MIŁOŚĆ W UJĘCIU POETÓW MŁODOPOLSKICH

miłość

w ujęciu poetów młodopolskich

TETMAJER, LANGE, KASPROWICZ, ZAWISTOWSKA

POROZMAWIAJMY

Jak rozmawiamy o miłości? Czy wyrażanie tego uczucia wymaga stosowania innego języka niż ten, którym posługujemy się na co dzień?

WPROWADZENIE

Twórcy młodopolscy, świadomi bezsensu istnienia i cierpienia wpisanego w ludzkie życie, poszukiwali dróg ucieczki od bólu egzystencji. Odkryli erotykę jako sferę doznań, która może choć częściowo od niego uwolnić. Powstawały wówczas śmiałe utwory o tematyce miłosnej, godzące w mieszczańskie poczucie moralności i przełamujące tabu. Wykreowany w nich portret kobiety odbiegał od romantycznych obrazów uduchowionych, anielskich istot, a związek miłosny nie oznaczał jedności dusz. Kobieta w młodopolskich erotykach była ukazywana jako obiekt ślepych żądz, narzędzie animalnych sił natury lub jako istota zimna, demoniczna i bezwzględna femme fatale.

W okresie modernizmu miłość określała życiową aktywność człowieka, stawała się właściwą treścią jego egzystencji, ale także pokazywała swoje niepokojące oblicze. Młodopolska wyzwolona kobieta przestawała być jedynie obiektem męskich westchnień, zaczynała się domagać prawa do nieskrępowanego wyrażania samej siebie, akceptowała swoją cielesność i erotyzm. W twórczości tej epoki miłość była przedstawiana na trzy różne sposoby, w praktyce literackiej często krzyżujące się, nakładające się na siebie.

Miłość jako uczucie niszczące.

Miłość jako akt hedonizmu.

Miłość dająca poczucie pełni.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

LUBIĘ,KIEDY KOBIETA

Przytoczony obok wiersz Tetmajera ukazał się w 1894 r. i stał się obyczajowym skandalem. Tak o miłości do tej pory nie pisał w Polsce nikt. Poeta właściwie musiał tworzyć język polskiej erotyki – język, który mówiąc o zmysłach, nie prowokowałby oskarżeń o pornografię. Według legendy literackiej każdy z licznych erotyków Tetmajera był dedykowany innej kobiecie.

LUBIĘ, KIEDY KOBIETA

Autorska interpretacja Erotyka "Lubię, kiedy kobieta" Kazimierza Przerwy-Tetmajera w wykonaniu Smolasty. Za produkcje odpowiada duet producencki „undersealevel.” & Wiktor Wójcik Mix/Master: Szymon Frąckowiak dla usl.studio

ZADANIA

MĘŻCZYZNA

KOBIETA

Koncepcja miłości ukazana w wierszu

Ziemska czy nieziemska miłość?

Przedstawionej w wierszu uczuciowości nie można jednak zinterpretować jako całkowicie podporządkowanej biologicznym instynktom. Młoda Polska widziała w miłości coś więcej niż zwierzęce popędy – namiętne pragnienia ciała były przez twórców tego okresu łączone z przeżyciami wyższego rzędu. Przeciwstawiali się oni determinizmowi, który zakładał, że wszystkie ludzkie działania wynikają z uwarunkowanych fizycznością mechanizmów; podkreślali znaczenie wolnej woli rodzącej się w duszy. W sztuce przełomu wieków można zauważyć silną tendencję do łączenia przeżyć miłosnych z uniesieniami duchowymi. Koncepcja ta pojawiła się już w średniowiecznej mistyce oraz w liryce miłosnej, lecz w Młodej Polsce otrzymała dużo śmielszy wyraz. Również w utworze Tetmajera można dostrzec podobny zabieg. Opisane w nim spełnienie cielesne odsłania głębsze, wciąż nienasycone pragnienia. Ten głód nie prowokuje jednak do ponownego oddania się lubieżności, lecz objawia się poprzez aktywność duchową: myśl moja już od niej wybiega skrzydlata / w nieskończone przestrzenie nieziemskiego świata. Autor ukazuje zatem, że wyłączne skupienie na potrzebach fizycznych nie może dać człowiekowi pełnej satysfakcji. Dążenia ciała są jedynie ułamkiem dążeń duszy, którą zaspokoić może tylko nieskończoność.

