Krajoznawstwo i jego rola we współczesnym społeczeństwie

PODStawy edukacji społeczno-przyrodniczej

Pojęcie krajoznawstwa i jego rola we współczesnym społeczeństwie

Aleksandra Wnętrzak, Monika Żurek Akademia Techniczno-Humanistycza Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna Studia stacjonarne, jednolite magisterskie Rok II, semestr IV, grupa II

Krajoznawstwo - definicje

Ruch społeczny oraz dział geografii pozwalający zrozumieć krajobraz (1909r.)

Ruch społeczny dążący do zbierania i popularyzowania wszelkich wiadomości o kraju, regionie, miejscowości, między innymi poprzez organizację wycieczek. Najbardziej znanym organizatorem tego typu działań jest Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK) (2008r.)

Nieliczne definicje odwołują się do tak istotnych zagadnień, jak zachowanie dziedzictwa, a pojedyncze traktują krajoznawstwo jako działalność kulturalną czy praktyczną, uznają je równeież za swoistą postawę, a nawet ideę.

Kontest znaczeniowy

krajoznawstwo – związane z poznawaniem własnego kraju, ojczyzny, być może w różnych granicach historycznych, z wyraźnym ładunkiem treści patriotycznych.

regionoznawstwo – związane z poznawaniem wybranych części (geograficznych, historycznych, etnograficznych) kraju, określanych często mianem „małych ojczyzn”.

światoznawstwo – związane z poznawaniem różnych regionów świata z wyłączeniem kraju ojczystego, dla którego zarezerwowane byłoby określenie „krajoznawstwo”.

Sfery funkcjonowania krajoznawstwa

krajoznawstwo „rekreacyjne” – związane z działalnością poznawczą w przestrzeni życia codziennego, polegające na realizacji celów krajoznawstwa w ramach codziennej rekreacji w najbliższym otoczeniu;

krajoznawstwo „turystyczne” – polegające na celowym organizowaniu wyjazdów poznawczych w przestrzenie zewnętrzne bliższe (region) i dalsze (kraj);

krajoznawstwo „studialne” – polegające na gromadzeniu informacji krajoznawczych w ramach działań o charakterze kameralnym oraz ich udostępnianiu, uprzystępnianiu i promowaniu (przygotowywanie publikacji, tworzenie stron internetowych o swojej miejscowości itp.);

Istotą tradycyjnie rozumianego krajoznawstwa jest słynna triada: „poznać – zrozumieć – pokochać”.

Cele krajoznawstwa

Hierarchia celów nie jest stała, nie jest przyjęta raz na zawsze. Może ona dość znacznie zmieniać się w czasie.

Cele swoiste:

• poznawcze,
• dokumentacyjne,
• popularyzacyjne;

Cele nieswoiste (dodatkowe):

• rekreacyjne,
• edukacyjne (w tym wychowawcze),
• realizacyjne (techniczne, interwencyjne)

Okres międzywojenny / czas obecny

W polskim krajoznawstwie okresu międzywojennego wyróżnia się takie kierunki, jak: dokumentacyjny, wydawniczy, metodyczno-edukacyjny, regionalny, turystyczny, naukowy, ochroniarski, etniczny, morski i zagraniczny. Pluralizm i zmienność celów są więc niejako wpisane w charakter krajoznawstwa.

Zmiany zachodzących aktualnie w polskim krajoznawstwie są wyrazem dostosowywania się krajoznawstwa do zmieniającej się rzeczywistości. Intuicyjnie czujemy, że rozwój gospodarki rynkowej, wejście Polski do Unii Europejskiej, procesy globalizacyjne czy wreszcie postęp technologiczny zachodzący we wszystkich dziedzinach życia muszą odcisnąć swoje wyraźne piętno na działalności krajoznawczej.

