Noc świętojańska

Noc świętojańska

W czasie jednej z najkrótszych nocy w roku, która przypada 23 czerwca, w całej Polsce odbywają się niezwykłe imprezy ludowe. Czas ten nazywany jest nocą świętojańską, a odprawiane wówczas obrzędy mają zapewnić świętującym zdrowie i urodzaj. Tradycja ta wywodzi się z X wieku i jest znana również pod nazwami kupalinka, kupalnocka czy sobótka. Płoną wtedy ogniska, słychać muzykę, ludzie bawią się i tańczą. Niektórzy wybierają się do ciemnego lasu, aby odnaleźć legendarny kwiat paproci.

Tradycja słowiańska

W tradycji słowiańskiej najkrótsza noc w roku była: świętem wody i ognia, świętem płodności, świętem Słońca i Księżyca.

W czasie tej magicznej nocy rozpalano ogniska, a stare gospodynie wrzucały do ognia zioła, by zapewnić bliskim płodność oraz urodzaj. Najważniejsza była bylica, ziele, które miało krzyżować i udaremniać wszelkie plany oraz niecne praktyki czarownic.

Wianki i kwiaty

W celu popularyzacji chrześcijaństwa, noc Kupały zmieniono na noc świętojańską, której patronem mianowano św. Jana Chrzciciela. W kościołach i kaplicach odbywało się wówczas święcenie wody i ziół.

Na południu Polski noc świętojańska zwana jest sobótką lub sobótkami

Ogniska świętojańskie wzięły swą nazwę od nazwy dnia tygodnia - soboty - poprzedzającego święto. Początkowo nazywano tak ognie rozpalane w sobotę przed Zielonymi Świętami. Dotychczas ognie rozpala się w Polsce południowo-zachodniej, Ziemi Sądeckiej, na pozostałych obszarach Polski ognie sobótkowe roznieca się w noc świętojańską. Nazwa "sobótka" po raz pierwszy pojawiła się w źródłach w XIII wieku jako imię świętej góry Ślęży, którą nazywano tak od rozpalanych na niej ogni obrzędowych.

Z nazwą tą wiąże się legenda o dziewczynie o tym właśnie imieniu. Jej narzeczony powrócił z wojny i miał pojąć za żonę swą wybrankę, jednak ich wieś została nagle zaatakowana. Sobótka zginęła, trafiona w samo serce. Według legendy historia wydarzyła się w noc letniego przesilenia.

Wianki i kwiaty

Wianki i kwiaty

Jednym ze zwyczajów, który przetrwał do współczesnych czasów jest puszczanie wianków na wodę

Traktowano to jako wróżbę dla panien i kawalerów. Dziewczęta własnoręcznie wykonywały z polnych kwiatów i ziół wianki, ozdabiały je zapalonymi świecami, a następnie kładły do rzeki lub strumienia. Wianki z chabrów, maków, rumianków, ruty i róż wyławiali z wody chłopcy. Na podstawie tego, czyj wianek najdalej popłynął i kto go wyłowił przewidywano przyszłość dziewczyny. Jeśli wianek wyłowił ukochany chłopak, to znak, że wkrótce połączą się ślubem, jeśli wianek zatonął, to młodą dziewczynę czekało niepowodzenie w miłości. Wróżba dotyczyła również kawalerów, jeżeli chłopak nie wyłowił z wody żadnego wianka, jego również czekało dwanaście miesięcy samotności.

Kwiat paproci zwanym też perunowym kwiatem, od imienia słowiańskiego boga burz – Peruna

Z nocą świętojańską związana jest też legenda o kwiecie paproci,. Właśnie tej nocy tylko raz w roku zakwita wyjątkowy magiczny kwiat, który swojego znalazcę obdarza szczęściem, pieniędzmi oraz miłością. Od paproci zaczynało wówczas bić wyjątkowe światło. Wskazywało ono drogę do miejsca, w którym pod ziemią ukryte były skarby. Na poszukiwania kwiatu paproci do ciemnego lasu wybierały się pary młodych ludzi, ale czasami i samotnicy, którzy pragnęli odnaleźć w życiu szczęście. Nie było to łatwe, ponieważ kwiatu strzegły widzialne i niewidzialne straszydła. Krążyły legendy o ludziach, którzy zgubili się błądząc po lasach i bagnach w poszukiwaniu tej wyjątkowej rośliny. Należało również pamiętać, że nie wolno kąpać się w rzekach i jeziorach nocą Kupały, ponieważ różne demony wodne czaiły się na nieostrożnych ludzi. Dopiero po tej dacie można było schłodzić się bez strachu.

Współczesne zabawy

Czy wiesz, że komedia Williama Szekspira pod tytułem Sen Nocy Letniej opowiada historię odbywającą się w noc świętojańską? Być może tylko wtedy możliwe jest połączenie się światów ludzi i elfów.

Noc świętojańska

Zachowywanie tradycji nocy świętojańskiej jest dbaniem o dziedzictwo, które pozostawili nam przodkowie, a kto wie, może podczas tego święta sami odnajdziemy kwiat paproci?

Dziękuję za uwagę