Akty miłosne pojawiały się we wcześniejszej polskiej liryce, lecz nigdy nie były przedstawiane w sposób tak jednoznaczny – kochanki w wierszach romantyków były ukazywane jako istoty czyste, anielskie, niemalże bezcielesne. Tetmajer zerwał z tą tradycją. W erotykach akcentował fizyczność kobiety, a miłość przedstawiał jako euforię zmysłów, uleganie instynktom. Utwór Lubię, kiedy kobieta… przekracza tabu, jest pełen wzmianek o omdlewaniu, rozchylaniu warg i szukaniu ust. Tetmajer pisze wprost o żądzy, pożądaniu i rozkoszy, nie pozostawiając wątpliwości, jaki rodzaj uniesień ma na myśli. Z powodu hedonistycznego nastawienia podmiotu lirycznego wiersz mógł wzbudzać w chwili publikacji oburzenie czytelników. Mimo to poeta z wielkim wyczuciem poruszał się na granicy wulgarności, nigdy jej nie przekraczając – odważne wyznania formułował w sposób artystycznie doniosły, dbając o estetykę swoich utworów.

GUSTAW KLIMT "POCAŁUNEK"

WŁADYSŁAW PODKOWIŃSKI"SZAŁ UNIESIEŃ"

Antoni Lange

LILITH

Lilith – w tradycji talmudycznej i folklorze żydowskim demon, prawdopodobnie pochodzenia babilońskiego, mający nawiedzać w czasie burzy odludne miejsca, zagrażając zwłaszcza dzieciom i kobietom w ciąży. W Biblii (Izajasz, 24,14) wspomniana jest przelotnie jako (zależnie od tłumaczenia) „jędza”, „upiór nocny” czy też „sowa błotna”. Według legendy hebrajskiej była pierwszą żoną Adama, ale tak samowolną i złośliwą, że Adam nie mógł z nią wytrzymać, a ona opuściła Raj i błąka się do dziś w wyższych regionach powietrznych. Według legend arabskich poślubiła diabła i stała się matką złych duchów. Pojawia się też w „Fauście” (cz.1, Noc Walpurgi) Goethego.

LILITH

ZADANIA

Jan Kasprowicz

SALOME

Kobieta fatalna (fr. femme fatale) – piękna uwodzicielka, doprowadzająca mężczyzn do zguby, to postać niebywale popularna w literaturze i sztuce przełomu XIX i XX wieku. Twórcy zafascynowani jej urokiem często szukali inspiracji w Biblii, aby na nowo przedstawić losy kobiet ukazanych w Piśmie Świętym - Ewy, Dalili, Judyty czy Salome. To właśnie ta ostatnia stała się niekwestionowaną muzą artystów, którzy pod jej wpływem snuli refleksje nad naturą miłości, zła, ludzkich namiętności i słabości. Salome (1899) to utwór wchodzący w skład Hymnów Jana Kasprowicza. Poeta inspirował się biblijnym wątkiem męczeńskiej śmierci Jana Chrzciciela także w poemacie Chrystus (1890) oraz w dramacie Uczta Herodiady (1905). Motyw Salome w literaturze światowej był też tematem cyklu jego wykładów wygłaszanych na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

salome

ZADANIA

Kazimiera Zawistowska

herodiada

Herodiada i jej córka Salome nie należą do kobiet, które znalazły się w kręgu Jezusa. Miały natomiast pośredni wpływ na zakończenie działalności Jana Chrzciciela i nauczanie Jezusa. Obie, jako nieliczne, należą do czarnych kobiecych charakterów Nowego Testamentu. Genealogia obydwu kobiet jest dość skomplikowana. Herodiada była wnuczką Heroda Wielkiego. Poślubiła najpierw swego stryja Heroda Filipa, z którym miała córkę Salome. Po dwudziestu latach małżeństwa rozwiodła się i poślubiła brata pierwszego męża, Heroda Antypasa, który z kolei rozwiódł się ze swą żoną, córką Aretasa IV, króla Nabatejczyków. W świetle prawa żydowskiego małżeństwa te były niedopuszczalne i kazirodcze (por. Kpł 20, 10.21). Również Salome wchodziła w dwuznaczne moralnie i dziwaczne koligacje. Była jednocześnie córką córki siostry Heroda Filipa I i jego własną córką; siostrzenicą i żoną Filipa; córką i bratową Herodiady (T. Craughwell).

HERODIADA

ZADANIA

DO ZOBACZENIA!