinia chichama: nuestra lengua
Situación lingüística: vital
El pueblo Awajún fue conocido como Aguaruna, aunque prefiere autodenominarse del primer modo.
AWAJÚN
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA JÍBARO
3,569
hablantes
Significado: shuar: gente
Situación lingüística: vital
La lengua wampis también es conocida con el nombre huambisa.
WAMPIS
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia KANDOZI
877
hablantes
Significado: kadoashi: nombre masculino que hace referencia a un loro con plumas amarillas en la frente
Situación lingüística: vital
La lengua kandozi-chapra presenta las variedades kandozi y chapra, y es hablada por el pueblo Kandozi.
KANDOZI-CHAPRA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA MUNICHE
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua muniche es la única de la familia Muniche, por lo que es considerada una lengua aislada.
MUNICHE
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
PANO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
328
hablantes
Significado: amin waka: hijos de la capibara
Situación lingüística: seriamente en peligro
La capibara o ronsoco es un roedor silvestre, su carne es un alimento tradicional en distintas comunidades amazónicas. Desde 1962, algunas familias habitan en las riberas del río Urubamba, luego de haber migrado desde las cabeceras de los afluentes del río Curiuja. Otra parte se mantiene sin contacto con el mundo exterior.
AMAHUACA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
117
hablantes
Significado: capa: ardilla / nahua: gente
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Kapanawa también se autodenomina Noquen Caibo, que significa “nuestros paisanos”. Habita principalmente en el departamento de Loreto, en las riberas de los ríos Alto Tapiche y Buncuya.
KAPANAWA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
1,074
hablantes
Significado: huni kuin: gente verdadera
Situación lingüística: vital
El pueblo Cashinahua se identifica con el nombre de Huni Kuin, cuyo significado es “gente verdadera”. Se encuentran en Brasil y Perú, entre las riberas de los ríos Curanja y Alto Purús, en Ucayali.
CASHINAHUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
22
hablantes
Significado: iscon: ave páucar; nahua: gente
Situación lingüística: seriamente en peligro
El páucar es un ave ligera, de plumaje azul o amarillo, que imita los cantos de otras aves y de los comuneros. La lengua iskonawa también es denominada iscobaquebo. En la actualidad, sus miembros viven entre la ciudad de Pucallpa y algunas comunidades nativas shipibo-konibo.
ISKONAWA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
1,553
hablantes
Significado: kakataibo: verdaderos hombres
Situación lingüística: vital
El pueblo Kakataibo es también conocido como Unibo o Uni. En la actualidad, habita principalmente en los departamentos de Ucayali y Huánuco, cerca de las cuencas de los ríos Aguaytía, San Alejandro y Sungaroyacu.
KAKATAIBO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
1,724
hablantes
Significado: gente o pariente
Situación lingüística: vital
El pueblo Matsés es denominado también como Mayoruna. En nuestro país, sus hablantes viven en las cuencas de los ríos Gálvez y Yaquirana, y en la quebrada Añushiyacu, en Loreto.
MATSÉS
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
486
hablantes
Significado: shara: bueno, buena / nahua: gente
Situación lingüística: vital
En la actualidad los hablantes de la lengua sharanahua viven en las cuencas de los ríos Purús y Curanja, en el departamento de Ucayali.
SHARANAHUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
22,517
hablantes
Significado: shipibo-konibo: mono y pez
Situación lingüística: vital
La lengua shipibo-konibo es considerada la más hablada de la familia Pano. Sus hablantes habitan principalmente en departamentos de la selva central.
SHIPIBO-KONIBO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
574
hablantes
Significado: yami: hacha / hanua: gente
Situación lingüística: vital
Los hablantes de la lengua yaminahua se encuentran en las cuencas de los ríos Yurua, Mapuya y Huacaspitea, en la provincia de Atalaya, Ucayali.
YAMINAHUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
420
hablantes
Significado: gente verdadera
Situación lingüística: vital
Los hablantes de la lengua yora o nahua habitan en la Reserva Territorial Kugapakori, Nahua, Nanti y otros territorios ubicados principalmente en la comunidad nativa de Santa Rosa de Serjalí.
YORA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia PEBA-YAGUA
712
hablantes
Significado: nihamwo: nosotros la gente
Situación lingüística: en peligro
La lengua yagua, también denominada yihamwo o ñihamwo, es la única de la familia lingüística Peba-Yagua, por lo que se le considera una lengua aislada.
YAGUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA QUECHUA
3,360,331
hablantes
Significado: runa simi: lengua de las personas
Situación lingüística: vital
La lengua quechua o runasimi tiene diversas variedades distribuidas en 7 países de América del Sur. En Perú, estas se agrupan en quechua I y quechua II, el primero ubicado en la zona central del país y el segundo en el norte y sur.
QUECHUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA SHIMACO
1,301
hablantes
Significado: kacha edze: gente
Situación lingüística: vital
La lengua urarina es la única perteneciente a la familia lingüística Shimaco que habita en el Perú. El pueblo Urarina es también denominado Itucali, Kacha Edze e Itukale.
URARINA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA TACANA
212
hablantes
Situación lingüística: vital
Los hablantes del ese eja que habitan en el Perú han sido reconocidos en dos variedades de esta lengua, denominadas según su ubicación geográfica: palmarrealina o beniana y baawaja o tambopatina.
ESE EJA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia TICUNA
4,290
hablantes
Significado: hombre negro
Situación lingüística: vital
Esta lengua es la única de la familia Ticuna, por lo que se le considera una lengua aislada. Este pueblo también se identifica como Du-u, que en su lengua significa ”gente".
TICUNA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
Tucano
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia TUCANO
121
hablantes
Significado: maijuna: nosotros mismos
Situación lingüística: seriamente en peligro
Los hablantes de la lengua maijuna o maijiki han sido conocidos frecuentemente como orejones por los adornos de madera que los varones solían llevar en sus orejas.
MAIJUNA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia TUCANO
638
hablantes
Significado: siecoya: río pintado de líneas de color arco iris
Situación lingüística: vital
El pueblo Secoya se autoidentifica también con el término ”aido pai", que significa ”gente de este monte".
SECOYA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
TUPÍ-GUARANÍ
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA TUPÍ-GUARANÍ
11,307
hablantes
Significado: chacra pequeña amamantada
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua kukama kukamiria tiene dos variedades en Perú: kukama y kukamiria. En la actualidad, este pueblo habita entre Brasil y Perú. En nuestro país, viven en las cuencas de los ríos Marañón, Tigre, Urituyacu y Huallaga, en Loreto.
KUKAMA KUKAMIRIA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA TUPÍ-GUARANÍ
hablantes
Significado: umawa: gente que mira
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Umawa ha sido nombrado de distintas formas: Omagua Yeté, Pariana, Macanipa, Yhuata, Cambeba, entre otros.
OMAGUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
TUPÍ-GUARANÍ
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA ZÁPARO
118
hablantes
Significado: tapueyocuaca: familia, hermanos
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Arabela también se denomina Tapueyocuaca y Chiripuno.
ARABELA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA ZÁPARO
519
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
IQUITU
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA ZÁPARO
hablante
Situación lingüística: seriamente en peligro
Algunos estudiosos vinculan a esta lengua con el kandozi-chapra y el extinto omurano. El único hablante es Amadeo García García, quien vive en la cuenca del río Tigre, en Loreto.
TAUSHIRO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Mapa de lenguas_SmartPhone
casaliteratura
Created on July 18, 2021
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Magazine dossier
View
Momentum: Onboarding Escape Game
View
Momentum: Manager Guide
View
Wizardry Letter
View
Search Bar Card
View
Piñata
View
Microlearning: When to Use Chat, Meetings or Email
Explore all templates
Transcript
MAPA DE LENGUAS
Aquí encontrarás información sobre cada una de las lenguas originarias que se hablan en nuestro país: el significado de sus nombres, los lugares que habitan, la cantidad de hablantes. También su nivel de vitalidad, es decir, cuán presente se encuentra en la vida de la comunidad y del país.
Fuentes:
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawa
417
hablantes
Significado: gente, personas
Situación lingüística: vital
La lengua madija es hablada por el pueblo del mismo nombre, el cual también es conocido como Culina.
MADIJA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
arawak
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
73,567
hablantes
Significado: gente, familiar o paisano
Situación lingüística: vital
El pueblo Asháninka, también denominado Ashéninka, es considerado el pueblo indígena amazónico que más territorios habita.
ASHÁNINKA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
273
hablantes
Significado: gente
Situación lingüística: vital
El pueblo Kakinte también se autodenomina Poyenisati. En la actualidad, habita en la cuenca del río Huipaya, en las provincias de Satipo y La Convención, en Junín y Cusco, respectivamente.
KAKINTE
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
23
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua chamicuro es hablada por el pueblo Camikodlo, que significa “oruga que vive en los árboles de la Hevea”. Los camikodlos viven principalmente en el distrito de Tigre, en Loreto.
CHAMICURO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
Los hablantes de la lengua iñapari viven en Madre de Dios, a lo largo del río Las Piedras.