KRAJOZNAWSTWO

JEGO ISTOTA TKWI W INTERPRETACJI DZIEDZICTWA OBSZARU

WILOBODŹCOWE

ROZBUDZAJĄCE ZAINTERESOWANIE I ZAANGAŻOWANIE

ODKRYWA WYJATKOWOŚĆ DANEGO MIEJSCA

UCZĄCE, W JAKI SPOSÓB "CZYTAĆ KRAJOBRAZ"

ODSŁANIA SENS ZJAWISK, WYJAŚNIA GENEZY OBIEKTÓW I WYDARZEŃ

Żywa interpretacja

Coraz powszechniejszą formą uprzystępniania walorów krajoznawczych jest tzw. żywa interpretacja, której celem jest ożywienie obiektów, rekonstrukcja wydarzeń historycznych, pokazy i prezentacje, odtwarzanie typowych zajęć, obrzędów i tradycji przy wykorzystaniu technik aktorskich i replik kostiumów z epoki. Pozwala to na zdynamizowanie i sfabularyzowanie przekazu krajoznawczego i – co najważniejsze – oddziaływanie na wszystkie zmysły i emocje odbiorców.

Rzetelna interpretacja powinna dążyć do obiektywnego, wyważonego w opiniach, przedstawienia faktów oraz zaprezentowania racji obu stron konfliktu

interpretacja nie może być sprzeczna z ustaleniami historyków, choć może, a nawet – dla ubarwienia przekazu – powinna wykorzystywać domysły, alternatywne teorie i koncepcje;

PRAWDA HISTORYCZNA

interpretacja nie może łamać obowiązujących przepisów prawnych (dotyczących różnych aspektów tej działalności, np. przepisów ruchu drogowego, wykorzystania przestrzeni publicznej, mowy nienawiści);

PRAWO

interpretacja musi uwzględniać względy etyczno-moralne, nie może nikogo obrażać, wykorzystywać nieprawdziwych, poniżających stereotypów czy ośmieszających dowcipów,

ETYKA

na poziomie instrumentalnym interpretację ograniczają dostępne (możliwe do wykorzystania) urządzenia techniczne.

TECHNOLOGIA

Nowe rozwiązanie technologiczne w krajoznawstwie

Wśród nowych rozwiązań technologicznych stosowanych już dość powszechnie w krajoznawstwie należy wymienić: audioprzewodniki, geowizualizacje, mapy interaktywne, kioski multimedialne, panele informacyjne, fotokody (kody QR), hologramy, spektakle „światło i dźwięk”, komputerowe wizualizacje i rekonstrukcje, nawigację satelitarną, rzeczywistość wirtualną (VR) i rozszerzoną (AR). Osobne miejsce zajmują media elektroniczne, na czele z Internetem (strony www, portale społecznościowe, blogi itp.) i aplikacje na urządzenia mobilne.

Współczesne krajoznawstwo jest:

multisensoryczne (wielozmysłowe) – oddziałujące na wszystkie zmysły człowieka, nie tylko – jak to było tradycyjnie – na wzrok i słuch, ale także smak, węch oraz dotyk;

nasycone emocjami – wypełnione odpowiednio dobranymi i zróżnicowanymi bodźcami wywołującymi prawdziwe, głębokie, niepowtarzalne wrażenia i uczucia, co w konsekwencji powinno prowadzić do ogólnego zadowolenia z podjętej aktywności;

interakcyjne – w sposób naturalny wciągające uczestników do aktywności, działania, umownej gry, skłaniające („zmuszające”) do reagowania na zaistniałą (często specjalnie zaaranżowaną) sytuację;

Współczesne krajoznawstwo jest:

przygodowe – zapraszające do przeżycia wyjątkowej przygody, w pełni angażujące uczestników na poziomie fizycznym i psychicznym, pochłaniające bez reszty, zapewniające oderwanie od codziennych problemów, wykorzystujące siłę wyobraźni i świat fikcji;

multimedialne – wykorzystujące wszelkie nowoczesne urządzenia i rozwiązania technologiczne, którymi posługuje się współczesny człowiek w celu stworzenia wielopoziomowego i atrakcyjnego przekazu krajoznawczego;

Trendy we współczesnym krajoznawstwie:

• dywersyfikacja działań i konieczność dostosowania ich do potrzeb pluralistycznego społeczeństwa,
• profesjonalizacja działalności krajoznawczej,
• europeizacja tematyki,

• współpraca transgraniczna,
• konkurencja z przemysłem czasu wolnego
• zainteresowanie ekologią i ochroną przyrody, czy najogólniej ekorozwojem kraju,

