Zdania złożone współrzędnie i podrzędnie

POROZMAWIAJMY O JĘZYKU

Zdania złożone współrzędnie i podrzędnie

Janusz Aftyka

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE

ZDANIE ZŁOŻONE WSPÓŁRZĘDNIE

To takie zdanie złożone,w którym zdania składowe sąwzględem siebie równorzędne.Żadne ze zdań składowychnie uzupełnia drugiego.Przykład zdania złożonego współrzędnie: Wybiorę się na spacer i odwiedzę babcię.

zbudowane jest ze zdania składowego nadrzędnego oraz zdania składowego podrzędnego. Zdanie podrzędne uzupełnia treść zdania nadrzędnego i odpowiada na wynikające z niego pytania.Przykład zdania złożonego podrzędnie: Jeśli będę miała wolną chwilę, odwiedzę cię.

VS

VS

ZDANIE ZŁOŻONE WSPÓŁRZĘDNIE ŁĄCZNE

Łączy w czasie i w przestrzeni wykonywanie dwóch czynności. Zdania te mogą być połączone bezspójnikowo lub za pomocą spójników: i, oraz, a, zarazem, jak również.

Przykład: Przyjadę do ciebie i pouczymy się razem.

Wykres zdania

ZDANIE ZŁOŻONE WSPÓŁRZĘDNIE ROZŁĄCZNE

Treści zdań składowych wykluczają się wzajemnie, zatem mamy do czynienia z sytuacją wyboru. Zdania te mogą być połączone spójnikami: albo, lub, czy, bądź

Przykład: Przyjadę do ciebie i pouczymy się razem.

Wykres zdania

ZDANIE ZŁOŻONE WSPÓŁRZĘDNIE PRZECIWSTAWNE

Treści zdań są wobec siebie przeciwstawne. Zdania składowe mogą być połączone spójnikami: ale, lecz, jednak, jednakże, natomiast, zaś, przecież, tymczasem.

Przykład: Tomek wybrał się na spacer, ale zapomniał parasola.

Wykres zdania

ZDANIE ZŁOŻONE WSPÓŁRZĘDNIE WYNIKOWE

Treść drugiego zdania wynika z treści pierwszego. Zdania składowe mogą być połączone spójnikami: więc, toteż, dlatego, zatem, stąd.

Przykład: Długo się uczyłam, więc dostałam dobrą ocenę.

Wykres zdania

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE

Wykres zdania

Zdanie (1) jest nadrzędne, zaś (2) - podrzędne

Przykład: Pojedziemy na wycieczkę, jeśli będzie ładna pogoda.

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE

Wykres zdania

Zdanie (1) jest podrzędne, zaś (2) - nadrzędne

Przykład: Jeśli będzie ładna pogoda, pojedziemy na wycieczkę.

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE

Wykres zdania

Zdanie 1 (główne) rozdzielone jest zdaniem wtrąconym (2 podrzędnym).

Przykład: Autobus, którym jechałem do szkoły, zepsuł się.

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE PRZYDAWKOWE

Pełni funkcję przydawki, która nie została wyrażona w zdaniu nadrzędnym, lub uzupełnia treść przydawki zapowiedzianej zaimkiem w zdaniu nadrzędnym. Odpowiada na pytania przydawki: jaki?, który?, czyj?, ile?

Przykład: Zebraliśmy tyle pieniędzy, ile planowaliśmy. Książka, którą przeczytałam, była bardzo ciekawa.

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE DOPEŁNIENIOWE

Pełni funkcję dopełnienia, które nie zostało wyrażone w zdaniu nadrzędnym, lub uzupełnia treść dopełnienia zapowiedzianego zaimkiem w zdaniu nadrzędnym. Odpowiada na pytania dopełnienia (na pytania wszystkich przypadków, za wyjątkiem mianownika).

Przykład: Pani zapytała ucznia, czy odrobił pracę domową.

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE OKOLICZNIKOWE

Pełni funkcję okolicznika,który nie został wyrażony w zdaniu nadrzędnym, lub uzupełnia treść okolicznika zapowiedzianego zaimkiem w zdaniu nadrzędnym. Odpowiada na pytania okolicznika.

Przykład: Muszę się nauczyć, ponieważ jutro mam test.

Typy zdań złożonych podrzędnie okolicznikowych

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE PODMIOTOWE

Pełni funkcję podmiotu niewyrażonego w zdaniu nadrzędnym lub uzupełnia treść podmiotu ogólnie zapowiedzianego tym zaimkiem. Odpowiada na pytania podmiotu: kto?, co?

Przykład: Kto idzie z nami, niech się pospieszy.

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE ORZECZNIKOWE

Uzupełnia treść orzecznika ogólnie zapowiedzianego zaimkiem w zdaniu nadrzędnym. Odpowiada na pytania orzecznika: kim?, czym?, jaki jest? kim się stał?, kim został?

Przykład: Kto idzie z nami, niech się pospieszy.

Ćwiczenie interaktywne na podsumowanie zajęć

Dziękuję za dzisiejsze zajęcia

Janusz Aftyka