IÑAPARI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
11,275
hablantes
Significado: ser humano
Situación lingüística: vital
El pueblo Matsigenka habita en las cuencas de los ríos Urubamba, Sensa, Picha, Yamariato, Mantalo, Yavero, Madre de Dios; y otros radican en los departamentos de Cusco, Madre de Dios, Ayacucho y Lima.
MATSIGENKA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
Significado: nosotros somos
Situación lingüística: vital
Gran parte de la población Nanti vive en situación de aislamiento o en contacto inicial. Sus hablantes habitan en las cuencas de los ríos Camisea, Cashiriari, Timpía, en el departamento de Cusco.
NANTI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
8,016
hablantes
Significado: mis paisanos
Situación lingüística: vital
El pueblo Nomatsigenga también se autodenomina Atirii. En la actualidad, habita principalmente en la provincia de Satipo, Junín.
NOMATSIGENGA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
37
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
Los hablantes de la lengua resígaro, por su historia y ubicación, están vinculados a los pueblos Bora, Murui-muinani y Ocaina. Habitan en la cuenca del río Ampiyacu, en la provincia de Mariscal Ramón Castilla, Loreto.
RESÍGARO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
7,523
hablantes
Significado: nosotros la gente
Situación lingüística: en peligro
La lengua yanesha, también conocida como amuesha, es hablada por el pueblo Yanesha. Sus hablantes se encuentran en la zona amazónica de Huánuco, Pasco y Junín.
YANESHA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia Arawak
3,261
hablantes
Significado: verdaderos hombres
Situación lingüística: vital
La lengua yine, también conocida como piro, tiene 3 variedades dialectales: yine manu haxene, mantxinerï y mashco piro. Estas comunidades habitan en las cuencas de distintos ríos de Ucayali, así como territorios de Bolivia y Brasil.
YINE
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
ARU
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia ARU
450,010
hablantes
Significado: (jaya mara aru) lenguaje de los antepasados
Situación lingüística: vital
Los hablantes de la lengua aimara se encuentran en Puno, Moquegua y Tacna; aunque, debido a los procesos de migración, hoy en día existen aimarahablantes en distintos departamentos del país. Esta lengua también está presente en Bolivia, Argentina y Chile.
AIMARA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia ARU
132
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua cauqui o kawki pertenece a la familia lingüística Aru y es hablada en la comunidad de Cachuy, provincia de Yauyos, Lima. Algunos especialistas consideran que el cauqui no es propiamente una lengua, sino una variedad lingüística del jaqaru.
KAWKI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia ARU
448
hablantes
Significado: jaqi: ser humano; aru: comunicación humana
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Jaqaru habita principalmente en el distrito de Tupe, provincia de Yauyos, ubicada en el suroriente andino del departamento de Lima.
JAQARU
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia BORA
748
hablantes
Significado: mɨamúnaa: gente
Situación lingüística: en peligro
Esta lengua es la única en el país perteneciente a la familia lingüística Bora. Constantemente sus hablantes han sido relacionados a los pueblos Murui-muinanɨ y Ocaina debido a que comparten historia y algunas prácticas culturales.
BORA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
CAHUAPANA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA CAHUAPANA
17,241
hablantes
Significado: piyapi: nuestra piyapi: nuestra gente
Situación lingüística: vital
Esta lengua también es conocida como chayahuita; sin embargo, sus propios hablantes prefieren referirse a ella como shawi.
SHAWI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA CAHUAPANA
352
hablantes
Significado: la’la’: lengua
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua shiwilu es también conocida como jebero. Sus habitantes se encuentran principalmente en el departamento de Loreto, entre los ríos Marañón y Huallaga.
SHIWILU
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA HARAKBUT
664
hablantes
Significado: gente o humanidad
Situación lingüística: vital
La lengua harakbut es la única de su familia lingüística, por lo que se le considera una lengua aislada. El pueblo Harakbut ha agrupado a antiguos pueblos y comunidades, como Amarakaeri, Arasaeri, Wachipaeri, Kisamberi, Pukirieri, Sapiteri y Toyeri.
HARAKBUT
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
HUITOTO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA HUITOTO
Situación lingüística: en peligro
La lengua murui-muinani fue conocida como huitoto, sin embargo, sus hablantes prefieren la primera denominación.
MURUI-MUINANI
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA HUITOTO
44
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Ocaina también se autodenomina Dukaiya y Dyo’xaiya.
OCAINA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
JÍBARO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA JÍBARO
3,809
hablantes
Significado: gentes de la palmera Achu
Situación lingüística: vital
La lengua achuar es hablada por los pueblos Achuar y Jíbaro.