• otwarcie na świat,
• ożywienie kontaktów z Polonią;

Poznawcze i wychowawcze funkcje kajoznawstwa

1) Dostarczają wrażeń, wyobrażeń, spostrzeżeń o otaczającym świecie, na podstawie których możliwe staje się ukształtowanie obrazu przyrody, społeczeństwa, techniki i kultury; 2) Rozbudzają potrzebę poznawania świata i racjonalnego w nim działania; 3) Wzbogacają poczucie sensu życia dzięki temu, że ukazują ogrom i złożoność otaczającego świata; 4) Ukazują urodę życia (wywołują doznania estetyczne) Aktywność turystyczna i krajoznawcza może być pełnowartościową formą wychowania szczególnie wśród dorastającej młodzieży.

Krajoznawstwa w świadomości nauczycieli i uczniów szkół podstawowych

Krajoznawstwo i turystyka spełniają istotne zadania, zaspokajając różnorodne potrzeby młodego pokolenia m.in. dociekliwości poznawczej. Stanowi ono podstawę samodzielności dzieci i młodzieży.

Krajoznawstwo w świadomości uczniów wyraża się poprzez: 1) obserwowanie, analizowanie i ocenianie zjawisk przyrodniczych i społecznych; 2) porównywanie i dostrzeganie wspólnych cech oraz różnic w przedmiotach, zjawiskach i sytuacjach; 3) dostrzeganie najważniejszych części całości; 4) dostrzeganie wewnętrznych związków między zjawiskami i przedmiotami; 5) krytyczną analizę i wnioskowanie; 6) udowadnianie i konkretyzowanie twierdzeń ogólnych; 7) odróżnianie pierwszorzędnych cech przedmiotu od ich cech drugorzędnych; 8) opanowanie nawyków w posługiwaniu się wiadomościami i umiejętnościami;

Doświadczenie w krajoznawstwie

Miarą współczesnego oblicza krajoznawstwa jest dostarczenie jego uczestnikowi doświadczeń I emocji. Oblicza nowych przestrzeni i form turystyki, w tym turystyki kulinarnej i produktu turystycznego w gospodarce doświadczeń oraz triady doświadczeń turystycznych i efektu “wow” w turystyce.

Współczesne krajoznawstwo realizuje się dzięki działalności różnych instytucji i organizacji. Z. Kruczek wyróżnia trzy jego główne nurty, do których należą:

• krajoznawstwo szkolne,
• krajoznawstwo w organizacjach społecznych,

• krajoznawstwo w instytucjach i jednostkach administracji państwowej i publicznej.

Konkludując, możemy powiedzieć, że krajoznawstwo powinno być nowoczesne w formie, ale tradycyjne w treści. Niezmiernie ważne pozostają nadal cele poznawcze, edukacyjne, wychowawcze, patriotyczne.O ile kiedyś krajoznawstwo polegało przede wszystkim na zdobywaniu wszechstronnej wiedzy o kraju ojczystym, a potem jej udostępnianiu i upowszechnianiu, o tyle dziś – nie zarzucając wymienionych celów – większy nacisk kładzie się na wieloaspektowe doświadczanie, „przeżywanie” kraju. Jest to odzwierciedlenie szerszego zjawiska – powszechnego w zachodnich społeczeństwach konsumpcyjnych dążenia do ekscytacji, rozrywki i zabawy.

Bibligrafia

A. Stasiak, J. Śledzińska,B. Włodarczyk: WSPÓŁCZESNE OBLICZA KRAJOZNAWSTWA, Wydawnictwo PTTK „Kraj”, Warszawa 2016, ISBN 978-83-7005-595-0 A. Runge, J. Runge: Słownik pojęć z geografii społeczno-ekonomicznej, Wydawnictwo GNOME, Katowice 2008, ISBN 978-83-60763-48-3

Dziękujemy za uwagę!

Aktywizacja Grupy

podaj swoiste cele krajoznawstwa

Jakimi cehcami możemy scharakteryzować współczesne krajoznawstwo?

WYMIEŃ przedstawicieli światoznawstwa