ACHUAR
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA JÍBARO
56,584
hablantes
Significado: iinia chichama: nuestra lengua
Situación lingüística: vital
El pueblo Awajún fue conocido como Aguaruna, aunque prefiere autodenominarse del primer modo.
AWAJÚN
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA JÍBARO
3,569
hablantes
Significado: shuar: gente
Situación lingüística: vital
La lengua wampis también es conocida con el nombre huambisa.
WAMPIS
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia KANDOZI
877
hablantes
Significado: kadoashi: nombre masculino que hace referencia a un loro con plumas amarillas en la frente
Situación lingüística: vital
La lengua kandozi-chapra presenta las variedades kandozi y chapra, y es hablada por el pueblo Kandozi.
KANDOZI-CHAPRA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA MUNICHE
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua muniche es la única de la familia Muniche, por lo que es considerada una lengua aislada.
MUNICHE
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
PANO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
328
hablantes
Significado: amin waka: hijos de la capibara
Situación lingüística: seriamente en peligro
La capibara o ronsoco es un roedor silvestre, su carne es un alimento tradicional en distintas comunidades amazónicas. Desde 1962, algunas familias habitan en las riberas del río Urubamba, luego de haber migrado desde las cabeceras de los afluentes del río Curiuja. Otra parte se mantiene sin contacto con el mundo exterior.
AMAHUACA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
117
hablantes
Significado: capa: ardilla / nahua: gente
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Kapanawa también se autodenomina Noquen Caibo, que significa “nuestros paisanos”. Habita principalmente en el departamento de Loreto, en las riberas de los ríos Alto Tapiche y Buncuya.
KAPANAWA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
1,074
hablantes
Significado: huni kuin: gente verdadera
Situación lingüística: vital
El pueblo Cashinahua se identifica con el nombre de Huni Kuin, cuyo significado es “gente verdadera”. Se encuentran en Brasil y Perú, entre las riberas de los ríos Curanja y Alto Purús, en Ucayali.
CASHINAHUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
22
hablantes
Significado: iscon: ave páucar; nahua: gente
Situación lingüística: seriamente en peligro
El páucar es un ave ligera, de plumaje azul o amarillo, que imita los cantos de otras aves y de los comuneros. La lengua iskonawa también es denominada iscobaquebo. En la actualidad, sus miembros viven entre la ciudad de Pucallpa y algunas comunidades nativas shipibo-konibo.
ISKONAWA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
1,553
hablantes
Significado: kakataibo: verdaderos hombres
Situación lingüística: vital
El pueblo Kakataibo es también conocido como Unibo o Uni. En la actualidad, habita principalmente en los departamentos de Ucayali y Huánuco, cerca de las cuencas de los ríos Aguaytía, San Alejandro y Sungaroyacu.
KAKATAIBO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
1,724
hablantes
Significado: gente o pariente
Situación lingüística: vital
El pueblo Matsés es denominado también como Mayoruna. En nuestro país, sus hablantes viven en las cuencas de los ríos Gálvez y Yaquirana, y en la quebrada Añushiyacu, en Loreto.
MATSÉS
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
486
hablantes
Significado: shara: bueno, buena / nahua: gente
Situación lingüística: vital
En la actualidad los hablantes de la lengua sharanahua viven en las cuencas de los ríos Purús y Curanja, en el departamento de Ucayali.
SHARANAHUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
22,517
hablantes
Significado: shipibo-konibo: mono y pez
Situación lingüística: vital
La lengua shipibo-konibo es considerada la más hablada de la familia Pano. Sus hablantes habitan principalmente en departamentos de la selva central.
SHIPIBO-KONIBO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
574
hablantes
Significado: yami: hacha / hanua: gente
Situación lingüística: vital
Los hablantes de la lengua yaminahua se encuentran en las cuencas de los ríos Yurua, Mapuya y Huacaspitea, en la provincia de Atalaya, Ucayali.
YAMINAHUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA PANO
420
hablantes
Significado: gente verdadera
Situación lingüística: vital
Los hablantes de la lengua yora o nahua habitan en la Reserva Territorial Kugapakori, Nahua, Nanti y otros territorios ubicados principalmente en la comunidad nativa de Santa Rosa de Serjalí.
YORA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia PEBA-YAGUA
712
hablantes
Significado: nihamwo: nosotros la gente
Situación lingüística: en peligro
La lengua yagua, también denominada yihamwo o ñihamwo, es la única de la familia lingüística Peba-Yagua, por lo que se le considera una lengua aislada.
YAGUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA QUECHUA
3,360,331
hablantes
Significado: runa simi: lengua de las personas
Situación lingüística: vital
La lengua quechua o runasimi tiene diversas variedades distribuidas en 7 países de América del Sur. En Perú, estas se agrupan en quechua I y quechua II, el primero ubicado en la zona central del país y el segundo en el norte y sur.
QUECHUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA SHIMACO
1,301
hablantes
Significado: kacha edze: gente
Situación lingüística: vital
La lengua urarina es la única perteneciente a la familia lingüística Shimaco que habita en el Perú. El pueblo Urarina es también denominado Itucali, Kacha Edze e Itukale.
URARINA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA TACANA
212
hablantes
Situación lingüística: vital
Los hablantes del ese eja que habitan en el Perú han sido reconocidos en dos variedades de esta lengua, denominadas según su ubicación geográfica: palmarrealina o beniana y baawaja o tambopatina.
ESE EJA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia TICUNA
4,290
hablantes
Significado: hombre negro
Situación lingüística: vital
Esta lengua es la única de la familia Ticuna, por lo que se le considera una lengua aislada. Este pueblo también se identifica como Du-u, que en su lengua significa ”gente".
TICUNA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
Tucano
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia TUCANO
121
hablantes
Significado: maijuna: nosotros mismos
Situación lingüística: seriamente en peligro
Los hablantes de la lengua maijuna o maijiki han sido conocidos frecuentemente como orejones por los adornos de madera que los varones solían llevar en sus orejas.
MAIJUNA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia TUCANO
638
hablantes
Significado: siecoya: río pintado de líneas de color arco iris
Situación lingüística: vital
El pueblo Secoya se autoidentifica también con el término ”aido pai", que significa ”gente de este monte".
SECOYA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
TUPÍ-GUARANÍ
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA TUPÍ-GUARANÍ
11,307
hablantes
Significado: chacra pequeña amamantada
Situación lingüística: seriamente en peligro
La lengua kukama kukamiria tiene dos variedades en Perú: kukama y kukamiria. En la actualidad, este pueblo habita entre Brasil y Perú. En nuestro país, viven en las cuencas de los ríos Marañón, Tigre, Urituyacu y Huallaga, en Loreto.
KUKAMA KUKAMIRIA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA TUPÍ-GUARANÍ
hablantes
Significado: umawa: gente que mira
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Umawa ha sido nombrado de distintas formas: Omagua Yeté, Pariana, Macanipa, Yhuata, Cambeba, entre otros.
OMAGUA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
Familia
TUPÍ-GUARANÍ
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA ZÁPARO
118
hablantes
Significado: tapueyocuaca: familia, hermanos
Situación lingüística: seriamente en peligro
El pueblo Arabela también se denomina Tapueyocuaca y Chiripuno.
ARABELA
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA ZÁPARO
519
hablantes
Situación lingüística: seriamente en peligro
IQUITU
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua
FAMILIA ZÁPARO
hablante
Situación lingüística: seriamente en peligro
Algunos estudiosos vinculan a esta lengua con el kandozi-chapra y el extinto omurano. El único hablante es Amadeo García García, quien vive en la cuenca del río Tigre, en Loreto.
TAUSHIRO
Familia Arawa
1 Madija
Familia Arawak
2 Asháninka
3 Kakinte
4 Chamicuro
5 Iñapari
6 Matsigenka
7 Nanti
8 Nomatsigenga
9 Resígaro
10 Yanesha
11 Yine
Familia Aru
Familia Kandozi
12 Aimara
24 Kandozi-Chapra
Familia shimaco
13 Kawki
Familia Muniche
38 Urarina
14 Jaqaru
25 Muniche
Familia Tacana
Familia Bora
Familia Pano
39 Ese Eja
15 Bora
26 Amahuaca
Familia Cahuapana
Familia Ticuna
27 Kapanawa
16 Shawi
28 Cashinahua
40 Ticuna
17 Shiwilu
29 Iskonawa
Familia Tucano
30 Kakataibo
Familia Harakbut
31 Matsés
41 Maijuna
18 Harakbut
32 Sharanahua
42 Secoya
33 Shipibo-konibo
Familia Huitoto
Familia Tupí-Guaraní
34 Yaminahua
19 Murui-muinanɨ
35 Yora
43 Kukama Kukamiria
20 Ocaina
44 Omagua
Familia Peba-Yagua
Familia Jíbaro
Familia Záparo
36 Yagua
21 Achuar
45 Arabela
Familia Quechua
22 Awajún
46 Iquitu
23 Wampis
47 Taushiro
37 Quechua